Рама Рая: Виджаянагар империясының соңғы билеушісі және Аравиду әулетінің негізін қалаушысы
Rama Raya
Рама Рая: Виджаянагар империясының саяхатшысы, Аравиду әулетінің негізін қалаушы. 1542-1565 ж. билік құрды, Таликота шайқасында қаза тапты. Империя ыдырады.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Рама Рая (23 қаңтар 1565 ж. қайтыс болған) – Виджаянагара империясының мемлекет қайраткері, император Кришна Дева Раяның күйеу баласы және Виджаянагара империясының Аравиду әулетінің негізін қалаушысы, империяның төртінші және соңғы әулеті. Ол 1542-1565 жылдар аралығында регент ретінде империяны іс жүзінде басқарды, бірақ заңды түрде осы кезеңде император Садасива Рая болды, ол тек құыршақ патша ретінде ғана танылды. Рама Рая Таликота шайқасында қаза тапты, содан кейін Виджаянагара империясы бірнеше жартылай тәуелсіз княздықтарға ыдырап, империяға тек формалды бағынуды сақтады.
Rama Raya (died 23 January 1565 CE) was a statesman of the Vijayanagara Empire, the son in law of Emperor Krishna Deva Raya and the progenitor of the Aravidu dynasty of Vijayanagara Empire, the fourth and last dynasty of the empire. As a regent, he was the de facto ruler of the empire from 1542 to 1565, although legally the emperor during this period was Sadasiva Raya, who was merely a puppet ruler. Rama Raya was killed at the Battle of Talikota, after which the Vijayanagara Empire got fragmented into several semi independent principalities paying only nominal allegiance to the empire.
Ерте өмір және мансап
Рама Рая телугу отбасында дүниеге келген. Оның анасы Аббаладеви, ол Нандияладағы бір рубасының қызы еді. Рама Раяның Аравиду әулеті Оңтүстік Андхрада туған. Рама Рая мен оның кіші інісі Тирумала Дева Рая Ұлы Виджаянагар императоры Кришна Дева Раяның күйеу балалары болды. Оны каннада халқы Алия Рама Рая деп атайды. "Алия" сөзі каннада тілінде "қайын баласы" деген мағынаны білдіреді. Аравиду ағалары, Венкатадримен бірге, Кришна Дева Раяның билігі тұсында көзге түсті. Рама Рая Кришнадеварайяның тұсында көптеген жеңісті жорықтар жүргізген, табысты армия генералы, қабілетті әкімші және тәжірибелі дипломат болды. Әйгілі қайын атасы қайтыс болғаннан кейін, Рама Рая отбасының мүшесі ретінде мемлекеттік істерге зор ықпал етуді бастады. Атап айтқанда, Рама Рая Pemmasani Erra Timmanayudu-дың, Pemmasani Nayaks-тың көмегімен азаматтық соғыстан кейін билікке келді. 1529 жылы Кришна Дева Раяның орнын оның кіші інісі Ачута Дева Рая басты. 1542 жылы ол қайтыс болғаннан кейін, тақ оның жүрген шағындағы немересі Садасива Раяға көшті. Рама Рая Садасива Раяның кәмелетке толмаған кезінде өзін регент етіп тағайындады. Садасива Рая билік құруға жетілгеннен кейін, Рама Рая оны дерлік тұтқынға алды. Осы уақыт аралығында ол Садасива Раяны қамап, іс жүзінде өзі билеуші болды. Рама Рая патшалықтың көптеген адал қызметшілерін қызметтен шеттетуге алып, олардың орнына өзіне адал офицерлерді тағайындады. Сондай-ақ, ол бұрын солтан Адил Шахтың қызметінде болған екі мұсылман қолбасшысы, Гилани ағайындыларын өз армиясында қолбасшылар етіп тағайындады, бұл қателік империяға Таликота шайқасындағы соңғы жеңіліске әкелді. Рама Раяның өзінде патшалық қаны болмады және өзінің билігін заңды ету үшін ортағасырлық Үндістанның ең қуатты империяларының екеуі – Батыс Чалукия империясы және Чола империясымен байланысын мәлімдеді.
