Кіріспе

Портатив орган (лат. portare - "тасымалдау") - итальяндық треценто кезінде органетто деп те аталған, кейде екі қатарға орналастырылған түтін құбырларының бір қатарынан тұратын, орындаушыға тік бұрышпен байланған кезде ойналатын кішкентай құбырлы орган. Орындаушы бір қолымен балғаларды, екіншісімен пернелерді ұстайды. Алып жүретін органға желдің қорын ұстайтын резервуар жоқ, сондықтан ол тек сопақшалар жұмыс істеп тұрған кезде ғана дыбыс шығарады. 12 - 16 ғасырлар аралығында Еуропаның әлемдік музыкасында аспап кеңінен қолданылған. Италиялық композитор Франческо Ландинидің бұл аспапта ойнағаны белгілі. Бұрынғы музыканың қайта өркендеуінің нәтижесінде аспапта орындаушылар қайтадан пайда болды. Оған кейбір заманауи музыка жазылды, мысалы, Хосе Мария Санчес Верду. Ол Dolly Collins-тің ағылшын халық музыкасында да қолданылған.

Терминология

Портативті органды портативті орган, портативті орган немесе жай ғана портативті, портативті немесе портативті деп те атайды.

Құрылыс

Портативті оны мүмкіндігінше тасымалдауға ыңғайлы етіп жасау үшін қарапайым түрде құрастырылған. Құбырлар шағын тікбұрышты желге орналастырылады және аспаптың артқы жағына немесе астына қойылған бір немесе екі балғамен жел беріледі. Құбырлар қатары екі шетінен бағаналармен және көлбеу арқалықпен бекітіледі. Портативтің алдыңғы стильіндегі пернетақта әр түтік үшін бір түймеден тұрады. Батырманы басып тұрған кезде, тиісті түтік шыңырады. Батырманы бұрыштық пружина арқылы қалыпты күйіне қайтарады. Ренессанс аспаптары клавиатураны Ренессанс клавесиндеріне ұқсас қолданады.

Анықтамалар

Негізінде, портатив - бұл оң органға қарағанда кіші аспап, онда құбырлар саны көп және үлкен пернетақта бар. Портативті корольдік аспаппен шатастыруға болмайды, ол кішкентай клавиатуралы аспап, оның ішінде түтін құбырлары емес, қысқа ұзындықтағы қамыс құбырлары бар. Алайда, тәжірибеде, орган реформасы қозғалысынан бастап, кіші органдарды қайта жаңғыртудан кейін, бас регистрлі және екі қолмен ойналатын кіші позитивтер де портативтер деп аталады, әсіресе олардың құбырлар орналасуы немесе жалпы орналасуы шынайы портативке ұқсаса. Қазіргі кездегі "үлкен перенос" органның ең танымал жақтаушыларының бірі - Доли Коллинз, ол өзінің әнші әпкесі Ширли Коллинзге көптеген дәстүрлі ағылшын халық әндерінің альбомдарында ілесіп жүрді.

Тарих

13 ғасырдың ортасына қарай, жарық қолжазбалардың миниатюралары қазіргі заманғы, теңгерімді пернетақталар бар портативтерді бейнелейді. Мысалы, испан тіліндегі "Кантигас де Санта-Мария" деп аталатын қолжазбада музыкалық аспаптарда ойнаған 51 адамның шағын суреттері бар. Бұл миниатюраларда органшы саусағының орналасуынан, пернелер ноталарды шығаруға басылып тұрғаны анық көрінеді. Тоғыз түтік пен тоғыз кілт бар, бұл B флагы қосылған бір октавадағы C мажор диатоникалық шкала үшін жеткілікті. Ортағасырлық портативті мүшелер, 14 және 15 ғасырларда кеңінен қолданылған, римдіктер қолданғандардың қайта жаңғыртылуы болды, оның 1876 жылы Помпейде қазылған үлгісі Наполидің ұлттық археологиялық мұражайында сақталған. Ондағы өлшемдері және құрамында тоғыз құбыр бар, оның ішінде ең ұзындары ғана; құбырлардың алтысында жоғарыдан аз қашықтықта ұзын түсті саңылаулар бар, олар қазіргі заманғы органның гамба құбырларына ұқсас, оларға қамыс сапасын береді, сондай-ақ қытайлық Шенгтің (музыкалық аспап) куамбо құбырларына ұқсас, ол еркін қамыспен жабдықталған ауыз орган. Осы қалдықтардың сипаттамасынан К. Ф. Абди Уильямс, корпустың ішінде вандикелер құру үшін үш қатарға орналастырылған 18 тікбұрышты ойықтары бар қола тақта табылған сияқты, оның ішінде оның жанында жатқан ойықтардан өту үшін жеткілікті кеңдігі бар үш қола тақта бар; бұл тақта, мүмкін, кілттердің сырғанақтары үшін механизмнің бір бөлігін құраған. Париждегі Империяльді Франция кабинетінде Салюсттің контурлы медальонындағы сиринкс ретінде жиі қолданылатын кішкентай аспап шағын портреттік үшін болуы мүмкін.