Диего де Альмагро: испандық конкистадор, Перуді жаулап алушы, Чилиге жорықтар ұйымдастырушы. Инка империясының тарихы, қалалар құрылысы туралы ақпарат.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Испан конкистадоры (1475–1538)
Spanish conquistador (1475–1538)
Диего де Алмагро (c. 1475 – 8 шілде, 1538), сондай-ақ Эль Аделантадо және Эль Вьехо деп те аталады, Оңтүстік Американың батысындағы ерліктерімен танымал испан конкистадоры. Ол Франсиско Писарромен бірге Перуді жаулауға қатысты. Инка империясын бағындырған кезде ол қазіргі Эквадор мен Перудегі Кито және Трухильо қалаларының негізін қалады. Перуден Алмагро Чилидің орталық бөлігіне алғашқы испан әскери экспедициясын жетекшілік етті. Перуде Пизарромен бұрынғы инка астанасы Кусконы бақылау үшін болған ұзаққа созылған жанжал екі конкистадор тобы арасында азамат соғысына ұласты. 1538 жылы Лас-Салинас шайқасында Альмагро Писарро бауырларынан жеңілді және бірнеше айдан кейін өлім жазасына кесілді.
Diego de Almagro (ˈdjeɣo ðe alˈmaɣɾo; c. no – c. 1475 – July 8, 1538), also known as El Adelantado and El Viejo, was a Spanish conquistador known for his exploits in western South America. He participated with Francisco Pizarro in the Spanish conquest of Peru. While subduing the Inca Empire he laid the foundation for Quito and Trujillo as Spanish cities in present day Ecuador and Peru respectively. From Peru, Almagro led the first Spanish military expedition to central Chile. Back in Peru, a longstanding conflict with Pizarro over the control of the former Inca capital of Cuzco erupted into a civil war between the two bands of conquistadores. In the battle of Las Salinas in 1538, Almagro was defeated by the Pizarro brothers and months later he was executed.
Алғашқы жылдар
Диего де Алмагроның тегі қарапайым болған. Ол 1475 жылы Альмагро ауылында немесе Малагон қаласында, Сиудад-Реалда дүниеге келді, онда оған ауылдың аты берілді, себебі ол Хуан де Монтенегро мен Эльвира Гутьеррездің заңсыз ұлы болды. Анасының ар-намысын сақтау үшін оның туыстары нәресте Диегоны жақын маңдағы Боланос-де-Калатрава қаласына алып кетіп, онда оны Санча Лопес-дель-Перал тәрбиеледі, кейін Альдеа-дель-Рейге көшіп барды. Төрт жасында ол Альмагроға оралып, Ернан Гутьеррес есімді туысының қамқорлығына берілді. Он бес жасында туысының қаталдығынан үйінен қашып кетті. Ол анасына барды, ол енді жаңа күйеуімен бірге тұрып жатқан еді, болған жағдайды айтып, әлемді аралап, нан сұрады. Анасы қатты мазаланып, ұлына бір кесек нан мен бірнеше монета беріп: "Ал, балам, енді маған көңіл бөлме, кетіп қал, және сапарында Алла сені қолдасын", деді. Ол Севильяға келді, және аман қалу үшін, мүмкін, ұрлық жасады. Содан кейін Альмагро Дон Луис Гонсалес де Поланконың қызметшісі болды, ол Корольдік үйдің және сарайдың төрт Alcaldes-інің бірі және кейіннен Католик монархтарының кеңесшісі болды. Севильяда тұрып жатқанда, Альмагро бір қызметшімен дауласып, оны пышақтап, сотқа берілді. Дон Луис өзінің беделін пайдаланып, Дон Педро Ариас Давилаға Альмагроға Санлукар де Баррамеда портынан Жаңа дүниеге аттанатын кемелердің біріне мінуге рұқсат беруге көндірді. Каса-де-Контратасион (Испания империясының патшалық агенттігі) Атлантиканы кесіп өтетін адамдардың өз қару-жарақтарын, киімдерін және шаруашылық құралдарын әкеуін талап етті, оларды Дон Поланко өз қызметшісіне берді.
The origins of Diego de Almagro were humble. He was born in 1475 in the village of Almagro or in Malagón, in Ciudad Real, where he was given the name of the village for his surname as he was the illegitimate son of Juan de Montenegro and Elvira Gutiérrez. In order to preserve the honor of his mother, her relatives took the infant Diego and took him to the nearby town of Bolaños de Calatrava, where he was raised by Sancha López del Peral, later moving to Aldea del Rey. At the age of four he returned to Almagro, and was placed under the tutelage of an uncle named Hernán Gutiérrez. At age fifteen he ran away from home because of his uncle's harshness. He went to the home of his mother, who was now living with her new husband, to tell her what had happened and that he was going to travel the world, and asked for some bread. His mother, anguished, gave him a piece of bread and some coins and said: "Take, son, and do not give me more trouble, and go, and God help you in your adventure." He went to Seville and after probably stealing to survive, Almagro became a criado or servant of Don Luis Gonzalez de Polanco, one of the four Alcaldes de la Casa y Corte de Su Majestad and later a Counselor of the Catholic Monarchs. While living in Seville, Almagro stabbed another servant in an argument, inflicting serious enough injuries that he was to be tried in court. Don Luis, using his influence, prevailed upon Don Pedro Arias Dávila to allow Almagro to embark in one of the ships going to the New World from the port of Sanlucar de Barrameda. The Casa de Contratacion (royal agency for the Spanish Empire) required that the men who crossed the Atlantic provide their own weapons, clothes, and farming tools, which Don Polanco provided to his servant.
