Эдуард Ян Дейкстерхуис: Ғылым тарихындағы голланд зерттеушісі

Кіріспе

Голланд ғылымын зерттеуші тарихшы Эдуард Ян Дайкстерхус (28 қазан 1892, Тильбург – 18 мамыр 1965, Де Билт) – голланд ғылымын зерттеуші тарихшы.

Мансап

Дикстерхуис 1911-1918 жылдары Гронинген университетінде математика оқыды. Оның Ph. d. диссертациясы "Жазық геликоидты білуге жасаған үлес" деп аталды. 1916 жылдан 1953 жылға дейін профессор болып, математика, физика және космография пәндерін оқытты. Ол математиканың формалды сипаттамаларын күшейту үшін оқыту әдістемесін өзгертуді ұсынды. 1950 жылы Нидерланды Корольдік өнер және ғылым академиясының неміс мүшесі болып тағайындалды. 1953 жылы ол математика тарихы мен ғылымның мәнін оқыту үшін Утрехт университетіне, ал 1955 жылы Лейден университетіне тағайындалды. Оның алғашқы өмірбаяны 1938 жылы голланд тілінде жарық көрген Архимедтің өмірі мен еңбектеріне арналды. Оны 1956 жылы C. Дикшоорн ағылшын тіліне аударды, Копенгагендегі Мунксгард баспасы жариялады. Принстон университетінің баспасы 1987 жылы оны қосымша түсіндірмелермен қайта басып шығарды. 1943 жылы ол Симон Стевиннің өмірі мен дәуірі туралы жазды, бұл да алғаш рет голланд тілінде жазылған, Дикшоорн оны 1970 жылы ағылшын тілінде жариялады. 1950 жылы "Хюйгенс жинағы" аяқталғаннан кейін, Голландия ғылым қоғамының Харлемдегі жылдық мәжілісінде Дикстерхуис 60 жылдық жоба туралы сөз сөйледі. Оның сөзі 1953 жылғы наурыз айында Centaurus журналында жарияланды, онда ол "Хюйгенстің 17 ғасырдағы ғылыми өмірдегі орны" туралы баяндады. Ол ғылымның жинақтау және ұжымдық екі қасиеті бар екенін түсіндірді. Біріншісі – бұрын тек таңдаулыларға ғана қол жетімді болған зиялық биіктер, уақыт өте келе бастаушыларға да қол жетімді болады; екіншісі – ешбір ғалым жалғыз жұмыс істемейді. Ол Гюйгенс көбінесе өз жаңалығын жарияламаған, оның нәтижелерін хаттарында немесе кейінірек жазылған еңбектерінде баяндаған деп атап өтті. Гюйгенстің уақытты өлшеуге қосқан үлесі туралы Дикстерхуис былай деп жазды: "Ол сағаттың дөңгелектерінің маятниктің қозғалысын ұстап тұруын ойлап тапты, ал маятник оған өз кезеңділігін береді, бұл байланыс оны едәуір өзгертпейді". Ол "Omnia Opera" редакторын атады: Биренс де Хаан, Йоханнес Босша, Диедерик Кортевег, Воллграф және А. А. Нийланд. 1950 жылы Дикстерхуис "De mechanisering van het wereldbeeld" (голланд тілінде) жариялады, ол француз журналында жағымды бағаланды. 1956 жылы Springer баспасы неміс тілінде аудармасын шығарды, ал 1961 жылы "The Mechanization of the World Picture" ағылшын тілінде жарық көрді. "Дикстерхуистің басты қызығушылығы – идеялардың қақтығысы мен эволюциясы, өйткені аристотельдік түсініктер үстемдікке жетіп, кейін құлатылды. Дикстерхуис өз жұмысы үшін таңдаған шектеулі шеңберде ұзақ құндылығы бар шедевр жазды. Дикстерхуис көптеген философиялық және ғылыми еңбектердің мазмұнын біледі, қатысы бар физикалық ұғымдарды түсінеді және олардың өзара байланыстарын біледі". 1962 жылы Дикстерхуиске Ғылым тарихы қоғамы Сартон медалін табыс етті.

Dijksterhuis studied mathematics at the University of Groningen from 1911 to 1918. His Ph. d. thesis was entitled "A Contribution to the Knowledge of the Flat Helicoid." From 1916 to 1953 he was a professor and taught mathematics, physics and cosmography. He advocated changes in the way mathematics was taught to reinforce its formal characteristics. In 1950, he was appointed as a German member of the Royal Netherlands Academy of Arts and Sciences. In 1953, he was appointed to teach mathematics history and the nature of science at Utrecht University and in 1955 at Leiden University. His first biography was on the life and work of Archimedes, published in Dutch in 1938. It was translated into English by C. Dikshoorn in 1956, published in Copenhagen by Munksgard. Princeton University Press republished it, with additional commentary, in 1987. In 1943 he wrote on the life and times of Simon Stevin, again first in Dutch, which Dikshoorn translated for English publication in 1970. Upon the completion of Huygens Collected Works in 1950, at the annual meeting of the Dutch Society of Sciences at Haarlem, Dijksterhuis spoke on the 60 year project. The text of his speech was published in Centaurus in March 1953, when he gave a "sketch of the position occupied by Huygens in the scientific life of the 17th century." To do so, he explained "the dual nature of science which is both cumulative and collective. The first characteristic entails that intellectual heights once reserved to the privileged few become in due time accessible to beginners; the second, that in the strict sense of the word no scientist works alone." He noted that Huygens "often preferred leaving his findings unpublished and restricted himself to communicating the results in his letters or in a work of much later date." On Huygens' contribution to timekeeping, Dijksterhuis wrote, "he contrived to make the wheelwork of the clock keep up the motion of the pendulum, which on the other hand communicates to it its own periodicity, not materially changed by the connection." He named the editors of the Omnia Opera: Bierens de Haan, Johannes Bosscha, Diederik Korteweg, Vollgraff, and A. A. Nijland. In 1950 Dijkserhuis published De mechanisering van het wereldbeeld (Dutch language) which was positively reviewed in a French journal. In 1956 Springer books produced a German translation, and in 1961 The Mechanization of the World Picture appeared in English. "Dijksterhuis’s primary interest is in the conflict and evolution of ideas as Aristotelian conceptions rose to dominance and then were overthrown Within the limited framework that Dijksterhuis chose for his work he has produced a masterpiece of lasting value Dijksterhuis knows the contents of a tremendous number of philosophical and scientific works, understands the physical concepts involved, and is aware of their interrelationships." In 1962 Dijksterhuis was awarded the Sarton Medal by the History of Science Society.