Кіріспе
Бартоломе де лас Касас (испан тілінде Bartolomé de las Casas, OP; 11 қараша 1484 – 18 шілде 1566) – испан дін қызметкері, жазушы және белсенді. Ол Испанияға қарапайым адам ретінде келді, кейін доминикан монахы болды. Чиапас епископының алғашқы тағайындалған адамы және «үндістердің қорғаушысы» деген ресми лауазымды алғаш алған адам болды. Оның кең көлемді жазбалары, ең танымалдары – «Индияның жойылғаны туралы қысқаша хабарлама» және «Индия тарихы» (Historia de Las Indias) – Батыс Индияның отарлануының алғашқы онжылдықтарын баяндайды. Ол отарлаушылардың жергілікті халыққа жасаған зұлмыларын сипаттады. Америкаға алғашқы испан қоныс салушылардың бірі ретінде келген Лас Касас бастапқыда осы іске қатысты, бірақ кейіннен еуропалық отарлаушылардың Американың жергілікті халқына жасаған қатыгездіктеріне қарсы тұруға мәжбүр болды. Осының нәтижесінде 1515 жылы ол өзінің үнді қулдарын және энкомендасын тастап, Карл V алдында жергілікті халықтың құқықтарын қорғады. Ол өзінің алғашқы жазбаларында Батыс Индия колонияларында жергілікті халықтың орнына африкалық құлдарды пайдалануды ұсынды, бірақ португалдықтардың «сенімді тарату үшін қатыгез және әділетсіз соғыстар жүргізіп жатқанын» білмегендіктен мұндай ұсыныс жасады. Кейіннен ол бұл ұстанымынан бас тарды, өйткені ол құлдықтың екі түрін де бірдей жамандық деп санады. 1522 жылы ол Венесуэла жағалауында бейбіт отарлаудың жаңа түрін іске асыруға тырысты, бірақ бұл жоба сәтсіз аяқталды. Лас Касас доминикан орденіне кірді және он жылға қоғамдық өмірден шығып, монах болды. Ол Орталық Америкаға сапар шегіп, Гватемаладағы майялар арасында миссионерлік қызмет атқарды және отарлаушы шіркеу қызметкерлерімен жергілікті халықты христиан дініне қалай көшіру керектігі туралы пікірталасқа қатысты. Испанияға миссионерлерді тарту үшін оралған ол энкоменданы жою үшін үгіт-насихат жұмыстарын жалғастырып, 1542 жылы Жаңа заңдарды қабылдау арқылы маңызды жеңіске жетті. Ол Чиапас епископы болып тағайындалды, бірақ Жаңа заңдарға қарсылық көрсетуі салдарынан енкомендеролардың кедергісінен кейін Испанияға қайта оралуға мәжбүр болды, сондай-ақ испан қоныс салушыларымен оның үндістерді қолдайтын саясаты мен діни белсенділігінен туындаған қақтығыстарға тап болды. Ол өмірінің соңына дейін испан сарайында қызмет етті, онда ол Индияға қатысты мәселелерде үлкен ықпалға ие болды. 1550 жылы ол Вальядолид дебатына қатысты, онда Хуан Хинес де Сепульведа үндістер адамнан кем екенін және испандық иелердің өркениетті болуын талап ететінін айтты. Лас Касас олардың толыққанды адам екенін және оларды күшпен бағындырудың дұрыс еместігін мәлімдеді. Бартоломе де лас Касас өмірінің 50 жылын құлдыққа және жергілікті халыққа жасалған отарлық зұлмымен күресуге арнады, әсіресе испан сарайын отарлау саясатын гуманистікке бейімдеуге көндіруге тырысты. Кейбір дін қызметкерлерінен айырмашылығы, ол жергілікті халықтың кітаптары мен жазбаларын жоюға қарсы болды. Ол испандықтардың отарлауға қатысты көзқарасын толыққанды өзгерте алмаса да, оның күш-жігері жергілікті халықтың құқықтық жағдайын жақсартуға және отарлау этикасына назар аударуға ықпал етті.
Bartolomé de las Casas, OP (/us//l//ɑː//s// /'/k//ɑː//s//ə//s/ lahss KAHsəss; baɾtoloˈme ðe las ˈkasas; 11 November 1484 – 18 July 1566) was a Spanish clergyman, writer, and activist best known for his work as a historian and social reformer. He arrived in Hispaniola as a layman, then became a Dominican friar. He was appointed as the first resident Bishop of Chiapas, and the first officially appointed "Protector of the Indians". His extensive writings, the most famous being A Short Account of the Destruction of the Indies and Historia de Las Indias, chronicle the first decades of colonization of the West Indies. He described the atrocities committed by the colonizers against the indigenous peoples. Arriving as one of the first Spanish settlers in the Americas, Las Casas initially participated in, but eventually felt compelled to oppose, the abuses committed by European colonists against the indigenous peoples of the Americas. As a result, in 1515 he gave up his Native American slaves and encomienda, and he then advocated, before Charles V, on behalf of rights for the natives. In his early writings, he advocated the use of African slaves instead of Natives in the West Indian colonies but did so without knowing that the Portuguese were carrying out "brutal and unjust wars in the name of spreading the faith". Later in life, he retracted this position, as he regarded both forms of slavery as equally wrong. In 1522, he tried to launch a new kind of peaceful colonialism on the coast of Venezuela, but this venture failed. Las Casas entered the Dominican Order and became a friar, leaving public life for a decade. He traveled to Central America, acting as a missionary among the Maya of Guatemala and participating in debates among colonial churchmen about how best to bring the natives to the Christian faith. Travelling back to Spain to recruit more missionaries, he continued lobbying for the abolition of the encomienda, gaining an important victory by the passage of the New Laws in 1542. He was appointed Bishop of Chiapas, but served only for a short time before he was forced to return to Spain because of resistance to the New Laws by the encomenderos, and conflicts with Spanish settlers because of his pro Indian policies and activist religious stance. He served in the Spanish court for the remainder of his life; there he held great influence over Indies related issues. In 1550, he participated in the Valladolid debate, in which Juan Ginés de Sepúlveda argued that the Indians were less than human, and required Spanish masters to become civilized. Las Casas maintained that they were fully human, and that forcefully subjugating them was unjustifiable. Bartolomé de las Casas spent 50 years of his life actively fighting slavery and the colonial abuse of indigenous peoples, especially by trying to convince the Spanish court to adopt a more humane policy of colonization. Unlike some other priests who sought to destroy the indigenous peoples' native books and writings, he strictly opposed this action. Although he did not completely succeed in changing Spanish views on colonization, his efforts did result in improvement of the legal status of the natives, and in an increased colonial focus on the ethics of colonialism.