Америкаға келу
Диего де Альмагро, он жылдыққа жуық тридцатник шамасында, 1514 жылдың 30 маусымында Фердинанд II Арагон жіберген Давила басқаруымен келген экспедициямен Жаңа Дүниеге келді. Экспедиция Панамадағы Санта-Мария-ла-Антигуа-дель-Дариен қаласына жетті, онда көптеген болашақ конкистадорлар жиналған еді, олардың ішінде Франсиско Писарро да болды. Альмагроның осы кезеңдегі қызметі туралы көп мәлімет жоқ, бірақ ол 1514 және 1515 жылдар аралығында Дариеннен кеткен түрлі теңізшілерге бірге болғаны белгілі. Соңында ол Дариенге оралып, қоныстанды, онда оған энкоменда берілді, үй салып, егіншілікпен айналысты. Альмагро өзінің алғашқы тәуелсіз жаулап алуын 1515 жылдың қараша айында 260 адаммен бастады, ол үндістер мекенінің атымен Вилла-дель-Акланы құрды. Ауруға байланысты ол басқаруды Гаспар де Эспиносаға тапсыруға мәжбүр болды. Эспиноса 1515 жылдың желтоқсанында 200 адаммен, оның ішінде Альмагро мен Франсиско Писарромен бірге жаңа экспедиция жасауға шешім қабылдады, ол алғаш рет капитан болып тағайындалды. 14 айға созылған экспедиция барысында Альмагро, Писарро және Эрнандо де Луке жақын дос болып кетті. Осы уақытта Альмагро Акланың басшысы Васко Нунес де Бальбоамен достық қарым-қатынас орнатты. Альмагро Эспиноса экспедициясының қалған материалдарымен кеме жасауды қалады, оны испандықтар алғаш рет Тынық мұхиты деп атаған «Ұлы Оңтүстік теңізінің» жағалауында аяқтауды жоспарлады. Қазіргі тарихшылар Альмагроның Бальбоа экспедициясына қатысуы күтілмегенін және ол Дариенге қайтып келгенін санайды. Альмагро Панама шығанағында өткен түрлі экспедицияларға қатысты, соның ішінде Бальбоа кемелерімен қолдау көрсетілген Эспиноса экспедицияларына қатысты. Альмагро Эспиноса алып кетуге бұйрық берген жергілікті тұрғындардың тізімінде куә ретінде тіркелген. Ол жаңадан құрылған Панама қаласында төрт жыл бойы өзінің және Писарроның мүліктерін басқарумен бірге алғашқы қоныстанушы болып қалды. Ол жергілікті әйел Ана Мартинесті заңды әйел ретінде алып, одан Эль Мозо деген тұңғыш ұлын дүниеге келтірді.
Diego de Almagro, now in his late thirties, arrived in the New World on June 30, 1514, with the expedition that Ferdinand II of Aragon had sent under the leadership of Dávila. The expedition arrived at the city of Santa María la Antigua del Darién, Panama, where many other future conquistadors were already assembled, among them Francisco Pizarro. There are not many details of Almagro's activities during this period, but it is known that he accompanied various sailors who departed from Darien between 1514 and 1515. He eventually returned and settled in Darien, where he was granted an encomienda, building a house and making a living from agriculture. Almagro undertook his first independent conquest on November 1515, commanding 260 men as he founded Villa del Acla, named after the Indian place. Due to illness he had to hand over command to Gaspar de Espinosa. Espinosa decided to undertake a new expedition, which departed in December 1515 with 200 men, including Almagro and Francisco Pizarro, who for the first time was designated as a captain. During this expedition, which lasted 14 months, Almagro, Pizarro and Hernando de Luque became close friends. Also during this time Almagro established a friendship with Vasco Núñez de Balboa, who was in charge of Acla. Almagro wanted to have a ship built with the remaining materials of the Espinosa expedition, to be finished on the coast of the "Great South Sea", as the Pacific Ocean was first called by the Spanish. Current historians do not believe that Almagro was expected to participate in Balboa's expedition and probably returned to Darien. Almagro took part in the various expeditions that took place in the Gulf of Panama, including those of Espinosa, which were supported by Balboa's ships. Almagro was recorded as a witness on the lists of natives whom Espinosa ordered to be carried. He remained as an early settler in the newly founded city of Panama, staying there for four years, managing his properties and those of Pizarro. He took Ana Martínez, an indigenous woman, as a common law wife. In this period, his first son, El Mozo, was born to them.
