Кіріспе

Америкалық теолог Хорас Бушнелл (1802 жылы 14 сәуір - 1876 жылы 17 ақпан) - американдық конгрегациялық дін қызметкері және теолог. Ол Америкадағы теологияға айтарлықтай ықпал етіп, дін туралы түрлі кітаптар жазды. Сонымен қатар ол Йель діни мектебін бітірген.

Өмір

Бушнелл Коннектикут штатының Личфилд қалашығындағы Бантам ауылында дүниеге келген. Ол Йель колледжінде оқыды, онда болашақ журналшы Натаниел Паркер Уиллиспен бірге болды. Уиллис Бушнеллге ұстаздық етіп, оған қырғыш пышақты қайраудың әдісін үйреткенін айтады. 1827 жылы бітіргеннен кейін 1828-1829 жылдары Нью-Йорк коммерциялық журналының әдеби редакторы болды, ал 1829 жылы Йельде оқытушы болды. Бұл жерде ол бастапқыда заңгерлік білім алды, бірақ 1831 жылы Йель колледжінің теология бөліміне оқуға түсті. 1833 жылдың мамыр айында Бушнелл Коннектикут штатының Хартфорд қаласындағы Солтүстік конгрегациялық шіркеудің пасторы болып тағайындалды. 1833 жылы Мэри Апторпқа үйленді және жұптың үш баласы болды. Бушнелл 1859 жылға дейін Хартфордта қалды, содан кейін денсаулығының нашарлауы салдарынан ол пастораттығынан кетті. Содан кейін ол тағайындалған лауазымға ие болған жоқ, бірақ 1876 жылы Хартфордта қайтыс болғанға дейін ол көп еңбек жасаған және кейде уағыздайтын.

Мансап

1856 жылы Калифорнияда болған кезінде денсаулығын қалпына келтіру үшін ол Оуклендте Калифорния колледжінің (1855 жылы жарғыланған және 1869 жылы Калифорния университетімен біріктірілген) ұйымдастырылуына белсенді түрде қызығушылық танытты, оның президенті болудан бас тартты. Доктор Бушнелл уағыздаушы ретінде өте тиімді болды. Ол сөз сөйлеуде драмалық болмай, бірақ ол насихаттағанда өзіндік, ойлы және әсерлі болды. Оның теологиялық ұстанымы сол кездегі кальвинистік дінге қарсы шықты деп айтуға болады. Ол Үштік, күнәнің құнын өтеу, адам қайтадан күнәға айналуы және табиғат пен табиғаттан тыс қасиеттердің арасындағы байланыс туралы кең тараған түсініктерді сынға алды. Ең бастысы, ол теологияны негізінен интеллектуалдық деп санайтын және нақты логикалық дедукция процестері арқылы дәлелденетін кең таралған көзқараспен бөлісті. Оның пікірінше, оның дұрыс негізі адамның рухани табиғатының сезімдері мен интуициясында. Оның Америкадағы теологияға айтарлықтай әсері болды, мүмкін, белгілі бір ілімдерді өзгерту бағытында емес, теологиялық ойға берген импульсі мен бейімділігі мен жалпы рухында. Доктор Мангердің бағалауы бойынша, "Ол Коперниктің астроном болғандай теолог болды; ол көзқарасты өзгертті, сондықтан ол бәрін өзгертіп қана қоймай, теологиялық ойдағы бірлікке жол көрсетті. Ол нақты емес еді, бірақ ол Құдай мен адамзатты және әлемді ой қабылдай алатын қарым-қатынасқа енгізді, ал ол оны әрдайым өсіп келе жатқан біліммен толығырақ білдіреді. Басқа ойшылдар да осы бағытта қозғалды. Ол қозғалысты Жаңа Англияда бастап, үлкен құтқарылуды қолға алды. Бұл - үлкен батылдықтың көрінісі. Оның дініндегі бірде-бір теолог оны қолдамады, ал барлығы дерлік оған қарсы болды". Оның төрт кітабы ерекше маңызды болды: Христиандық тәрбие (1847), онда ол қайта жаңғырушылыққа қарсы шығып, христиандық ой-пікірдің ағымын жастарға тиімді түрде бұрды; Табиғат және табиғаттан тыс (1858), онда ол кереметтерді талқылап, адамның табиғаттан тыс табиғатына баса назар аударған табиғаттан тыс табиғатты көтеруге тырысты; Өкілетті құрбандық (1866), онда ол өкiметтiк және қылмыстық немесе қанағаттандыру теорияларынан айырмашылығын өтеудің моральдық көзқарасы деп аталатын нәрсеге қарсы болды; және Құдай Мәсіхте (1849) (Төңiл туралы кіріспе диссертациямен ой мен Рухқа қатысты), онда ол Үшiлiкке қатысты еретикалық көзқарастарды білдірді, басқалармен қатар, Құдай "құралдық үш болып табылады, бұл тек біздің шекті ұғымымызға байланысты және Құдайдың табиғаты туралы қарым-қатынас болып табылады". Оны сотқа тартуға тырысты, бірақ бұл сәтсіз болды, ал 1852 жылы оның шіркеуі жергілікті қауымнан бір ауыздан бас тартты, осылайша оған қарсы одан әрі іс-қимыл жасау мүмкіндігін жойды. Оның сыншыларына Бушнелл "Христос в теологии" (1851) атты еңбегін жазып, ресми түрде жауап берді, онда ол рухани шындықты тек шамамен және поэтикалық тілмен білдіруге болады деген маңызды аргументті қолданады және жеткілікті догматикалық теология бола алмайды деген қорытындыға келеді. Ол Мәсіхтің құдайлық болмысын жоққа шығармайтынын "Исаның сипаты" (1861) атты еңбегінде дәлелдеді. Сондай-ақ ол "Жаңа өмірге арналған уағыздар" (1858); "Мәсіх және оның құтқарылуы" (1864); "Жұмыс пен ойын" (1864); "Қараңғы заттардың моральдық қолданылуы" (1868); "Әйелдер сайлау құқығы" (1869); "Табиғатқа қарсы реформа" (1869); "Тірі тақырыптар туралы уағыздар" (1872); "Ашу мен заң" (1874) атты еңбектерін жариялады. Оның он бір томдық шығармаларының басылымы 1876 жылы жарық көрді; және 1903 жылы оның жарияланбаған еңбектерінен жиналған тағы бір том, Адамдағы рух: уағыздар мен таңдаулар. Сол жылы оның "Табиғат және табиғаттан тыс нәрселер", "Бұл жаңа өмірге арналған уағыздар" және "Жұмыс пен ойын" атты жаңа басылымдары жарық көрді.

Ескерткіштер

Бушнелл Хартфордтың азаматтық мүдделеріне қатты қызығушылық танытты және АҚШ-тағы алғашқы қоғамдық саябақтың құрылуын қамтамасыз етудегі басты агент болды. Бұл қала оның құрметіне Бушнелл саябағы деп аталды. Бушнелл сахналық өнер орталығы мен Хартфорд университетінің жатақханасы да оның есімімен аталған.