Rama Raya was born in a Telugu family. His mother was Abbaladevi, and she was the daughter of a chieftain in Nandyala. The Aravidu family of Rama Raya was native to South Andhra. Rama Raya and his younger brother Tirumala Deva Raya were sons in law of the great Vijayanagara emperor Krishna Deva Raya. He is referred to as Aliya Rama Raya by Kannada people. The word "Aliya" means "son in law" in the Kannada language. Along with another brother Venkatadri, the Aravidu brothers rose to prominence during the rule of Krishna Deva Raya. Rama Raya was a successful army general, able administrator, and tactful diplomat who conducted many victorious campaigns during the rule of Krishnadevaraya. After the demise of his illustrious father in law, as a member of the family, Rama Raya began to wield great influence over the affairs of the state. In particular, Rama Raya rose to power following a civil war with the help of Pemmasani Erra Timmanayudu of the Pemmasani Nayaks. Krishna Deva Raya was succeeded in 1529 by his younger brother Achyuta Deva Raya, upon whose demise, in 1542, the throne devolved upon his nephew Sadasiva Raya, then a minor. Rama Raya appointed himself regent during the minority of Sadasiva Raya. After Sadasiva Raya came of age to rule, Rama Raya kept him a virtual prisoner. During this time, he became the virtual ruler, having confined Sadasiva Raya. Rama Raya removed many loyal servants of the kingdom and replaced them with officers who were loyal to him. He also appointed two Muslim commanders, the Gilani brothers, who were earlier in the service of the Sultan Adil Shah as commanders in his army, a mistake that would cost the empire the final Battle of Talikota. Rama Raya lacked royal blood of his own and to legitimize his rule he claimed vicarious connection with two of the most powerful Empires of medieval India, the Western Chalukya Empire and the Chola empire.
Сұлтандық істер
Оның билігі кезінде Декан сұлтандықтары үнемі ішкі талас-тартыстарға тартылып, Рама Раядан бірнеше рет делдалдық жасауды сұрады. Бұл Рама Раяға Кришна өзенінің солтүстігіне жылжуға және Декан сұлтандарының біртілдігін пайдаланып өзінің иеліктерін кеңейтуге мүмкіндік берді. Рама Раяның көп ақшасы болды, ол оны жомарттықпен жұмсады және жиі Декан сұлтандарымен стратегиялық одақтар құрды, оларды ол әдейі бөліп ұстады. Ол сондай-ақ Траванкор және Чандрагиридің басшыларының бүліктерін басып тастады. Кейбір ғалымдар Рама Раяны сұлтандардың ісіне тым көп араласуы үшін сынады, бірақ доктор П. Б. Десай сияқты ғалымдар оның саяси іс-әрекеттерін қорғады, Рама Рая Виджаянагар империясының беделін және маңыздылығын арттыру үшін бар күшін салғанын, ешбір сұлтандық басқаларынан билікте артық болмауын қамтамасыз ету арқылы Виджаянагар империясы үшін қиын жағдайдың алдын алғанын көрсетті. Шындысынан, Рама Рая сұлтандық істеріне тек бір сұлтанның талабы бойынша ғана араласты, дәл сол сияқты бұрынғы жылдары сұлтандар Рама Рая мен Ачута Рая арасындағы келіссөздерде делдалдық жасаған болатын. Ахметнагар низамы мен Голконда Құтбшаһы Бижапурға қарсы Рама Раядан көмек сұрағанда, Рама Рая өзінің игілігі үшін Райчур доабын қамтамасыз етті. Кейін 1549 жылы Бижапур Адилшаһы және Бидар Баридшаһы Ахметнагар Низамшаһына қарсы соғыс жариялағанда, Рамарайя Ахметнагар билеушісінің атынан соғысып, Кальяна бекінісін бағындырды. 