Кіріспе
Философиялық ұғым. Ақиқаттың артықшылық теориясы (кейде ақиқаттың дискотациялық теориясы деп те аталады) бойынша, бір мәлімдеме шын екенін айту, сол мәлімдеменің өзін айтумен толыққандай тең. Мысалы, "Қар ақ" деген сөйлемнің "шын" екенін айту, "Қар ақ" деген сөйлемді айтумен бірдей. Философиялық артықшылық теориясы – ақиқаттың дефляциялық теориясы болып табылады.
According to the redundancy theory of truth (also known as the disquotational theory of truth), asserting that a statement is true is completely equivalent to asserting the statement itself. For example, asserting the sentence Snow is white' is true" is equivalent to asserting the sentence "Snow is white". The philosophical redundancy theory of truth is a deflationary theory of truth.
Шолу
Редуктивті теорияшылар осы алғышарттан шындық – артық ұғым деген қорытынды шығарады, яғни «ақиқат» – бұл белгілі бір контексттерде қолдануға дәстүрлі болған, бірақ шындықта ештеңеге сілтеме жасай бермейтін сөз. Бұл теория көбінесе Фрэнк П. Рамзиге жатқызылады, ол факт және шындық сияқты сөздерді қолдану – бұл ұсынысты айтудың тікелей емес жолы ғана екенін, ал осы сөздерді үкімнен бөліп қарау – тек «тілдік шатасу» дейді, бірақ оның позициясын дұрыс түсіндіру туралы пікірталастар әлі де бар (Le Morvan 2004). Редуктивті теорияны қолдайтындар «ақиқат» предикатының «Қар ақ» сияқты сөйлемдердегі қызметін зерттей бастайды. Олар ұзын сөйлемді айтудың «Қар ақ» деген қысқа сөйлемді айтумен тең екенін дәлелдейді. Осыдан олар «Қар ақ» сөйлеміне ештеңе қосылмайтынын, оны келтіріп, «ақиқат» предикатын қосып, содан кейін нәтижені растаудың қажеті жоқ екенін түсіндіреді. Көптеген предикаттар өз объектілеріне қасиеттер тағайындайды, бірақ редуктивті теория «ақиқат» предикатының мұндай қасиеттерді тағайындамайтынын айтады. Оның орнына, ол «ақиқат» предикатын мағынасыз деп қарастырады, ол мәлімдемеге ештеңе қоспайды, тек оның қолданылуын атауға айналдырады. Яғни, «ақиқат» предикаты тек оған қолданылған сөйлемдік бөліктегі ұсынысты растайды, бірақ бұл ұсынымға немесе сөйлемге қосымша қасиеттер жатқызмайды, ал Рамзидің британдық лексикасында «ақиқат» – артық сөз. Осылайша, шындықтың редуктивті теориясы шындықтың барлық мәселесі – бұл иллюзия екенін, ол біздің «ақиқат» предикатын қолдануымыздан туындайды, ол, болжам бойынша, артық, яғни мағынасыз.
Нұсқалар
Артықшылық теориясының бір түрі – дискотациялық теория, ол Тарскидің T схемасының өңделген нұсқасын қолданады: "P' шын" деу – P деумен бірдей. Дефляционизмнің тағы бір нұсқасы – шындықтың просентациялық теориясы, алғаш рет Дороти Гровер, Джозеф Камп және Нуэль Белнап Рамзидің пікірлерін дамыту арқылы жасады. Олар "Жаңбыр жауып тұр" деген сөзге жауап ретінде айтылған "Ол рас" сияқты сөйлемдердің просентациялар (проформаға қараңыз) екенін, яғни басқа сөздердің мазмұнын қайталайтын тіркестер екенін айтады. Мысалы, "Менің итім аш еді, сондықтан оны тамақтандырдым" деген сөйлемде "Менің итім" деген сөздің мағынасымен бірдей, "Ол рас" деген сөз де "Жаңбыр жауып тұр" дегенмен бірдей мағына береді – егер сіз соңғысын айтсаңыз, ал мен біріншісін айтсам. Бұл вариациялар Рамзидің шындықтың қасиет емес екенін айтуын міндетті түрде қолдамайды, бірақ, мысалы, "P" деген мәлімдемеде маңызды шындық болуы мүмкін екенін, ал теоретиктер бұл жағдайда тек "ол рас" сияқты мәлімдемедегі артықшылықты немесе просентацияны азайтады деп түсіндіруге болады. Дегенмен, прагматикалық, конструктивистік және консенсус теорияларының жақтаушылары осы қорытындылардың барлығымен келіспейді, керісінше, "ол рас" деген мәлімдеме жасаған екінші адам мәселенің ұсынылып отырған шындығын одан әрі тексеруге, құруға және/немесе консенсусқа келуге қатысады деп санайды – мысалы, "жаңбыр жауып тұр" деген пікірге. Артықшылық теориясы сөйлемдерге ұқсамайтын бейнелерге қолданылмайды және олар көбінесе шын немесе жалған деп бағаланатын көптеген басқа да нәрселерге де қолданылмайды. "Қар ақ" деген сөйлем мен Қар Ақ деген адам арасындағы ұқсастықты қарастырайық, екеуі де белгілі бір мағынада шын болуы мүмкін. "Қар ақ" деп айту – "Қар ақ" деумен бірдей, бірақ "Қар Ақ шын" деу – әрине, "Қар Ақ" деумен бірдей емес.