Жаңа дүниеге келу тарихы
Бартоломе де лас Касас 1484 жылы 11 қарашада Севильяда дүниеге келді. Ғасырлар бойы Лас Касастың туған күні 1474 жыл деп есептелді, бірақ 1970 жылдары мұрағат зерттеулерімен айналысқан ғалымдар бұл қате екенін көрсетті. Олар Индия архивіндегі замандас сот ісінің құжаттарын тапқаннан кейін, ол күткеннен он жыл кешіккен екенін анықтады. Кейінгі өмірбаян жазушылар мен авторлар бұл түзетуді көбінесе қабылдап, оны өз жұмыстарында көрсетті. Оның әкесі, Педро де лас Касас, саудагер, Франциядан көшіп келген отбасылардың бірінен шыққан және христиандық Севильяны құруға қатысқан; оның отбасы да Casaus деп те аталатын. Бір өмірбаяншының айтуынша, оның отбасы конверсо тегінен, ал басқалары оларды Франциядан келген ежелгі христиандар деп сипаттайды. Лас Касастың түпкілікті халықтармен алғашқы кездесуі тіпті Америкаға аттанғанға дейін болды. Ол өзінің «Индия тарихы» еңбегінде 1493 жылы Христофор Колумбтың Севильяға оралуы туралы жазды. Лас Касас Кристофор Колумбтың сүйемелдемесіндегі «жеті үндіні» көргенін айтты, олар Iglesia de San Nicolás de Bari маңында «әдемі жасыл тотықтармен, жарқын түстермен» және түпкілікті бұйымдармен көрсетілді. Бартоломедің саудагер әкесі Педро де Лас Касас Христофор Колумбтың екінші экспедициясына қатысты. 1499 жылы қайтып келгенде Педро де Лас Касас ұлына «жас америкалықты» әкелді. Үш жылдан кейін, 1502 жылы, Лас Касас әкесімен бірге Николас де Овандо экспедициясымен Испания аралына көшіп келді. Лас Касас Сибао провинциясында жер алып, хасендадо және құл иесі болды. Ол Испанияның түпкілікті халқы – тайноларға қарсы құлға салу және әскери жорықтарға қатысты. 1506 жылы ол Испанияға оралып, Саламанкада канондық құқық бойынша оқуын аяқтады. Сол жылы ол диаккон болып тағайындалды, содан кейін Римге сапар шегіп, 1507 жылы діни қызметкер болып бекітілді. 1510 жылдың қыркүйегінде Педро де Кордова басқаратын доминикан монахтарының тобы Санто-Домингоға келді. Құл иелері үндістерге жасаған зұлымдықтарына наразы болғандықтан, олар құл иелеріне сынылу құқығын бермеуді шешті. Лас Касас осы себепті сынылудан бас тартқандардың қатарында болды. 1511 жылдың желтоқсанында доминикан уағызшысы Фрай Антонио де Монтесинос колонистерді түпкілікті халықтарды геноцидке кінәлі деп айыптаған құмарлы уағыз айтты. Ол былай деді: «Маған айтыңыз, қандай әділеттілікпен сіз осы үндістерді осындай қатыгез және қорқынышты құлдықта ұстап отырсыз? Өз жерлерінде тыныш, бейбіт өмір сүріп жатқан осы халыққа қарсы қандай билікпен осындай жек көрінішті соғыстар бастадыңыз? Сіздер олардың сансыз көптегенін өлтірдіңіздер, бұрын-соңды естілмеген қырғындар мен өлтірулер арқылы. Неге оларды соншалықты қысымға алып, шаршатып отырсыз? Оларға жеуге жеткілікті тамақ бермейсіз бе, немесе оларға ауыр еңбегіңізден туған ауруларын емдемейсіз бе? Олар өледі, немесе дәлірек айтқанда, сіздер оларды өлтіресіздер, әр күні алтын алу үшін».
Кубаны жаулап алу және жүректің өзгеруі
1513 жылы Лас Касас капеллан ретінде Диего Веласкес де Куэлар мен Панфило де Нарваездің Кубаны жаулап алуына қатысты. Ол Баямо мен Камагуэйдегі науқандарға және Хатуэйдегі қырғынға қатысты. Ол испандықтардың туаған жерінің, яғни сибони және гуанахатабей халқына жасаған көптеген қатыгездіктерін көрді. Кейін ол былай деп жазды: "Мен мұнда ешбір тірі жан көрмеген және көруді күтпеген деңгейдегі қатыгездікті көрдім". Педро де Кордованың көмегімен және Антонио де Монтесиноспен бірге ол 1515 жылдың қыркүйегінде Испанияға аттанды және қарашада Севильяға жетті.
Лас Касас және король Фердинанд
Лас Касас Испанияға корольді энкоменда жүйесін тоқтатуға көндіру ниетімен келді. Бірақ бұл ойдағысынан артық болды, себебі биліктегілердің көпшілігі өзі энкомендаторлар еді немесе Үндістаннан келіп толысқан байлықтан пайда көріп отырды. 1515 жылдың қысында король Фердинанд Пласенсияда ауырып жатқанда, Лас Касас Севилья архиепископы Диего де Дезадан корольге ұсыныс хаты алуға қол жеткізді. 1515 жылғы Рождество қарсаңында Лас Касас монархпен кездесіп, Үндістандағы жағдайды талқылады; король оны кейінірек толығырақ тыңдауға келісті. Осы кезде Лас Касас Бургос епископы Хуан Родригес де Фонсека мен хатшы Лопе Кончильосқа баяндама ұсынды, олардың екеуі де Үндістанға қатысты корольдік саясатты толыққанды басқаратын лауазымды тұлғалар еді; екеуі де энкомендаторлар болды. Олар оның баяндамасынан әсерленбеді, сондықтан Лас Касас өзгеше өзгеріс жолын табуға мәжбүр болды. Ол корольмен болашақтағы кездесуіне үміт артты, бірақ ол ешқашан өтпеді, өйткені король Фердинанд 1516 жылдың 25 қаңтарында қайтыс болды. Кастилия регенттігі кәмелетке толмаған ханзада Карлдың қамқорлары болған Хименес Циснерос пен Утрехттік Адрианға өтті. Лас Касас Фландрияда тұратын ханзада Карлмен кездесуді көздеді, бірақ Мадрид арқылы өте жатып, регенттерге Үндістандағы жағдай және оның ұсынған шешімдері туралы жазбаша есеп берді. Осылайша 1516 жылғы «Үндістанға арналған емдеулер туралы естелік» («Memorial de Remedios para Las Indias») жарық көрді. Бұл ерте туындысында Лас Касас азап шеккен үндістердің күйзелісін жеңілдету үшін Африкадан қара құлдарды әкелуді жақтады, бірақ бұл ұстанымынан кейін бас тартып, колониялардағы африкалықтардың да қорғаушысы болды. Бұл Лас Касастың алғашқы мақсаты құлдықты жою емес, үндістерге жасалған физикалық зорлық-зомбылық пен азапты тоқтату болғанын көрсетеді. Сол кездегі заңдық және моральдық қағидаларға сәйкес, Лас Касас құлдықты әділ соғыстың нәтижесі болса, оны ақтауға болатынына сенді, және ол африкалықтарды құлдыққа салуды да ақтауға болатын деп есептеді. Лас Касастың Үндістандағы жағдайды сипаттауынан алаңдаған кардинал Циснерос аралдардың басқаруын өз қолына алу үшін иеронимдік монахтар тобын жіберуге шешім қабылдады.
