Кіріспе

Гүлді өсімдіктер түрлері Centaurea solstitialis, сары жұлдыздық қарақұмық, Астер тұқымдасына жататын Centaurea тұқымдасына жататын тікенді өсімдіктер түрі. Қыста бір жыл өсетін бұл өсімдік Жерорта теңізі бассейнінің жерінде өседі, ал басқа көптеген жерлерде инвазивті болып келеді. Ол сондай-ақ алтын шырша, сары шырша және Сент-Барнаби шыршасы (немесе Барнаби шыршасы) деп аталады.

Сипаттама

Centaurea solstitialis) - астралар тұқымдасына жататын бір жылдық шөп. Вегетациялық кезеңде диаметрі шамамен 2 - 3 см болатын тікенді емес жапырақтар розеткасын құрайды. Жаздың жақындауымен оның гүлденген сабағы биіктігіне дейін жетеді. Жапырақтары түбіне қарай жапырақты және ұзындығы орта, ал сабақтағылары жапырақты емес және кішірек. Бакалаврдың түймесі (C. cyaneus) туысы. Ол оқшауланған әр түрлі тіршілік орындарына жергілікті бейімделулерді дамытты және жергілікті және жергілікті емес аймақтар арасындағы көбею оқшаулануының бастапқы деңгейі анықталды - экологиялық түрлендіру жағдайы. Жұлдызша бұтаның өнімі - арамшөптің құнды көзі, сондықтан арамшөпті өсірушілерге пайдалы. Ағашқа зиян келтіретін өсімдік - сары жұлдыздық қарағай - көптеген орталық аңғарлар мен тау етегіндегі көбелектердің негізгі нектарын береді. Жұлдызша бұтақ егілген жерді өсіреді: құрғақ, тығыз немесе тазаланып тазартылған. Тамыр жүйесі бар өсімдік, маңызды микроқоректік заттарды әкеліп, топырақты қалпына келтіруде маңызды рөл атқарады. Олар "қырқылдақ" деп аталатын көптеген өсімдіктер сияқты (Марк Шонбектің сөзімен айтқанда) "табиғи және адам тарапынан келтірілген зақымданулар салдарынан жер бетінде тез орнығып, оны қорғайды және қалпына келтіреді". C. solstitialis Еуразиядағы экожүйелердің теңгерімді бөлігі ретінде өседі, онда оны табиғи өсімдіктер мен басқа да өсімдіктермен бірге табиғи тіршілік ортасында бірге эволюцияланған табиғи тұқым жейтін жаулар мен басқа да өсімдіктер бақылайды. Алайда, ол әлемнің бірнеше бөлігінде, соның ішінде Австралия, Аргентина, Чили және АҚШ-та танымал болды.

Инвазивті түр ретінде

Солтүстік Америкада C. solstitialis тұқымы Калифорнияда Калифорния алтын Rush басталғаннан кейін бір кездері, импортияланған Чилидің жиналған люцерна тұқымында жемшөп тұқымы ретінде пайда болған, сонымен қатар Чилидің трифолиі (Trifolium macraei) деп аталады. Жұлдызды қарағай Солтүстік және Оңтүстік Америка, Африка және Еуропаға кеңінен тараған. Калифорнияда сары жұлдыздық қарағай егіндіктерге таралып, дереу медет теңізі климатты аймақтарда кеңінен таралды. Адамның қолында болатын факторлар, мысалы, жерді қырқып, жол салу, үй жануарларын жайылу, жерді өңдеу және орманды өртке қарсы құрал ретінде пайдалану, осы өсімдіктің өркендеуіне және таралуына ықпал етеді. Қазір сары жұлдыздық қарағайды бос жерлер мен егістік жерлерінде, жолдың бойында және жолдарда, жайылымдар мен шаруа қожалықтарының жерлерінде, сондай-ақ саябақтарда, ашық кеңістіктегі қорықтарда және табиғи аумақтарда көруге болады. ХХ ғасырдың басында Испания, Франция, Италия және, мүмкін, Түркістан Калифорнияға басып кірудің тұқымын қосқан болуы мүмкін. 1970 жылы өсімдік 41 штаттың алтысында инвазивті түр болып саналады: Калифорния, Орегон, Вашингтон, Айдахо, Юта және Нью-Джерси.