Перуді жаулап алу
1524 жылы Де Алмагро, Писарро және Луке Оңтүстік Американы жаулау бойынша бірлестік құрып, оны ресми тіркеді. 1524 жылдың тамыз айының басында олар оңтүстікке қарайғы жерлерді ашуға және басып алуға қажетті рұқсат алды. Бірінші экспедицияда Де Алмагро Пунта-Кемада шайқасында атылған жебеден көзін жоғалтты. Содан кейін ол Панамада қалды, Писарро басқаратын экспедициялар үшін адамдар жинап, жабдықтар дайындады. Писарро инка жерін зерттеуді жалғастырғанда, ол және оның серіктері 1532 жылы Кахамарка шайқасында Император Атауальпаның әскерін жеңіп алды. Де Алмагро көп ұзамай Писарроға қосылып, оған қосымша әскер мен қару-жарақ әкелді. Перу испандықтардың билігіне өткеннен кейін, Писарро мен Де Алмагро бастапқыда өздерінің билігін нығайту үшін жаңа қалалар салуға бірлесіп жұмыс істеді. Осылайша, Писарро Де Алмагроны Квизкизді қууға, Инка империясының солтүстік қаласы Китоға жіберді. Олардың соғыс әріптесі Себастьян де Белальказар Писарроның рұқсатынсыз Китоға жетіп, инка әскерінің басшысы Руминьяуидің қаланы қиратқанын көрді. Инка жауынгерінің бұйрығымен қала өртенді, ал алтыны испандықтар ешқашан таба алмайтын белгісіз жерге көмілді. Гватемаладан келген Педро де Альварадо инка алтынын іздеуге келгені Альмагро мен Белальказардың жағдайын одан әрі қиындатты. Бірақ Альварадоның қатысуы ұзаққа созылмады, өйткені ол Писарродан ақшалай сыйлық алып, Оңтүстік Американы тастап кетті.
By 1524 an association of conquest regarding South America was formalized among De Almagro, Pizarro and Luque. By the beginning of August 1524, they had received the requisite permission to discover and conquer lands further south. In the first expedition, De Almagro lost his eye to an arrow shot at the Battle of Punta Quemada. He subsequently remained in Panama to recruit men and gather supplies for the expeditions led by Pizarro. During Pizarro's continued exploration of Incan territory, he and his men succeeded in defeating the Inca army under Emperor Atahualpa during the Battle of Cajamarca in 1532. De Almagro joined Pizarro soon afterward, bringing more men and arms. After Peru fell to the Spanish, both Pizarro and De Almagro initially worked together in the founding of new cities to consolidate their dominions. As such, Pizarro dispatched De Almagro to pursue Quizquiz, fleeing to the Inca Empire's northern city of Quito. Their fellow conquistador Sebastián de Belalcázar, who had gone forth without Pizarro's approval, had already reached Quito and witnessed the destruction of the city by Inca general Rumiñawi. The Inca warrior had ordered the city to be burned and its gold to be buried at an undisclosed location where the Spanish could never find it. The arrival of Pedro de Alvarado from Guatemala, in search of Inca gold further complicated the situation for Almagro and Belalcázar. Alvarado's presence, however, did not last long as he left South America in exchange for monetary compensation from Pizarro.
Эль Мозо
Диего де Алмагро II (1520–1542), Эль Мозо (Жас жігіт) атымен танымал, Диего де Алмагро I-нің ұлы, анасы Панаманың үнді қызы болған, Писарроны қырғынға ұшыратқан қастандықшылардың қарсыласы болды. Писарро 1541 жылғы 26 маусымда өлтірілді; қастандықшылар дереу жас Де Алмагроны Перу губернаторы деп жариялады. Әр түрлі себептерге байланысты, барлық қастандықшылар қайтыс болды немесе өлтірілді, біреуі ғана Алмагроның бұйрығымен өлім жазасына кесілді. Жас Де Алмагро 1542 жылғы 16 қыркүйекте Чупас шайқасында шайқасып, Кускоға қашып кетті, бірақ тұтқындалды, дереу өлім жазасына кесілді және қаланың бас алаңында өлімге кесілді.
Diego de Almagro II (1520–1542), known as El Mozo (The Lad), son of Diego de Almagro I, whose mother was an Indian girl of Panama, became the foil of the conspirators who had put Pizarro to the sword. Pizarro was murdered on June 26, 1541; the conspirators promptly proclaimed the lad De Almagro Governor of Peru. From various causes, all of the conspirators either died or were killed except for one, who was executed after the lad Almagro gave an order. The lad De Almagro fought the desperate battle of Chupas on September 16, 1542, escaped to Cuzco, but was arrested, immediately condemned to death, and executed in the great square of the city.