Үндістердің қорғаушысы
Иеронимдік орденнің үш монахы – Луис де Фигероа, Бернардино де Мансанедо және Алонсо де Санто-Доминго Үнділерге қатысты билікті өздеріне алу үшін комиссарлар ретінде таңдалды. Лас Касас оларды таңдауға және жаңа үкімет құрылатын нұсқауларды жазуға зор үлес қосты, бұл нұсқаулар негізінен Лас Касастың ескертпесіне сүйенді. Лас Касас өзіне Үндістерді қорғаушы ресми лауазымы берілді және оған жыл сайын жүз песо жалақы тағайындалды. Осы жаңа лауазымда Лас Касас жаңа губернаторларға үндістер мәселесі бойынша кеңесші ретінде қызмет етуі, сотта үндістердің мүддесін қорғауы және Испанияға есептер жіберуі керек еді. Лас Касас пен комиссарлар Санто-Домингоға бөлек кемелермен сапарлады, ал Лас Касас иеронимдерден екі апта кейін жетті. Осы уақыт ішінде иеронимдер Лас Касастың жақтаған пікірінен өзгеше, жағдайды көбірек прагматикалық тұрғыдан қарастыруға үлкерді; олардың жағдайы осал болды, өйткені аралдардағы әрбір энкомендеро жергілікті жұмыс күшін пайдалануды шектеуге жасалған кез келген әрекетке қарсы тұрды. Осы себепті комиссарлар жергілікті халықтың жағдайын жақсарту үшін радикалды шаралар қабылдай алмады. Олар испандықтардан бірнеше энкоменданы, әсіресе Испанияда тұрып, аралдарда болмайтындардан қайтарып алды; тіпті Бургос епископы Фонсеканың энкомендасын да қайтарып алды. Олар сондай-ақ үнді мәселесі бойынша тергеу жүргізді, онда барлық энкомендеролар үндістердің олардың бақылаусыз дербес өмір сүре алмайтынын мәлімдеді. Лас Касас көңілі қалды және ашуға іш толды. Ол иеронимдерді үндістерді ұрлауға қатысқан деп айыптағанда Лас Касас пен комиссарлар арасындағы қарым-қатынас үзілді. Лас Касас аралдардағы испандықтардың бәріне жек көрілетін тұлғаға айналды, сондықтан ол Доминикан монастырында пана табуға мәжбүр болды. Доминикандықтар енкомендероларды алғаш айыптағандардың бірі болды және оларды жазалауды жалғастырды, құл иелеріне күнәдан кешірім беруден бас тартты, тіпті олардың күнәсін тыңдаған дін қызметкерлері де өлімдік күнә жасады деп мәлімдеді. 1517 жылдың мамыр айында Лас Касас регентке иеронимдер реформасының сәтсіздігін хабарлау үшін Испанияға қайта оралуға мәжбүр болды. Лас Касас кеткеннен кейін ғана иеронимдер үндістерді Лас Касас қалағандай қалаларға шоғырландыруды бастады.
Лас Касас және император Карл V: шаруаларды отарлау схемасы
Испанияға келген кезде оның бұрынғы қорғаушысы, регенті және кардинал Хименес Циснерос ауырып, Лас Касастың табандылығынан шаршаған еді. Лас Касас оның орнына жас король Карл I-мен кездесуді шешті. Хименес 8 қарашада қайтыс болды, ал жас король Вальядолидке 25 қарашада 1517 жылы келді. Лас Касас патшаның фламандтық сарай қызметкерлерінің, соның ішінде күшті канцлер Жан де ла Саваждың қолдауына ие болды. Лас Касастың ықпалы соттың ықыласын өзгертіп, министр Кончильосқа және епископ Фонсекаға қарсы бұрды. Саваж Лас-Касасты патшаға жоғары бағалап айтты, содан кейін король Лас-Касас пен Саважды Үндістанның үкіметтік жүйесін реформалаудың жаңа жоспарын жазуға тағайындады. Лас Касас энкомиенда жүйесін жоюды және үндістерді өздері басқаратын қалашықтарға біріктіруді, олар патшаның құлдарына салық төлейтін болады деп ұсынды. Колонистер үшін үнді жұмыс күшін жоғалтудың орнын африкалық құлдарды импорттау арқылы толықтыруға болатынын да айтты. Жоспардың тағы бір маңызды бөлігі – тұрақты отарлаудың жаңа түрін енгізу болды, және Лас Касас испан шаруаларының Үндістанға көшіп кетуін қолдады, олар шағын масштабты егіншілік пен ауыл шаруашылығын дамытып, ресурстарды тозуға және үнді еңбегіне тәуелді болмайтын отарлау түрін құруға тиіс еді. Лас Касас аралдарға баруға ниет білдірген көптеген шаруаларды тартуға тырысты, оларға егін егуге жер, ақшалай көмек, және өздерін орнастыруға қажетті құралдар мен ресурстар берілуі керек еді. Жұмыстың қиындығы соншалық, процестің барысында сарайдағы билік қатынастары өзгерді, Лас Касастың басты қолдаушысы канцлер Саваж күтпеген жерден қайтыс болды. Нәтижесінде, бастапқы жоспарланғаннан әлдеқайда аз шаруа отбасылары жіберілді, оларға жеткіліксіз азық-түлік берілді және олардың келген жерде қолдау көрсетілмеді. Сапардан аман қалғандар жақсы қарсы алынбады, тіпті жаугершілік отарларда өмір сүру үшін де көп еңбек етуге мәжбүр болды. Лас Касас өзінің шаруаларды көшіру жоспарының трагикалық нәтижесіне қатты қайғырды, оның жаулары бұзған деп ойлады. Ол енді басқалардың қолдауына тәуелді болмай, жеке бастамаға түсуге шешім қабылдады және Америка құрлығында, колонизацияның басында жер алу үшін күресті.
Кумана кәсібі
Досы және кеңесшісі Педро де Кордобаның ұсынысымен Лас Касас Венесуэланың солтүстігіндегі Кумана қаласында мекендеу құруға рұқсат алу үшін жер учаскесін сұрады. 1515 жылы негісталған Куманда шағын францискан монастыры, ал Чирибичиде доминикан монастыры болды, бірақ сол жердегі монахтар жақын орналасқан Кубагуа аралынан құл шабуылдарын жасаған испандықтардың мазалауына ұшырады. Патшаның ұсынысын қабылдауға ыңғайласу үшін Лас Касас патшалық қазынаға пайда әкелу перспективасын қосуға тиіс болды. Ол Венесуэланың солтүстік жағалауын нығайтуды, үндістерді қорғау үшін он патшалық бекініс салуды және алтын мен інжу-маржан саудасын дамытуды ұсынды. Жаңа әлемдегі барлық үнді құлдарын осы қалаларға әкеліп, патшаға салық төлейтін поддандыларға айналдыру қажет еді. Жер учаскесін алу үшін Лас Касас епископ Фонсека және оның қолдаушылары Гонсало де Овьедо мен Тиерра-Фирме епискобы Квеведоға қарсы ұзақ сот процесін жүргізуге мәжбүр болды. Лас Касастың қолдаушылары Диего Колумб және жаңа канцлер Гаттинара болды. Лас Касастың жаулары оны патшаға жамандап, ақшаны алып, Генуяға немесе Римге қашуды жоспарлап отыр деп айыптады. 1520 жылы Лас Касастың желісі ақыры мақұлданды, бірақ ол бастапқыда ұсынғаннан әлдеқайда кішкентай болды; сонымен қатар, оған алтын мен інжу-маржан өндіруге рұқсат берілмеді, бұл оған жобаға инвестор табуды қиындатты. Лас Касас жылдық кірісті 15 000 дукатқа дейін, ал он жылдан кейін 60 000 дукатқа дейін жеткізуге және кемінде 40 тұрғыны бар үш христиан қаласын салуға міндеттенді. Сонымен қатар, Лас Касастың жобасының алғашқы 50 акционеріне бірнеше жеңілдіктер берілді. Патша Лас Касастың аймағында енкоменда желісін беруден бас тартуға уәде берді. Дегенмен, Лас Касас үшін әрқайсысы 200 дукат салуға және үш жылдық еңбекақысыз жұмыс істеуге дайын болған елу адамды табу мүмкін болмады. 1520 жылдың қараша айында ол шағын шаруалар тобымен бірге кетіп қалды. 1521 жылдың қаңтарында Пуэрто-Рикоға келген ол Чирибичидегі доминикан монастырының үндістер тарапынан тоналанғанын және аралдардағы испандықтардың Гонсало де Окампо басшылығымен жазалау экспедициясын бастағанын естіді, бұл Лас Касас бейбіт түрде мекендеуді жоспарлаған аумақтың ортасына бағытталды. Үндістер монахтардың мекендеуіне шабуыл жасауға Кубагуадан құл шабуылдарын жасаған испандықтардың үнемі шабуылдарынан кейін мәжбүр болды. Окампоның кемелері Лас Касасқа берілген жерлерден құлдарды әкеліп қайта бастағанда, ол Аудиенсияға шағымдану үшін Эспаньолаға барып келді. Бірнеше айлық келіссөздерден кейін Лас Касас жалғыз жолға шықты; ол әкелген шаруалар қашып кетті, ал ол испандықтар қиратқан өз мекендеуіне келді. Лас Касас келесі айларда қиын жағдайларда жұмыс істеді, оны Кубагуа аралының испан жемшөп балықшылары үнемі мазалады, олар құлдарды жергілікті тұрғындармен алкогольге айырбастады. 1522 жылдың басында Лас Касас билік органдарына шағымдану үшін мекендеуді тастап кетті. Ол кеткен кезде жергілікті карибтер Кумана мекендеуіне шабуыл жасап, оны толығымен өртеп жіберді және Лас Касастың төрт адамын өлтірді. 1522 жылдың қаңтарында Испанияға оралған ол қаза туралы хабарды естіді. Тіпті, қаза тапқандардың қатарында оның есімі де болды. Бұған қоса, оның қарсыластары осы оқиғаны үндістерді әскери күшпен бағындыру қажеттігінің дәлелі ретінде пайдаланды.