Химиялық бақылау

Сары жұлдызша бұтасын жою үшін қолданылатын гербицидтердің көпшілігі жоталық жерлерге, жолдың оң жағына және басқа да егін егілмейтін жерлерге арналған. Ауксин тәрізді немесе өсімді реттейтін гербицидтер, оның ішінде 2,4 D, аминопиралид, клопиралид, дикамба, пиклорам және триклопир, пайда болғаннан кейінгі бақылау үшін қолданылады. Калифорнияда аминпиралид, ол пайда болғаннан кейін де, пайда болғаннан бұрын да белсенді, ең көп қолданылады, жаздың басында белгіленген күйілгеннен кейін тиімді. Глифосат та қолданылуы мүмкін. Сары жұлдызша қарағайды жою үшін қолданылатын гербицидтер хлорсульфурон мен сульфометуронды қамтиды. Өсіп келе жатқан өсімдіктерді, сондай-ақ сары жұлдыздық қарағайдың көбінесе өндіретін мол топырақ тұқымынан пайда болатын кез келген жаңа көшеттерді жою үшін пайда болғанға дейінгі және пайда болғаннан кейінгі гербицидтерді тиімді түрде бірге қолдануға болады. Бақыланатын күйдіруді клопиралидпен бірге сары жұлдызшалы қайыңмен күресудің тиімді кешенді тәсілі ретінде қолдануға болады. Аминоциклопираклор + хлорсульфурон, аминопиралид, хлорсульфурон, клопиралид, клопиралид + 2,4 D, дикамба, дифлуфензопир + дикамба, пиклорам және триклопир + клопиралид Солтүстік Американың Тынық мұхитының солтүстік-батысы үшін. Резистенттіліктің бір ядролық рецессивті ген арқылы берілетіндігі анықталды. Пиклорға төзімді C. solstitialis клопиралидке, дикамбаға және флуроксипирге қарсы, бірақ триклопирге немесе 2, 4 D- ге қарсы емес, қарсы өтімділігі байқалды.

Құрт-құмырсқалар

Cleoninae қоңыздар тұқымдасына жататын үш құрт түрі сары жұлдызды қарақұмықтың тұқымдарын тиімді түрде азайтады. Сары жұлдызша бұтақ құртшасы (Bangasternus orientalis) - жұмыртқаларын гүлдерге салатын, ал оның личинкалары қаққан кезде, олар дамып келе жатқан тұқыммен қоректенеді. Сары жұлдызша қылшықты құрт (Eustenopus villosus) - ұзын мұрынды, қылшықты құрт. Содан кейін личинкалар тұқымдарды жейді. Сары жұлдызша гүлді құрт (Larinus curtus) - гүлде жұмыртқа салатын қоңыр түсті құрт. Кейін ұрықтан шыққан тұқымдарды личинкалар жейді. Бұл жәндік АҚШ-та тығыз популяция құруға үлгермеді. Тефрит тәрізді төрт түрдің жеміс құсы сары жұлдыздық қайыңның тұқымдарына да шабуыл жасайды. Сары жұлдызды қайыңның тұмсығы мен жалған тұмсық тұмсығы (Chaetorellia australis және Chaetorellia succinea, соңғысы қасақана шығарылған) - нектармен қоректенетін ұсақ ұшқыштар, олар жұмыртқаларын тұқым басына салады, онда олардың личинкалары тұқымдар мен гүлдің жұмыртқалық жасушаларын жейді. Жазық сары жұлдыздық қызғалдақ желбезегі (Urophora sirunaseva) гүлдің ішіндегі ағаш желбезегі ішінде құрттанып, тұқым өндірісін бұзады. 1969 жылы тағы бір жоғарғы балшық шыбығы (Urophora jaculata) шығарылды, бірақ ол ешқашан пайда болған жоқ.

