Кіріспе
Гурашиша дәстүрі немесе парампара ("тегі") индуизм, джайнизм, сикхизм және буддизм сияқты Үндістаннан шыққан діндердегі ұстаздар мен шәкірттердің кезектілігін білдіреді (тибет және дзен дәстүрлерін қоса алғанда). Әр парампара белгілі бір сампрадаяға жатады және оның ахараларда, гомпаларда, матталарда, вихараларда немесе ғибадатханаларда болуы мүмкін оқыту үшін өз гурукулалары болуы мүмкін. Бұл рухани қарым-қатынас пен тәлімгерлік дәстүрі, мұнда тәлімдер гурудан, мұғалімнен немесе ламадан śiṣya (оқушы), шраманаға (ізделуші) немесе челаға (оқушы) ресми дикшадан (әу бастамадан) кейін беріледі. Мұндай білім агамдық, рухани, жазба, сәулет, музыкалық, өнер немесе жауынгерлік өнер болсын, гуру мен шәкірт арасындағы қарым-қатынас арқылы беріледі. Бұл қарым-қатынас гурудың шынайылығына және оқушының құрмет, адалдық, бағышталу мен мойынсұнушылыққа негізделген, бұл нәзік немесе жоғары білімді жеткізудің ең жақсы жолы деп саналады. Оқушы ақырында гурудың бейнелейтін білімін меңгеріп алады.
The guru–shishya tradition, or parampara ("lineage"), denotes a succession of teachers and disciples in Indian origin religions such as Hinduism, Jainism, Sikhism and Buddhism (including Tibetan and Zen traditions). Each parampara belongs to a specific sampradaya, and may have its own gurukulas for teaching, which might be based at akharas, gompas, mathas, viharas or temples. It is the tradition of spiritual relationship and mentoring where teachings are transmitted from a guru, teacher, or lama, to a śiṣya (, disciple), shramana (seeker), or chela (follower), after the formal diksha (initiation). Such knowledge, whether agamic, spiritual, scriptural, architectural, musical, arts or martial arts, is imparted through the developing relationship between the guru and the disciple. It is considered that this relationship, based on the genuineness of the guru and the respect, commitment, devotion and obedience of the student, is the best way for subtle or advanced knowledge to be conveyed. The student eventually masters the knowledge that the guru embodies.
Этимология
Гурушишья - "гурудан шәкіртке өту" деген мағынаны білдіреді. Парампара (санскрит: परम्परा, paramparā) сөзбе-сөз мағынасы - үзіліссіз қатар немесе серия, тәртіп, сабақтастық, жалғасу, аралас, дәстүр. Традициялық тұрғын үйдегі білім беру формасында шішья өзінің үй ішіндегі адам ретінде гурумен бірге тұрады және шынайы оқушы ретінде білім алады.
Тарих
Упанишадалардың ертедегі ауызша дәстүрлерінде гуру-шишья қатынасы индуизмнің негізгі құрамына айналды. "Упанишад" термині санскрит тіліндегі "упа" (жақын), "ни" (төмен) және "сад" (отыр) сөзінен алынған, сондықтан ол нұсқау алу үшін рухани ұстаздың "жақын отыру" дегенді білдіреді. Махабхаратадағы Кришна мен Арджунаның, Рамаянадағы Рама мен Хануманның қарым-қатынасы - бұл Бхактидің мысалдары. Упанишадаларда гурулар мен шәкірттер әр түрлі жағдайларда пайда болады (мысалы, өлместік туралы сұрақтарға жауап беретін күйеу; жасөспірім баланы индуизмнің өлім құдайы Яма үйретеді). Кейде даналар әйелдер, ал нұсқауларды патшалар іздеуі мүмкін. Ведаларда Брахман туралы білім (брахмавидия) гурудан шишьяға ауызша айтылады.
Сампрадая, Парампара, Гуркула және Ахара
Дәстүрлі түрде ежелгі Үндістан мәдениетінде ұстаздар мен шәкірттердің біріне бірі жалғасуы үшін қолданылатын сөз - парампара (IAST-та парампара). Бұл парампара сампрадаяның, дхарманың, білім мен дағдылардың жалғасуын қамтамасыз етеді. Ахара - бұл үнділік жауынгерлік өнер мамандары үшін немесе діни бағыттан бас тартқандар үшін Сампрадая монастыры үшін интернат, баспана және жаттығулар өткізуге арналған орындар. Мысалы, Дашанами Сампрадая сектасының контекстіне сәйкес, бұл сөз жауынгерлік өнерді де, үшбұрыш ұстайтын жауынгерлік полк пен бас тартқан садхулардың діни монастырлық аспектілерін де білдіреді.