Доминикан монахы ретінде Лас Касас
1522 жылы Лас Касас Санто-Домингодағы Санта-Крус доминикандық монастырына жаңадан кіріп, 1523 жылы доминикандық монахқа ант берді. Ол теологиялық білімін осы жерде жалғастырды, әсіресе Фомалық философияға ден қойды. Испанияның солтүстік жағалауындағы Пуэрто-Платада монастырь салуға қатысып, кейін монастырьдың приоры болды. 1527 жылы «Индия тарихы» атты еңбегін жаза бастады, онда Жаңа Испанияны жаулап алу және отарлау кезінде өзі көргендерді баяндады. 1531 жылы Осорно графы Гарсия Манрикеге үндістерге жасалған зұлпымға қарсы хат жазып, 1516 жылғы реформа жоспарына оралуды ұсынды. 1531 жылы Лас Касасты үндістерге қарсы күнә жасады деп айыптап шағым түсті. 1533 жылы испандықтар мен басшы Энрикильо басқаратын тайно тайпасы арасындағы бейбіт келісімге қол жеткізуге көмектесті. 1534 жылы Лас Касас Перуға сапар шегуге тырысып, Франсиско Писарроның аймақты жаулап алуының бастапқы кезеңдерін бақылауды жоспарлады. Олар Панамаға жетті, бірақ қолайсыз ауа райына байланысты Никарагуаға қайтуға мәжбүр болды. Біраз уақыт Гранададағы доминикандық монастырында болған Лас Касас Никарагуаның губернаторы Родриго де Контрераспен қарым-қатынасын уақытша тоқтатты, себебі Лас Касас губернатордың құл сату экспедицияларына қарсы күресті. 1536 жылы Лас Касас бірнеше монахтармен бірге Гватемалаға барды, онда олар майя үндістері арасында миссионерлік жұмыс жүргізуге дайындалды. Олар Фрай Доминго Бетанзос бірнеше жыл бұрын құрған монастырда тұрып, епископ Франсиско Маррокинмен бірге киче тілін үйренді. 1537 жылы «Соғыс елі» деп аталатын Тузулутлан аймағына сапар шекті. Сондай-ақ 1536 жылы Тузулутланға барар алдында Лас Касас Мексиканың Оахака штатына Доминика және Франциска ордендерінің епископтары арасындағы пікірталасқа қатысу үшін барды. Екі орденнің үндістерді дінге көндіруге қатысты көзқарастары мүлдем өзгеше болды. Францискандықтар көптеген адамдарды бірден дінге көндіру әдісін қолданды, кейде бір күні мыңдаған үндістерді шомылдырып дінге өткізді. Бұл әдісті «Мотолиния» деп белгілі Торибио де Бенавенте сияқты көрнекті францискандықтар қолдады, ал Лас Касас францискандықтар арасында дұрыс түсініксіздікпен жасалған дінге өту жарамсыз деп таласқандықтан көп жаугершілікке тап болды. Лас Касас Гватемалада қолданған миссионерлік принциптерге негізделген «De unico vocationis modo» (Дінге өтудің жалғыз жолы) атты трактат жазды. Кейіннен Мотолиния Лас Касасты үндістерді дінге көндіруде сөзге ғана жүретінін, іс-қимылға келмейтінін айыптап сынады. Доминикандықтар мен францискандықтар арасындағы пікірталастардың тікелей нәтижесі ретінде және Лас Касастың трактатының ықпалымен Папа Павел III «Sublimis Deus» атты бұйрығын жариялады, онда үндістердің ақыл-есі бар екендігі және оларды сенімге бейбіт түрде көндіру керектігі айтылды. Лас Касас 1537 жылы Гватемалаға оралды және өзінің жаңа әдісін екі принцип бойынша қолдануды жоспарлады: 1) барлық адамдарға Ілхабарды уағыздау және оларға тең қарау және 2) дінге өту ерікті болуы керек екенін және сенім туралы білім мен түсінікке негізделуі керек екенін мәлімдеу. Лас Касас үшін бұл әдісті зайырлы отарлаушылардың араласуынсыз сынап көру маңызды болды, сондықтан ол Гватемаланың орталық бөлігінде бұрын отарланбаған және жергілікті тұрғындары қатыгез және соғысқұмар деп есептелетін аумақты таңдады. Бұл жерді әскери жолмен басып алу мүмкін болмағандықтан, Гватемаланың губернаторы Алонсо де Малдонадо егер кәсіпорны сәтті аяқталса, ол аймақта жаңа энкомендалар құрмайды деп уәде берген келісімге қол қоюға келісті. Лас Касастың монахтар тобы Рабиналь, Сакапулас және Кобанда доминикандықтардың бекінісін құрды. Лас Касас миссионерлерінің еңбегінің арқасында «Соғыс елі» «Верапаз», яғни «Нағыз бейбітшілік» деп аталды. Лас Касастың стратегиясы - христиан әндерін саудагер-индейлерге үйрету, олар осы аймаққа сапар шекті. Осылайша ол Атитлан және Чичикастенанго басшылары сияқты бірнеше жергілікті басшыларды дінге көндіріп, Алта-Верапас аймағында бірнеше шіркеу салдырды. Олар қазіргі Рабиналь қалашығының орнында христиандық үндістердің тобын жинады. 1538 жылы Лас Касасты епископ Маррокин миссиядан шақырды, ол оны Мексикаға, содан кейін Испанияға барып, миссияға көмектесу үшін көбірек доминикандықтарды іздестіруді қалады. Лас Касас Гватемаладан Мексикаға кетті, онда бір жылдан астам тұрды, содан кейін 1540 жылы Испанияға аттанды.