Саңырауқұлақтар

Puccinia jaceae var тотығу саңырауқұлағының түрі. 2003 жылы шілдеде Напа аңғарындағы фермада алғаш рет шығарылған солстициалис сары жұлдыздық қайыңға қарсы тиімді дәрі ретінде танылды.

Жайылым

Ешкі, ірі қара немесе қойларды жайылымға жіберу сары жұлдызша бұтасын жоюда тиімді болады. Екеуі де жұлдызшалы қарағайды тікенді күйінде жейді. Сары жұлдыздық қайыңның өсуін тоқтату әсіресе қиын, өйткені оның шалғайда орналасуы бақылау мүмкіндіктерін шектейді, сондықтан ешкілер мен басқа да өсімдіктер өсімдіктің таралуын тоқтатудың тамаша мүмкіндігіне айналды. Бір зерттеуге сәйкес, жайылым зерттеудің бақылауымен салыстырғанда сары жұлдызды қарағайдың болуын 58% -ға азайтты. Сондай-ақ, үш жыл бойы жүргізілген тәжірибеден кейін де тұқымның 94% азаюы байқалды.

Интегралды әдістер

Калифорниялық зерттеушілер (Томсен және басқалар, 1996) жұлдызды қарақұмық өсіп-өнуін бақылау үшін, қырқып, қойларды бақылаумен жайылып, жер астындағы кловер отырғызуды сынақтан өткізді. Зерттеушілердің айтуынша, бұл өсімдік жұлдызды қарақұмық популяциясының орнын толтырады. Олар субтрофильді себуді, жайылымдықты, екі қырқысты, жайылымдықты + субтрофильді жоқтығы бойынша қырқысты және жайылымдықты, субтрофильді немесе қырқыстығы бойынша қол тигізбеген бақылауды салыстырды. Тек бір рет қырқылған жердің шөптерінен 130 есе көп, ал ешбір жұмыс жасалмаған жердің шөптерінен 1720 есе көп шықты. Жасыл жұлдызды қарақұмықты жақсы бақылауға бәсекелестік өсімдіктер, кесу және айналмалы жайылымның үйлесуі арқылы қол жеткізуге болады.

Зерттеу

Бұл биологиялық бақылау агенттері Centaurea solstitialis-ті бақылауда біршама тиімді болып шықса да, түрді одан әрі бақылау үшін қосымша агенттер табуға қызығушылық бар. Екі құрт, оның ішінде Larinus filiformis, гүлді башақты азықтайтын құрт және Розетканың тамыр тажында өсетін Ceratapion basicorne (Illiger) (Coleoptera: Apionidae) бағаланып, енгізу ұсынылды. Сонымен қатар бағалануда тұқымдық қоректенетін блохалы бұталы Psylliodes chalcomera (Illiger) (Coleoptera: Chrysomelidae) (Cristofaro et al. 2004a), түйіршік құрт (Tingis grisea Germar) (Heteroptera: Tingidae) және Aceria solstitialis de Lillo (Acari: Eriophyidae) құрттары.

Уыттылық

Жылқының өсімдікті жайылуы негропаллидальдық энцефаломалакияны немесе "шаю ауруын", неврологиялық жағдайды тудырады. Ауру әдетте бір ай немесе одан да ұзақ уақыт бойы жылқының дене салмағының 60-200% -ын немесе күн сайын дене салмағына шаққанда жұлдызша қарақұмықты жегеннен кейін пайда болады. Жұлдызша бұтақ - жалғыз өсімдік болған кезде немесе құрғақ сабанға кіргізілген кезде өте қауіпті болса да, жылқылар оған құмарлық танытып, оны іздеуге тырысады. Басқа да көптеген жайылымдық жануарлар, соның ішінде қашырлар мен есектер зардап шекпейді.