Гуру-шишья қарым-қатынасының жалпы сипаттамалары
Үнді діндерінің кең спектрінде гуру-шишья қарым-қатынасын таantra-ны қоса алғанда көптеген түрлі формаларда табуға болады. Бұл қарым-қатынастың кейбір ортақ элементтері: мұғалім мен оқушы арасындағы қарым-қатынастың орнауы. Дикша (формалды бастама): Бұл қарым-қатынасты ресми тану, әдетте, құрылымдалған бастама рәсімінде, мұғалім бастаманы шишья ретінде қабылдайды, сондай-ақ жаңа шишьяның рухани әл-ауқаты мен жетістігі үшін жауапкершілікті қабылдайды. Шикша (білім беру): Кейде бұл бастама процесінде белгілі бір эзотерикалық даналық пен / немесе медитация әдістері болады. Гурадакшина, мұнда шишья гуруға ризашылық белгісі ретінде сыйлық береді, көбінесе оқушы беретін жалғыз ақшалай немесе басқа да ақы. Мұндай белгілер жеміс-жидек сияқты қарапайым немесе бас бармақ сияқты маңызды болуы мүмкін, мысалы, Экалавя мен оның гуру Дроначарья. Гуру-готра - туған кездегі готраның орнына гуру немесе парампараның атын алған. Бір ғана гуруның шәкірттері, әсіресе бір топтағылар, гуру браттар (бір ғана гуруға ие болғандықтан аға) немесе гуру бхагни (бір ғана гуруға ие болғандықтан апа) деп аталады. Кейбір парампараларда бір уақытта бір ғана гурупарампарияда (жетістікте) бірден бір белсенді ұстаз болмайды, ал басқа парампараларда бір уақытта бірнеше бір мезгілдегі гуруларға рұқсат етілуі мүмкін.
The establishment of a teacher/student relationship. Diksha (formal initiation): A formal recognition of this relationship, generally in a structured initiation ceremony where the guru accepts the initiate as a shishya and also accepts responsibility for the spiritual well being and progress of the new shishya. Shiksha (transmission of knowledge): Sometimes this initiation process will include the conveying of specific esoteric wisdom and/or meditation techniques. Gurudakshina, where the shishya gives a gift to the guru as a token of gratitude, often the only monetary or otherwise fee that the student ever gives. Such tokens can be as simple as a piece of fruit or as serious as a thumb, as in the case of Ekalavya and his guru Dronacharya. Guru gotra, refers to the practice of adopting the name of guru or the parampara as one's gotra (surname) instead of gotra at birth. The disciples of same guru, especially in the same cohort, are referred to as guru bhrata (brother by virtue of having same guru) or guru bhagini (sister by virtue of having same guru). In some paramparas there is never more than one active master at the same time in the same guruparamaparya (lineage), while other paramparas might allow multiple simultaneous gurus at a time.
Гурулардың атақтары
Гурунаттың аты - құдай ретінде ұстазға құлшылық ету. Парамапарада тек тікелей ұстаз ғана емес, одан бұрынғы үш ұстаз да қастерленеді. Бұлар әртүрлі атаулармен белгілі, олар "қала гуру" немесе "төрт гуру" және олар келесідей аталады: Гуру: тікелей гуру. Парама гуру: белгілі бір парампардың негізін қалаушы гуруды атаңыз, мысалы, Шанкарачарьялар үшін бұл Ади Шанкара. Паратпара гуру: Сампрадая немесе дәстүрдің білім көзі болып табылатын гуруды білдіреді, мысалы, Шанкарачарьялар үшін бұл Ведавяса. Парамештхи гуру: Мокша беру билігі бар ең жоғарғы гуруды білдіреді, мысалы, Шанкарачарьялар үшін бұл әдетте ең жоғарғы гуру ретінде Шива Иесі ретінде суреттеледі.
Guru: Refer to the immediate guru. Parama guru: Refer to the founding guru of the specific parampara, e. g. for the Śankaracharyas this is Adi Śankara. Parātpara guru: Refer to guru who is the source of knowledge for sampradaya or tradition, e. g. for the Śankaracharya's this is Vedavyāsa. Parameṣṭhi guru: Refer to the highest guru, who has the power to bestow mokṣa, e. g. for the Śankaracharya's this is usually depicted as Lord Śiva, being the highest guru.
Қарым-қатынастың психологиялық аспектілері
Шішья мен Гурудың қарым-қатынасы ананың құрсағындағы баламен теңестіріледі. деп жазады, мұғалім мен шәкірт қарым-қатынасы баға жетпес және жемісті тәжірибе болуы мүмкін, бірақ рухани ұстаздармен қарым-қатынас жасау процесі де өз қауіп-қатерлеріне ие. Өзінен бұрын басқа авторлар жасағандай, Прейс гуру / шәкірт қарым-қатынасының батыс психологиялық тұрғыдан қалай дамығанын түсіндіру үшін трансферт ұғымын атайды. Ол былай деп жазады: "Оның ең қарапайым мағынасында, адам басқа адамға өзінен шыққанын сезінбей, өзіне тән қасиетті сыйлайды". Прис одан әрі былай дейді: біз ішкі қасиетті басқа адамға бергенде, біз сол адамға проекцияның салдарынан бізге билік беріп, үлкен көрегендік пен шабыт алу мүмкіндігімен, сонымен қатар үлкен қауіпке де әкелуі мүмкін. "Бұл билікті басқа біреуге беру арқылы олар бізге белгілі бір әсер етеді және бізге әсер етеді, оған қарсы тұру қиын, ал біз архетиптің күшімен таңғаламыз немесе таңғаламыз". Шротрияны Ведалық жазбаларда және сампрадаяда үйрену керек. Адвайтаға сәйкес ізденуші туу мен өлім (мокша) циклынан босатылады.