Жаңа заңдар
Испанияда Лас Касас Гватемала миссиясына ресми қолдау көрсетуді бастады және ол келесі бес жыл ішінде Верапасеске зайырлы кіруді тыйым салатын патшалық жарлық алуға қол жеткізді. Сонымен қатар, ол Францискандар жүргізген жаппай крещение рәсімінен Франциско де Витория басқарған Саламанка теологтарын хабардар етті, нәтижесінде бұл рәсімді діни заңға қайшы деп айыптап, үкім шығарылды. Бірақ дін қызметкерлерінің жұмысынан бөлек, Лас Касас Испанияға өзінің жеке мақсатымен де келді: колонистердің үндістерге жасаған зұлпымдарына қарсы күресін жалғастыру үшін. Шындығында, 1523 жылы энкоменда жүйесі заңмен жойылған, бірақ 1526 жылы ол қайта жаңартылды, ал 1530 жылы патшалық құлдыққа қарсы жалпы жарлық күшін жойды. Осы себепті Бартоломе де лас Касас үшін Карл V-ге, енді Киелі Рим императоры болған және бала емес, үндістер үшін тағы да өтініш жасау өте маңызды болды. Ол Испанияда тағы біраз уақыт қалуға рұқсат сұрап, императорды оның пікірінше, дінге көшу және отарлау бейбіт жолмен ең жақсы нәтиже беретініне көндіруге тырысты. 1542 жылы сот отырыстары басталғанда, Лас Касас Үндістанның тума тұрғындарына қарсы жасалған қасіреттер туралы баяндама жасады, ол кейін 1552 жылы «Үндістанның жойылуы туралы қысқаша есеп» деген атпен жарияланды. Кардинал Гарсия де Лоайса, Осорно графы, епископ Фуэнлеал және Үндістан Кеңесінің бірнеше мүшелерінен тұратын кеңес алдында Лас Касас мәселенің жалғыз шешімі – барлық үндістерді зайырлы испандықтардың қамқорлығынан алып тастау, энкоменда жүйесін жою және оларды тікелей Корольдікке, корольдік салық төлеушілер ретінде бағынуға беру екенін айтты. 1542 жылдың 20 қарашасында император энкомендаларды жою және Үндістан Кеңесінің кейбір лауазымды тұлғаларын қызметтерінен босату туралы жаңа заңдарға қол қойды. Жаңа заңдар үндістерді тасымалдаушы ретінде пайдалануды заңсыз деп жариялады, басқа көлік болмаған жағдайда ғана рұқсат етілді, үндістерді құл ретінде алуға тыйым салды және энкоменда жүйесін біртіндеп жоюды енгізді, әрбір энкоменда оның иесінің қайтысымен Корольдікке қайтарылатын болды. Сонымен қатар, Испания, Куба, Пуэрто-Рико және Ямайкадағы аман қалған аз ғана үндістерді салықтан және жеке қызмет көрсетудің барлық талаптарынан босатты. Алайда, реформалар Жаңа әлемде соншалықты жағымсыз болды, тіпті көтерілістер болды және Лас Касастың өміріне қауіп төнді. Жаңа Испанияның вице-королі, өзі энкоменда иесі болғандықтан, өз иелігінде заңдарды іске асырудан бас тартты және оның орнына энкоменда иелерінің атынан заңдарға қарсы аргументтерді жеткізу үшін Испанияға делегация жіберді. Лас Касас өзі де заңдарға толық қанағаттанбады, өйткені олар жеткілікті қатаң болмады және энкоменда жүйесі біртіндеп жою жоспары бойынша тағы да көп жылдар бойы жалғасатын болады. Ол құлдыққа қарсы заңдар зорлықпен жаулап алуды болжайтын етіп жасалғанын айтып, түзетулер енгізу туралы ұсыныс жасады және солдаттар емес, шаруалардың күшімен бейбіт отарлау кезеңін қайта бастауға шақырды.
Чиапас епискобы
Лас Касас Испанияға қайтып оралғанға дейін, ол 1545 жылы Жаңа әлемге оралғаннан кейін иелік еткен, жаңа құрылған Чиапас епархиясының епископы болып тағайындалды. 1544 жылдың 30 наурызында Сан-Пабло доминикан шіркеуінде оған мінездеме берілді. Архиепископ Лойса Лас Касасты ұнатпағандықтан, рәсімді Лойсаның жүрегі жақын туысы, Модруш епископы Диего де Лойса, Арбанум титулды епископы Педро Торрес және Комаягуа епископы Кристобаль де Педраса бірлесіп өткізді. Епископ ретінде Лас Касас өзінің епархиясының энкомендерлерімен және діншілдермен жиі қақтығысқа түсті: жер иелерінің арасында конкистадор Берналь Диас дель Кастильо де болды. 1545 жылдың 20 наурызында жарияланған пастырлық хатында Лас Касас құл иелері мен энкомендерлерге, тіпті өлім төсегінде де, барлық құлдары босатылып, мүліктері оларға қайтарылмаса, кешірім беруден бас тартты. Лас Касас өзінің билігіндегі үндістерге зұлымдық жасағандарды қауымнан шығарумен қорқытты. Ол сондай-ақ бұрынғыда оның құзырына бағынған Гватемала епископы Франсиско Маррокинмен де қақтығысқа түсті. Лас Касастың наразылығына орай, епископ Маррокин Жаңа заңдарға ашық қарсылық көрсетті. Епископтық қызметін атқару кезінде Лас Касас Никарагуа епископы Антонио де Вальдивиесоға (1544) мінездеме беруге басты рөл атқарды. Кездесуде, мұңды ойларға беріліп, Мексикада Жаңа заңдардың жоғалып қалғанын түсінген Лас Касас мойындау және мүлікті қайтару мәселелеріне қатысты салмақты көзқарас ұсынды. Мексика архиепископы Хуан де Цумаррага және Пуэбла епископы Джулиан Гарсес оның жаңа, салмақты ұстанымымен толық келісті, Мичоакан епископы Васко де Кирога шағын ескертулер жасады, ал Гватемала епископы Франсиско Маррокин мен Оахака епископы Хуан Лопес де Зарате қарсылық білдірмеді. Бұл вице-король Мендосаға ұсынылатын жаңа шешімге әкелді. Лас Касас Чиапас епископы ретіндегі соңғы ісі – өкініш білдірмейтін энкомендерлерге мойындаудан бас тарта отырып, өзінің епархиясындағы мойындау рәсімін жүргізу жөніндегі нұсқаулық, конфессионарионды жазу болды. Лас Касас өзінің епархиясына викарий тағайындап, 1546 жылдың желтоқсан айында Еуропаға аттанды, 1547 жылдың сәуірінде Лиссабонға, ал 1547 жылдың қарашасында Испанияға жетті.