1557 жылы Рамарайя Бижапур сұлтанның Ахметнағарға шабуыл жасауы кезінде Бижапур Әли Адилшаһы және Бидар Баридшаһымен одақтасты. Үш патшалықтың біріккен әскерлері Ахметнагар Низамшаһы мен Голконда Құтбшаһы арасындағы одақты жеңді. Виджаянагар билеушісінің өзінің жағдайын жақсарту үшін үнемі жағын ауыстыруы ақырында сұлтандықтарды одақ құруға итермеледі. Сұлтандықтар арасындағы неке-одақтар мұсылман билеушілері арасындағы ішкі келіспеушіліктерді шешуге көмектесті. Таликота шайқасы солтүстік Декандағы мұсылман билігінің нығаюынан туындады, олар Рамарайяның әрекеттерінен қорланғандықтарын сезініп, «сенімділердің жалпы лигасы» құрды. Оның басы кесіліп, Таликота шайқасының жылдығында Ахметнагарда көрсетілді, оны оның өлімін орындағанның ұрпағы май мен қызыл пигментпен жағар еді. Виджаянагара қаласы жаулап алушылармен толығымен тоналып, тұрғындары қырғынға ұшырады. Корольдік отбасы көбінесе жойылды. Көнеде керемет сәнімен және ұлы империяның орталығы болған Виджаянагара қаласы қазірде құлайтын, ішіндегі қасиетті Ханпи деген атаумен белгілі есімсіз қиратылған орынға айналды.
During his rule, the Deccan Sultanates were constantly involved in internal fights and requested Rama Raya on more than one occasion to act as a mediator, enabling Rama Raya to push north of the Krishna river and expand his domains utilizing the disunity of the Deccan Sultans. Rama Raya had a lot of money at his disposal, which he generously spent, and often sought strategic alliances with Deccani sultans, who he had intentionally kept divided. He also suppressed revolts of the chieftains of Travancore and Chandragiri. Some scholars have criticised Rama Raya for interfering in the affairs of the Sultans too much, but scholars like Dr. P. B. Desai have ably defended his political affairs, indicating that Rama Raya did whatever he could to increase the prestige and importance of the Vijayanagar empire, ensuring no single Sultanate would rise above the others in power, hence preventing a difficult situation for Vijayanagar empire. In fact Rama Raya had interfered in Sultanate affairs only upon the insistence of one Sultan or the other, just the way the Sultans had acted as parleys between Rama Raya and Achyuta Raya in earlier years. When the Nizam of Ahmednagar and Qutbshah of Golconda sought Rama Raya's help against Bijapur, Rama Raya secured the Raichur doab for his benefactors. Later in 1549 when the Adilshah of Bijapur and Baridshah of Bidar declared war on Nizamshah of Ahmednagar, Ramaraya fought on behalf of the Ahamednagar ruler and secured the fort of Kalyana. In 1557 Ramaraya allied himself with Ali Adilshah of Bijapur and Baridshah of Bidar when the Sultan of Bijapur invaded Ahmednagar. The combined armies of the three kingdoms defeated the partnership between Nizamshah of Ahmednagar and the Qutbshah of Golconda. The Vijayanagar ruler's constantly changing sides to improve his own position eventually prompted the Sultanates to form an alliance. Intermarriage between Sultanate families helped resolve internal differences between Muslim rulers. The Battle of Talikota resulted from this consolidation of Muslim power in the northern Deccan, who had felt insulted by Ramaraya and formed a 'general league of the faithful.' It led to the surprise capture and death by beheading His severed head was on display at Ahmednagar at the anniversary of the battle of Talikota and would be covered in oil and red pigment by the descendant of his executioner. The city of Vijayanagara was thoroughly sacked by the invaders and the inhabitants were massacred. The royal family was largely exterminated. Vijayanagara, once a city of fabled splendour, the seat of a vast empire, became a desolate ruin, now known by the name of a sacred inner suburb within it, Hampi.