Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Портатив орган (лат. portare - "тасымалдау") - итальяндық треценто кезінде органетто деп те аталған, кейде екі қатарға орналастырылған түтін құбырларының бір қатарынан тұратын, орындаушыға тік бұрышпен байланған кезде ойналатын кішкентай құбырлы орган. Орындаушы бір қолымен балғаларды, екіншісімен пернелерді ұстайды. Алып жүретін органға желдің қорын ұстайтын резервуар жоқ, сондықтан ол тек сопақшалар жұмыс істеп тұрған кезде ғана дыбыс шығарады. 12 - 16 ғасырлар аралығында Еуропаның әлемдік музыкасында аспап кеңінен қолданылған. Италиялық композитор Франческо Ландинидің бұл аспапта ойнағаны белгілі. Бұрынғы музыканың қайта өркендеуінің нәтижесінде аспапта орындаушылар қайтадан пайда болды. Оған кейбір заманауи музыка жазылды, мысалы, Хосе Мария Санчес Верду. Ол Dolly Collins-тің ағылшын халық музыкасында да қолданылған.
A portative organ (from the Latin verb portare, "to carry"), also known during Italian Trecento as the organetto, is a small pipe organ that consists of one rank of flue pipes, sometimes arranged in two rows, to be played while strapped to the performer at a right angle. The performer manipulates the bellows with one hand and fingers the keys with the other. The portative organ lacks a reservoir to retain a supply of wind, thus it will only produce sound while the bellows are being operated. The instrument was commonly used in European secular music from the 12th to the 16th centuries. The Italian composer Francesco Landini is known to have played the instrument. There are performers on the instrument again as a result of the Early Music Revival. Some contemporary music has been written for it, for example by José María Sánchez Verdú. Dolly Collins also used it in modern English folk music.
Терминология
Портативті органды портативті орган, портативті орган немесе жай ғана портативті, портативті немесе портативті деп те атайды.
The portative organ is also called a portatif organ, portativ organ, or simply portative, portatif, or portativ.
Құрылыс
Портативті оны мүмкіндігінше тасымалдауға ыңғайлы етіп жасау үшін қарапайым түрде құрастырылған. Құбырлар шағын тікбұрышты желге орналастырылады және аспаптың артқы жағына немесе астына қойылған бір немесе екі балғамен жел беріледі. Құбырлар қатары екі шетінен бағаналармен және көлбеу арқалықпен бекітіледі. Портативтің алдыңғы стильіндегі пернетақта әр түтік үшін бір түймеден тұрады. Батырманы басып тұрған кезде, тиісті түтік шыңырады. Батырманы бұрыштық пружина арқылы қалыпты күйіне қайтарады. Ренессанс аспаптары клавиатураны Ренессанс клавесиндеріне ұқсас қолданады.
The portative is constructed simply in order to make it as portable as possible. The pipes are arranged on a small rectangular windchest and supplied with wind by one or two bellows placed at the back, or under the instrument. The row of pipes is supported by posts at either end and an oblique bar. The earlier style of keyboard on the portative consists of one button for each pipe. When a button is pushed in, the corresponding pipe sounds. The button is restored to its normal position by a horn spring. Renaissance instruments use keyboards similar to Renaissance harpsichords.
Анықтамалар
Негізінде, портатив - бұл оң органға қарағанда кіші аспап, онда құбырлар саны көп және үлкен пернетақта бар. Портативті корольдік аспаппен шатастыруға болмайды, ол кішкентай клавиатуралы аспап, оның ішінде түтін құбырлары емес, қысқа ұзындықтағы қамыс құбырлары бар. Алайда, тәжірибеде, орган реформасы қозғалысынан бастап, кіші органдарды қайта жаңғыртудан кейін, бас регистрлі және екі қолмен ойналатын кіші позитивтер де портативтер деп аталады, әсіресе олардың құбырлар орналасуы немесе жалпы орналасуы шынайы портативке ұқсаса. Қазіргі кездегі "үлкен перенос" органның ең танымал жақтаушыларының бірі - Доли Коллинз, ол өзінің әнші әпкесі Ширли Коллинзге көптеген дәстүрлі ағылшын халық әндерінің альбомдарында ілесіп жүрді.