Вальядолид талқылауы
Лас Касас Испанияға оралып, көптеген жанжалдар мен шешілмеген мәселелерді қалдырды. Испанияға келген соң, оған көптеген айыптаулар жасалды, олардың көбісі оның «Конфессионариосы» мен оның 12 ережесіне негізделген. Көптеген қарсыластары бұл ережелерді испандықтардың колонияларына билеу құқығының заңдылығын жоққа шығару деп есептеді, демек ол сатқындық жасады. Мысалы, Микстон соғысында алынған құлдардың бестен бір бөлігі коронаға тиесілі болғандықтан, Лас Касастың қатаң ережелері бойынша оны кінәсіз деп тану мүмкін емес еді. 1548 жылы корона Лас Касастың «Конфессионариосының» барлық даналарын өртеу туралы жарлық шығарды, ал оның францискан қарсыласы Мотолиния Испанияға есеп жіберді. Лас Касас өзін қорғау үшін «Әділ құқық» тақырыбында екі трактат жазды, онда испандықтар Жаңа әлемдегі жерлерге тек бейбіт насихаттау арқылы ғана құқық талануы мүмкін екенін дәлелдеді. Барлық соғыс заңсыз және әділетсіз болды, және тек Папаның бейбіт түрде христиан дінін басқа халықтарға тарату туралы өкімі арқылы ғана «Әділ құқықтар» алуға болады. Лас Касас өзін қорғау үшін Хуан Хинес де Сепульведаға қарсы талас айтуға мәжбүр болды. Сепульведа теология және құқық ғылымдарының докторы болды және «Демократтардың өзгеруі, немесе үндістерге қарсы соғыстың әділ себептері» атты кітабында кейбір жергілікті халықтар өзін-өзі басқаруға қабілетсіз және күшпен бағындырылуы керек деп мәлімдеді. Саламанка және Алкала теологтары кітапта дұрыс емес ілім бар деген себеппен оны жариялауға жарамсыз деп тапты, бірақ энкомендеро фракциясы Сепульведаны өзінің интеллектуалды жемісі ретінде қабылдады. Мәселені шешу үшін ресми пікірталас ұйымдастырылды, ол 1550-1551 жылдары Вальядолидте өтті. Сепульведа мен Лас Касас заңгерлер мен теологтар алдында өз аргументтерін ұсынды. Бірінші Сепульведа «Демократтардың өзгеруі» қорытындыларын оқыды, содан кейін кеңес Лас Касастың «Апология» түріндегі қарсы аргументтерін тыңдады. Сепульведа кейбір үндістерді бағындыруға олардың Табиғи заңға қарсы жасаған күнәлары себепті кепілдік берілгенін, олардың өркениет деңгейінің төмендігі әлеуметтік тәртіпті сақтау үшін өркениетті басшылардың қажеттігін, оларды христиан дініне айналдыру қажеттігін және бұл өз кезегінде оларды бағындыруды талап ететінін, және тек испандықтар ғана әлсіз үндістерді күштілердің зорлық-зомбылығынан қорғай алатынын айтты. Лас Касас Киелі кітаптар барлық бейдінге қарсы соғысты қолдамайтынын, тек қана қанаандық тайпаларға қарсы соғысты қолдайтынын, үндістер өркениетсіз емес екенін, бейбіт миссияның жергілікті халықты дінге айналдырудың жалғыз жолы екенін және кейбір әлсіз үндістердің күштілердің қолынан зардап шегуі испандықтардың қолынан зардап шегуден артық екенін мәлімдеді. Судья Фрай Доминго де Сото аргументтерді қорытындылады. Сепульведа Лас Касастың аргументтерін он екі рет жоққа шығарды, ал Лас Касас оларға қайтадан қарсылық білдірді. Содан кейін судьялар бірнеше ай бойы аргументтерді талқылап, шешім шығарды. Шешімді ешкім қабылдамады, екі дебатта да өздері жеңдік деп мәлімдеді. Сепульведаның аргументтері 1585 жылы Чичимека соғысы кезінде Мексиканың үшінші провинциялық кеңесінің «өрт пен қан арқылы соғыс» саясатын жүзеге асыруына ықпал етті. Льюис Хэнкенің айтуынша, Сепульведа конкистадорлардың батыры болғанмен, оның табысы ұзаққа созылмады және оның еңбектері оның өмірінде Испанияда қайтадан басылмады. Лас Касастың идеялары король Филипп II-нің шешімдеріне, сондай-ақ тарих пен адам құқықтарына ұзақ уақыт әсер етті. Лас Касастың энкоменда жүйесін сынауы оның редукциямен алмастырылуына ықпал етті. Оның америкалықтардың бейбіт табиғаты туралы куәліктері Жаңа Испания мен Перудегі үндістердің діни нанымдарын өзгерту туралы зорлық-зомбылықсыз саясатты қолдады. Сондай-ақ, бұл көптеген миссионерлерді Америкаға келіп, жергілікті халықтарды зерттеуге, мысалы, Бернардино де Сахагунды, олардың мәдениеті мен өркениеттері туралы көбірек білу үшін жергілікті тілдерді үйренуге көндіруге көмектесті. Лас Касастың ілімінің әсері де шектеулі болды. 1550 жылы король жаулап алуды тоқтатуды бұйырды, өйткені Вальядолид пікірталасы соғыстың әділ немесе әділ еместігін шешуге тиіс еді. Үкімет бұйрықтары елеулі түрде сақталмады, Педро де Вальдивия сияқты конкистадорлар 1550-ші жылдардың бірінші жартысында Чилиде соғыс жүргізді. 1556 жылдың мамыр айында Испания Жаңа әлемдегі аумақты кеңейтуге қайтадан рұқсат берді, ал он жылдан кейін Испания Филиппиннің жаулап алуын бастады. Ол үндістердің адвокаты ретінде жұмысын жалғастырды, олардың көптегендары оған императорға өз атынан сөйлеу үшін өтініштермен жүгінді. Кейде жергілікті ақсүйектер тіпті Испанияда оған өз істерін айтты, мысалы, Ночистланнан келген науа ақсүйегі Франсиско Тенамастле. Оның сарайдағы ықпалы соншалықты зор болғандықтан, кейбіреулер оның Үнді кеңесінің мүшелерін таңдауда соңғы сөзді айтатынын есептеді. 1552 жылы Лас Касас «Үнділердің жойылғаны туралы қысқаша есеп» кітабын жариялады. Бұл кітап он жыл бұрын жазылған және Испанияның сол кездегі шаһзадасы Филипп II-нің назарына жіберілген, оның ішінде испандықтардың колонияның басындағы үндістерге қарсы жасаған зорлық-зомбылық туралы есептер бар. 1555 жылы оның ескі францискан қарсыласы Торибио де Бенавенте Мотолиния Лас Касасты білімсіз, мақтаншыл, қиындық тудырушы деп сипаттаған хат жазды. Бенавенте ашуланып, Лас Касас бір кезде көп шақырым жол жүріп келген қарт үндіге діни білім жеткілікті емес деп санағандықтан крещение рәсімін бермей қойғанын айтты. Бұл хат екі орден арасындағы крещение рәсімінің талаптарына қатысты ескі жанжалды қайтадан қозғады және Лас Касасты жаман жағдайға түсіруге бағытталған. Алайда, ол сәтті болмады. Ол көп күш жұмсаған мәселелердің бірі Перу вице-корольдығының саяси жағдайы болды. Перуде конкистадорлар мен вице-король арасындағы билік күресі 1546 жылы Гонсало Писарро бастаған конкистадорлардың Жаңа заңдарға қарсы бүлік көтеріп, вице-король Бласко Нуньес Веланың өлтірілуіне әкелген ашық азаматтық соғысқа айналды. Император Лас Касастың досы Педро де ла Гасканы заңдылықты қалпына келтіру үшін жіберді, ол өз кезегінде Писарроны жеңді. Саяси жағдайды тұрақтандыру үшін энкомендеролар Жаңа заңдарды жоюды ғана емес, энкомендаларды энкомендеролардың мұралық иелігіне айналдыруды талап етті, бұл Лас Касастың көзқарасынан ең жаман нәтиже болды. Энкомендеролар коронадан энкомендаларға құқықтарды сатып алуды ұсынды, және Карл V соғыстары оны үлкен экономикалық қиындыққа салғандықтан келісуге бейімді болды. Лас Касас императорды бұл нашар экономикалық шешім болады, вице-корольды ашық бүлікке қайтадан әкеледі және корона колонияны толығымен жоюы мүмкін екеніне көндіру үшін көп жұмыс істеді. Лас Касастың аргументтері тудырған күмәндерге байланысты император энкомендалар мәселесі бойынша соңғы шешім қабылдаған жоқ. 1561 жылы ол «Үнділер тарихын» аяқтады және оны Сан Грегорио колледжіне тапсырды, оны қырық жылдан кейін ғана жариялауға болады деп ескертті. Шындығында, ол 314 жылдан кейін, 1875 жылға дейін жарияланбады. Ол сондай-ақ сатқындық айыптауларына қарсы өзін қорғауға мәжбүр болды: Сепульведа болжамды түрде оны испан инквизициясына шағымдады, бірақ ешқандай нәтиже болмады. Лас Касас өзінің досы архиепископ Бартоломе Карранса де Мирандаға қарсы инквизиция ісінде куәгер ретінде де пайда болды, оны жалған түрде дінге қарсы шығумен айыптады. 1565 жылы ол өзінің соңғы өсиетнамасын жазды, өзінің зор кітапханасын колледжге тапсырды. Бартоломе де Лас Касас 18 шілдеде 1566 жылы Мадридте қайтыс болды.