Шрути сампрадая
Гурашиша дәстүрі Вайдика дхармасының Шрути дәстүрінде маңызды рөл атқарады. Хиндулар Ведалар ғасырлар бойы гурудан шишьяға беріліп келеді деп санайды. Ведалардың өзінде жас брахмахариді гурукулға жіберу керек деп жазылған, онда гуру (ачарья деп те аталады) шәкіртке Ведалар мен Ведангаларды үйретеді. Сонымен қатар, оқушыға прайоганың яджналарды орындауға үйретуі керек. Тұрақтану мерзімі әр түрлі (Ману Смрити 12 жыл, 36 жыл немесе 48 жыл болуы мүмкін дейді). Гуркулда болғаннан кейін брахмахари самавартана деп аталатын рәсімді орындап, үйіне оралады. Шраута сөзі Шрути сөзінен шыққан, бұл естілетін деген мағынаны білдіреді. Шраута дәстүрі - бұл Веданың ауызша берілуі, бірақ көптеген қазіргі заманғы Веда ғалымдары оқу құралы ретінде кітаптарды пайдаланады.
Шактипат сампрадая
Ұстаз шәкірттеріне өзінің білімін, тазаланған санасының шәкірттерінің жан-дүниесіне еніп, оның ерекше сипатын білдіруі арқылы береді. Бұл процесте шәкірт рухани отбасының (кула) бір бөлігіне айналады. Бұл отбасы қандас емес, бір білімді адамдарға негізделген.
Бхакти йога
Гуру-шишья қарым-қатынасының ең танымал түрі - бұл бхакти. Бхакти (бойына қалау) Құдайға немесе гуруға бағыну дегенді білдіреді. Бхакти ең қарапайым бағышталудан бастап, праппати принципін жояды, бұл толық берілу. Гуру-шишья қарым-қатынасының бхакти формасы әдетте үш негізгі наным немесе практиканы қамтиды: Гуруға құдайлық тұлға немесе Аватар ретінде берілгендік. Мұндай гурудың (жетістікке жеткен) шишьяға мокша, дикша немесе шақтипат бергеніне немесе беретіндігіне деген сенім. Егер шәкірттің бағын гуруға бағыттау әрекеті жеткілікті күшті және лайықты болса, онда шәкірт қандай да бір рухани қадір-қасиетке ие болады деген сенім.
Devotion to the guru as a divine figure or Avatar. The belief that such a guru has transmitted, or will impart moksha, diksha or shaktipat to the (successful) shishya. The belief that if the shishya's act of focusing their bhakti upon the guru is sufficiently strong and worthy, then some form of spiritual merit will be gained by the shishya.
Буддизм сампрадаясы
Пали буддасы дәстүрінде магае монахтары Сехалар деп те аталады (SN XLVIII.53 Сеха Сутта). Тхеравадалық буддистік дәстүрде ұстаз - үлкен құрметке лайық, құрметті ұстаз және ағартушылық жолдағы шабыт көзі. Алайда, Тибет дәстүрінде ұстаз рухани бағдардың түп-тамыры және бүкіл жолдың негізі болып саналады. Мұғалім болмаса, тәжірибе де, түсінік те болмайды. Гуруны Будда деп қарастырады. Тибет жазбаларында гуруның қасиеттерін мадақтау ерекше назарға алынады. Тантрикалық ілімдерге гуруды бейнелеу және оны мадақтау үшін құрбандық жасау жатады. Гуру ваджра (мәселен, "алмаз") гуру ретінде танылады, ол тантрикалық тәңірге кірісудің көзі болып табылады. Шәкіртке рухани байланыстың сақталуын қамтамасыз ететін бірнеше ант пен міндеттемелерді қабылдауға өтініш беріледі, бұл байланысты бұзудың ауыр құлдырау екенін түсіну. Ваджраянада (тантралық буддизмде) гуру - жолдың өзі деп саналады. Гуру - адамды бастаған жеке тұлға емес, ол адамның жеке басының Будда табиғаты, ол гурудың тұлғасында көрініс табады. Ал, мұғалім өзінен бодис-сатва қасиеттеріне ие деп санайтын гуруға үлкен адалдық танытуы керек. Гуру тек дәстүрдің сөздерін меңгерген емес, сонымен қатар оқушының онымен жеке қарым-қатынасы бар адам ретінде қарастырылады; осылайша, құлшылық гуруға қатысты дұрыс көзқарас болып табылады. Далай-лама гурудың маңыздылығы туралы былай деді: "Гуруды бағалау үшін ілімдерге сүйену керек: соқыр сенімге ие болмаңыз, бірақ соқыр сынға да бармаңыз". Ол сондай-ақ "тірі Будда" термині қытай сөздерінің аудармасы екенін айтты.