Кіріспе

1942 жылы жазылған Сальвадор де Мадарияганың тарихи романы «Жаде жүрегі» (lang es) – испан жазушысы Сальвадор де Мадарияганың 1942 жылы алғаш рет жарық көрген романы. Ол испан тіліндегі қазіргі әдебиеттің көрнекті үлгісі саналады.

Сюжеттің қысқаша мазмұны

Бұл кітап Мексикадағы Колумб дәуіріне дейінгі кезеңде өтетін тарихи көркем шығарма. Ол ежелгі ацтек халқының күнделікті өмірін суреттейді, соның ішінде қарапайым халықтың (қызметшілер, саудагерлер және жауынгерлер) және жоғары топтың (қазылар, ақсүйектер және үкімет шенеуніктер) өмірін көрсетеді. "Мексика" бөлімінде мексикалық символизм, географиялық, саяси және діни сілтемелер, сондай-ақ Берналь Диас дель Кастильо сияқты авторлардың тарихи деректері мен оның "Verdadera Historia de la Conquista de la Nueva España" ("Жаңа Испанияның бағындырылуының шын тарихы") кітабы бар. Роман испандық ақсүйектер отбасы – Манрикелердің тарихы мен дамуын баяндайды және 15 ғасырдағы Испаниядағы өмірдің ерекшеліктерін егжей-тегжейлі сипаттайды. Манрикелер отбасы Фердинанд II Арагон мен Кастилияның Изабелла I-нің Испанияны қайта басып алуы, 1492 жылы еврейлерді Испаниядан қуу, Христофор Колумбты екі рет Торемалада (отбасылық орын) қабылдау, Американың ашылуы туралы жаңалықтар және Эрнан Кортес пен Манрикелер отбасы арасындағы қарым-қатынас сияқты маңызды тарихи оқиғалар арқылы өмір сүреді. Екі оқиға екі басты кейіпкердің кездесуімен бірігеді: Алонсо Манрике және Сюшитл (Кортес келген кезде тапқан үш одақтас мемлекеттің бірі – Текскоко патшасы Незахуалпиллидің қызы). Кортес Теночтитлан қаласына жақындағанда, мексикалықтар қаланың басты жолының бойында тұрып алады. Сюшитл жиналған халықтың арасында болады және алғаш рет Алонсо Манрикені көреді. Мексикалық кейіпкерлер тобы 1519–1521 жылдары Эрнан Кортестің Мексиканы бағындыруы, Теночтитлан мен оның айналасындағы мемлекеттердің құлауы және екі ұлы мәдениеттің – испан мұрасының (ежелгі визиготтар, еврейлер, маврлар және католиктердің тамырлары) және ежелгі мексикалық дәстүрлердің (олмектер, майялар және толтектер сияқты) кездесуінен пайда болған жаңа мемлекет – Жаңа Испанияның (қазіргі Мексика) құрылуы кезінде испандық кейіпкерлер тобымен махаббат, қайғы, мақтаныш және жек көру сезімдерімен күреседі. Роман "екі әлемнің қақтығысы" – христиандық Еуропа мен ацтек Америкасы туралы. Екі өркениетті де олардың мүддесін қорғайтын адал жақтастары бейнелейді: Алонсо Манрике (Еуропа) және Ицкаутзин (Америка). Екі кейіпкер де – сарбаз және дін қызметкері (ұлтшылдық пен сенімнің символы). Алонсо дін қызметкері болып бастап, кейін жауынгерге айналды; Ицкаутзин оны екеуіне де дайындаған академияға (Кальмекак) түсті. Осы екі оқиғаның арасында ацтек ханшайымы Сюшитл тұр. Оны жеңген адам ацтек өркениетінің болашағын анықтайды. Сюшитл жеңімпазды "el corazón de piedra verde" ("жасыл тас жүрек") деп аталатын ацтек талисманы арқылы анықтайды. Бұл талисманды оның әкесі киген және ацтек дінінің мистикалық күшін білдіреді. Алонсо жеңіске жетеді, бұл Мексиканың христиандануының бастауын білдіреді. Ицкаутзин еуропалықтарды жеңу үшін дәстүрлі дінге күш қосуға тырысып, құрбандыққа шалынып, өмірін беруге мәжбүр болады. Соңында Алонсо мен Сюшитл ұлдарымен Испаниядан Мексикаға оралады. Олар өздерімен бірге нефрит жүректі алып келеді, бірақ оған Құдай ананың бейнесі салынған, бұл тастың бастапқы күшін жояды. Роман бес кітаптан тұруы жоспарланған, әрқайсысы бір ғасырды (16-20 ғасырлар) қамтиды және Алонсо мен Сюшитл ұрпақтары арқылы қазіргі Мексиканың құрылуын баяндауы тиіс болған. Алайда, Сальвадор де Мадарияга қайтыс болғанға дейін тек төрт кітап аяқталды.