Мемориал де Ремедиос па ра лас Индиас
1516 жылы жазылған мәтін өзінің мақсатын былай сипаттаумен басталады: «Индиядағы зұлымдық пен зиянды тоқтату үшін қажетті шараларды ұсыну, сондай-ақ Құдай мен біздің Иеміз Принц бұрынғыдан да көп пайда табуы және мемлекет жақсы сақталып, тынышталуы үшін». Мемориалдың екінші бөлігінде колониялықтарға қатысты үнді қауымдарын әлеуметтік және саяси тұрғыдан ұйымдастыру туралы ұсыныстар келтірілген. Лас Касас Асунсьон қаласын бұзуды және одан кейін үндістерді 1000-ге жуық адамнан тұратын қауымдарға біріктіруді ұсынды. Бұл қауымдар испан қалаларының немесе кен аймақтарының маңында орналасуы тиіс еді. Лас Касас пікірінше, осылайша үндістерді басқару оңайырақ болады, оларды жақсы оқытып, христиан дініне баулуға және шашыраңқы қоныстарда болудан гөрі қорғауға мүмкіндік туады. Әрбір қалада крест пішіндес төрт қанатты корольдік аурухана салынуы керек еді, онда бір уақытта 200-ге дейін ауру үндіге көмек көрсетуге болар еді. Ол әлеуметтік құрылым, еңбектің бөлінуі, азық-түлік таратылуы және тіпті дастарқандағы әдептілік ережелерін қалай енгізу керектігін егжей-тегжейлі сипаттады. Шығындар туралы айта келіп, ол: «Бұл қымбатқа немесе қиынға соқпауы керек, себебі бәрі де олардан [үндістерден] келеді, олар үшін жұмыс істейді және ол олардың меншігі» деді. Ол тіпті әрбір қаланың шығындарын қамтитын бюджетті дайындады, онда әкімшілердің, дін қызметкерлерінің, латын тілінен бакалаврлардың, дәрігерлердің, хирургтардың, фармацевттердің, адвокаттардың, малшылардың, кеншілердің, қашырлардың, аурухана қызметкерлерінің, шошқа бағушылардың, балықшылардың және т.б. жалақылары қарастырылған.
Үнді аралдарының жойылуы туралы қысқаша мәлімет
Үндістердің жойылуы туралы қысқаша есеп (lang es) – 1542 жылы жазылған (Севильяда 1552 жылы жарық көрген) колониялық дәуірде Американың жергілікті халықтарына жасалған зұлм-зиярат туралы есеп, және ол Испанияның сол кездегі ханзадасы Филипп II-ге жіберілді. Осы есептің жазылу себептерінің бірі – Лас Касастың Испанияның құдайдың жазасына ұшырауынан сескенуі және жергілікті халықтардың тағдырына алаңдауы болды. Бұл есеп колониялық дәуірдегі испан жазушысының Ұлы Антиль аралдарын, әсіресе Испаньола аралын испандықтардың жаулап алуының алғашқы кезеңдерінде жергілікті халықтарға жасалған әділетсіздікті бейнелеудегі алғашқы әрекеттерінің бірі еді. Лас Касастың көзқарасын испандықтардың отарлау саясатының кейбір әдістеріне қарсы деп сипаттауға болады, ол оларды сипаттағандай, аралдардың жергілікті тұрғындарына зор зиян келтірді. Сонымен қатар, отаршылдарға қатысты сын-ескертпелері тыңдаушыларға христиан дінінің нағыз мағынасын түсіндіруге, евангелизация туралы қате түсініктерді жоюға көмектесті. Оның есебі 1542 жылғы Жаңа заңдардың қабылдануына зор ықпал етті, ол еуропалық отарлау тарихында алғаш рет жергілікті халықтардың құлдығын жойды және Вальядолид дебатына жол ашты. Бұл кітап «Қара аңыз» деп аталатын испан империясын ерекше жаман, зұлым және моральдық тұрғыдан бұзылған деп сипаттау дәстүрін қалыптастыру мен таратуда маңызды рөл атқарды. Оны саяси немесе діни себептермен испан мемлекетін сынаған топтар бірнеше рет қайта басып шығарды. Алғашқы аудармасы 1578 жылы испан коронасының голланд протестанттарын діни қуғынға салу кезінде голланд тілінде жарық көрді, одан кейін француз (1578), ағылшын (1583) және неміс (1599) тілдерінде басылымдар шықты – бұл елдердің барлығында діни соғыстар өршіп тұрған кез еді. Лас Касастың өлімінен кейін Испанияда басылған алғашқы басылым 1646 жылы Каталония көтерілісі кезінде Барселонада жарық көрді. 1659 жылы Арагон инквизициясы осы кітапты тыйым салды. Лас Касас сипаттаған суреттерді кейін Теодор де Брай мысқа басылған гравюралар арқылы бейнеледі, олар Испанияға қарсы «Қара аңызды» тарату құралы болды.
Индияның апологетикалық тарихы
"Осы Индия халқының Апологетикалық тарихы (Lang es) алғаш рет Индияның Жалпы тарихының 68-тарауы ретінде жазылған, бірақ Лас Касас бұл материал тарихи емес екенін түсініп, оны жеке томға айналдырды. Апологетикалық тарихтағы материал негізінен Таино, Сибони және Гуанахатабей тайпаларының этнографиялық сипаттамаларынан тұрады, сонымен қатар Лас Касас саяхаттары мен оқулары арқылы танысқан басқа да көптеген тайпалар туралы мәліметтер бар. Тарих апологетикалық сипатта, өйткені ол үндістердің мәдени деңгейін қорғау мақсатымен жазылған, Американың жергілікті халықтары Рим, грек және египет өркениеттерімен бірдей мәдениетті болған және кейбір еуропалық өркениеттерден де жоғары тұрған деп дәлелдейді. Бұл, по сути, еуропалық және американдық мәдениеттердің салтын салыстырып, христиандық көзқарас бойынша оларды жақсы немесе жаман деп бағалайтын салыстырмалы этнография еді. Ол былай деп жазды: «Мен ашық жарияладым, дәлелдедім және осы кітаптың 22-тарауынан соңына дейін қорытынды жасадым, біздің осы Индиямыздың барлық халқы адам, мүмкіндігінше табиғи және адамгершілік жолмен, сенімнің нұрысыз. Олардың республикалары, жерлері, қалалары мен елді мекендері мол және жақсы жабдықталған, саяси және әлеуметтік тұрғыдан өмір сүру үшін ештеңе жетіспеді, сондай-ақ азаматтық бақытқа қол жеткізіп, оны сезінуге мүмкіндік болды. Олар осы әлемнің көптеген халықтарымен теңесті, олар мәшһүр және өркениетті деп есептеледі, сонымен қатар көптеген басқаларын басып өтті және ешқайсысынан кем түспеді. Олармен теңескендердің арасында гректер мен римдіктер де болды, бірақ олар көптеген жақсы және артық салтымен олардан асып түсті. Олар сондай-ақ ағылшындар мен француздардан, тіпті біздің Испаниямыздың кейбір халқынан да жоғары болды және жақсы салтымен және көптеген жаман салтының болмауымен көптеген басқалардан теңдесі жоқ еді».
Үндістанның тарихы
"Индия тарихы" – Лас Касастың 1527 жылы Пуэрто-де-Плата монастырында болғанда бастаған үш томдық еңбек. Ол 1561 жылы, Сан-Грегорио колледжінде жұмыс істеген кезде аяқталды. Бастапқыда алты томдық болып жоспарланған, әр томы Христофор Колумбтың 1492 жылы Индияға келгенінен бастап 1520 жылға дейінгі он жылдықты қамтиды, және оның көп бөлігі куәгердің баяндамасынан тұрады. "Индия тарихы" ағылшын тіліне толық аударылмаған. Ағылшын тіліне жасалған жалғыз аударма – Андре М. Коллардтың 1971 жылғы жартылай аудармасы, сондай-ақ Синтия Л. Чемберлин, Найджел Гриффин, Майкл Хаммер және Блэр Салливанның UCLA-ның "Реперториум Колумбианум" журналындағы (VI, VII және XI томдары) жартылай аудармалары.