In principle, the portative is a smaller instrument than the positive organ, which features more ranks of pipes and a larger keyboard. The portative also should not be confused with the regal, a small keyboard instrument that contains a rank of short length reed pipes instead of flue pipes. In practice, however, since the organ reform movement revival of small organs, also small positives with a bass register and played with both hands have come to be called portatives, especially when their pipe arrangement or general layout resembles that of the genuine portative. One of the most well known modern proponents of that kind of 'large portative' organ was Dolly Collins, who accompanied her vocalist sister Shirley Collins on many albums of traditional English folk songs.
Тарих
13 ғасырдың ортасына қарай, жарық қолжазбалардың миниатюралары қазіргі заманғы, теңгерімді пернетақталар бар портативтерді бейнелейді. Мысалы, испан тіліндегі "Кантигас де Санта-Мария" деп аталатын қолжазбада музыкалық аспаптарда ойнаған 51 адамның шағын суреттері бар. Бұл миниатюраларда органшы саусағының орналасуынан, пернелер ноталарды шығаруға басылып тұрғаны анық көрінеді. Тоғыз түтік пен тоғыз кілт бар, бұл B флагы қосылған бір октавадағы C мажор диатоникалық шкала үшін жеткілікті. Ортағасырлық портативті мүшелер, 14 және 15 ғасырларда кеңінен қолданылған, римдіктер қолданғандардың қайта жаңғыртылуы болды, оның 1876 жылы Помпейде қазылған үлгісі Наполидің ұлттық археологиялық мұражайында сақталған. Ондағы өлшемдері және құрамында тоғыз құбыр бар, оның ішінде ең ұзындары ғана; құбырлардың алтысында жоғарыдан аз қашықтықта ұзын түсті саңылаулар бар, олар қазіргі заманғы органның гамба құбырларына ұқсас, оларға қамыс сапасын береді, сондай-ақ қытайлық Шенгтің (музыкалық аспап) куамбо құбырларына ұқсас, ол еркін қамыспен жабдықталған ауыз орган. Осы қалдықтардың сипаттамасынан К. Ф. Абди Уильямс, корпустың ішінде вандикелер құру үшін үш қатарға орналастырылған 18 тікбұрышты ойықтары бар қола тақта табылған сияқты, оның ішінде оның жанында жатқан ойықтардан өту үшін жеткілікті кеңдігі бар үш қола тақта бар; бұл тақта, мүмкін, кілттердің сырғанақтары үшін механизмнің бір бөлігін құраған. Париждегі Империяльді Франция кабинетінде Салюсттің контурлы медальонындағы сиринкс ретінде жиі қолданылатын кішкентай аспап шағын портреттік үшін болуы мүмкін.
Towards the middle of the 13th century, miniatures of illuminated manuscripts depict portatives with modern, balanced action keyboards. An example can be seen in the Spanish manuscript known as the Cantigas de Santa Maria, which contains 51 miniatures of instrumentalists. It is evident from the position of the organist's thumb in these miniatures that the keys are pressed down to make the notes sound. There are nine pipes and nine keys, which is sufficient for a C major diatonic scale of one octave with an added B flat. Medieval portative organs, so extensively used during the 14th and 15th centuries, were revivals of those used by the Romans, of which a specimen excavated at Pompeii in 1876 is preserved in the Museo Archeologico Nazionale Napoli. The case measures by and contains nine pipes, of which the longest measures only ; six of the pipes have oblong holes at a short distance from the top similar to those made in gamba pipes of modern organs to give them their reedy quality, and also to those cuamboo pipes of the Chinese [[Sheng (musical instrument), which is a mouth organ furnished with free reeds. From the description of these remains by C. F. Abdy Williams, it would seem that a bronze plate by having 18 rectangular slits arranged in three rows to form vandykes was found inside the case, with three little plates of bronze just wide enough to pass through the slits lying by it; this plate possibly formed part of the mechanism for the sliders of the keys. The small instrument that is often taken for a syrinx on a contorniate medallion of Sallust in the Cabinet Impérial de France in Paris may be meant for a miniature portative.