Кристофер Колумбтың күнделігін сақтау
Де-Лас-Касас Колумбтың 1492 жылы қазіргі Багам аралдарына жасаған саяхатының күнделігін көшірген. Оның көшірмесі маңызды, себебі Колумбтың өзінің күнделігі жоғалып қалған.
Мұра
Лас Касастың мұрасы қатты даулы болды. Оның қайтыс болғаннан кейінгі жылдары оның идеялары Испания мемлекетінде тыйым салынған нәрсеге айналды, ал ол дерлік дінге қарсы екстремист ретінде қарастырылды. Оның жаулары Лопес де Гомара мен Овьедо жазған еңбектері Еуропада кеңінен оқылды және жарияланды. Испания империясының ықпалы басқа еуропалық державалардың ықпалымен ығыстырылғанда, Лас Касастың еңбектері испан колонияларына жасалған шабуылдарды ақтау үшін саяси құрал ретінде пайдаланылды. Кейбір тарихшылар осы тарихи құбылысты "Қара аңыз" деп атады, бұл көбінесе протестант авторларының испан католицизмін және отаршылдықты ең жағымсыз жарықтан көрсетуге бейімділігі. Лас Касасқа қарсылық испандық оңшыл, ұлтшыл тарихшылардың 19-шы ғасырдың соңы мен 20-шы ғасырдың басында "Ақ аңызды" құруымен шегіне жетті, олар испан империясының игі ниетті және әділ болғанын, испан отаршылдығының кез келген жағымсыз салдары жоқ екенін дәлелдеді. Испандық империялық тарихшылар, мысалы Менендес и Пелайо, Менендес Пидаль және Ж. Перес де Баррада Лас Касасты "параноик" және бір нәрсеге ғана толыққанды берілген адам ретінде сипаттап, оның асыра сілтеуге бейім екенін және өз ұлтына опасыздық жасағанын айтты. Менендес Пелайо сондай-ақ Лас Касасты Хуан Гинес де Сепульведаның "Демократтар Alter" (кейде "Демократтар Секундс" деп те аталады) еңбегінің жариялануын тоқтатуға ықпал еткенін айыптады, бірақ басқа тарихшылар мұның ықтимал еместігін айтады, себебі оны Лас Касастың ықпалына түспеген Алькала және Саламанка теологтары қабылдамады.
Сындар
Лас Касасты да жиі Индияда сипаттаған зұлымдықтарды асыра сілтеп айтқан деп айыптайды. Кейбір ғалымдар оның келтірген бастапқы халық саны тым жоғары болды деп санайды, бұл халық санының азаюын шын мәнінде болғаннан да нашар көрсетіп, халықтың кемуін зорлық-зомбылық пен қанау емес, еуропалық аурулардың эпидемиясының салдары ретінде көрсетуге мүмкіндік берді. 20-ғасырдың ортасында Шерберн Ф. Куктың Мексиканың отарлық кезеңі бойынша демографиялық зерттеулері жаулап алудың алғашқы жылдарындағы халық азаюының өте күрт болғанын, себептері көп болғанымен, олардың барлығы еуропалықтардың келуіне байланысты екенін көрсетті, ал азаюдың басты себебі – еуропалықтар әкелген аурулар еді. Тарихшылар сондай-ақ 16-ғасырлық жазбаларда сандарды асыра көрсету және көбейту жиі кездесетінін атап өтті, Лас Касастың замандас сыншылары мен жақтастары да осындай әрекеттерге жол берген. Доминикан монахтары Антонио де Монтесинос пен Педро де Кордова Американы отарлаудың алғашқы онжылдығында-ақ зорлық-зомбылықтың кең таралғанын хабарлаған, ал Американы жаулап алу кезеңінде монахтар, дін қызметкерлері және қарапайым азаматтар тума халқына жасалған зорлық-зомбылық туралы хабарлар тарады. Тіпті Лас Касастың кейбір қарсыластары, мысалы Торибио де Бенавенте Мотолиния, отарлаушылардың үндістерге жасаған көптеген қорқынышты зұлымдықтарын баяндады. Жалпы, қазіргі заманғы тарихшылар Лас Касастың келтірген сандық мәліметтеріне сенбейді, бірақ оның зорлық-зомбылық пен қанаушылықпен жүрген жаулап алу туралы жалпы суреті шындыққа сәйкес келеді деп санайды. Кейінірек айтылған сын, оны Атлант мұхиты арқылы құл саудасын ұйымдастыруға жауапты деп бағалады. Бір сыншы, құлдықты жоюшы Дэвид Уокер, Лас Касасты "тек ашкөздікпен қозғалған жанкешті адам" деп атап, мыңдаған африкалықтардың құлдыққа түсуіне кінәлі деп есептеді. Бұл пікірге қарсылық көрсеткен Сильвия Винтер, Лас Касастың 1516 жылғы Мемориалының 1518 жылы Карл V-нің алғашқы 4000 африкалық құлды Ямайкаға тасымалдауға рұқсат беруіне тікелей себеп болғанын айтты. Лас Касастың испан отаршылдығындағы рөлін қайта қарастыруға және жаңаша бағалауға бағытталған зерттеулер саны артып келеді. Даниэль Кастро өзінің "Империяның басқа бір жағы" (2007) атты еңбегінде осы мәселеге қатысты жұмыстарды жүргізеді. Ол Лас Касастың гуманист емес, саясаткер болғанын, ал оның азат ету саясаты әрқашан отарлық жерлерден ресурстарды тиімдірек алу жоспарларымен байланысты болғанын айтады. Сонымен қатар, Лас Касас жергілікті дінді христиандықпен алмастыруға тырысу арқылы физикалық отарлаудан гөрі тереңдей түсетін діни отарлауды жүзеге асырғанын түсінбеді. Оның еңбектеріне қатысты пікірлер әртүрлі. Кейбіреулер Кастроның Лас Касастың бейнесін көрсетуі анахронизмге ұқсайды деп санайды, ал басқалары Кастроның Лас Касасты тарихи тұлға ретінде қарама-қайшылықтарға толы бейнелеуімен келіседі.
Мәдени мұра
1848 жылы Мексиканың Чиапас штатының сол кездегі астанасы болған Сиудад-де-Сан-Кристобаль өзінің алғашқы епископының құрметіне Сан-Кристобаль-де-Лас-Касас деп аталды. Оның еңбегі Оксфордтағы Блэкфриарс-холлдағы Лас-Касас институтының жұмысына ерекше шабыт берді. 18 шілдеде және 17 шілдеде Евангелиялық-лютеран шіркеуінде осы мәселе талқыланды. Католик шіркеуінде доминикандықтар оны 1976 жылы қасиеттілікке алып ұсыну процесін бастады. Ол Жаңа дүниедегі адамзаттың бірлігі туралы көзқарасты алғаш дамытқандардың бірі болды, "Әлемдегі барлық адамдар – адам", және олардың бостандыққа табиғи құқығы бар екенін айтты – бұл томистік құқық философиясының және августиндік саяси теологияның үйлесімі. Осыған байланысты, 1989 жылы епископ Самуэль Руис Сан-Кристобаль-де-лас-Касаста орналасқан экуменикалық адам құқықтары институтын, Centro Fray Bartolomé de las Casas de Derechos Humanos құрды. Residencial Las Casas Сантурце, Сан-Хуан, Пуэрто-Рикода Лас Касастың есімімен аталады. Ол сондай-ақ Гватемаланың квецаль бір центтік (Q0.01) монеталарында бейнеленген. АҚШ-тың Теннесси штатындағы Ласкассас деген шағын қала да оның құрметіне аталған.