Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Керамикалық үрмелі аспап
Ceramic wind instrument
Окарина (кейде картоп флейтасы деп те аталады) – үрмелі музыкалық аспап; ол ыдыс флейтасының бір түрі. Оның түрлері әртүрлі, бірақ әдеттегі окарина төрттен он екіге дейін саусақ тесігі және корпустан шығып тұратын ауыз тесігі бар жабық кеңістік болып келеді. Дәстүрлі түрде ол сазбалшықтан немесе керамикадан жасалады, бірақ пластик, ағаш, шыны, металл немесе сүйек сияқты басқа материалдар да қолданылады.
The ocarina (otherwise known as a potato flute) is a wind musical instrument; it is a type of vessel flute. Variations exist, but a typical ocarina is an enclosed space with four to twelve finger holes and a mouthpiece that projects from the body. It is traditionally made from clay or ceramic, but other materials are also used, such as plastic, wood, glass, metal, or bone.
Тарих
Окарина өте көне аспаптар тобына жатады, ол 12 000 жылдан астам бұрын пайда болған деп саналады. Окаринаға ұқсас аспаптар Қытай және Мезоамерика мәдениеттерінде ерекше маңызға ие болған. Қытай халқы үшін бұл аспап ән мен бидің ұзақ тарихында маңызды рөл атқарды. Окаринаның ерекшеліктері Сун (塤) сияқты тағы бір маңызды қытай аспабына ұқсас, бірақ окарина ішкі каналды пайдаланса, Сун сыртқы жиегінен үрленеді. Кореяда дәстүрлі окарина хун (ханджа: 壎) деп аталады. Жапонияда дәстүрлі окарина цучибуэ (кандзи: 土笛; сөзбе-сөз "топырақ сырнайы") деп белгілі. Мезоамерикаға жасалған экспедициялардың, соның ішінде Кортестің экспедициясының нәтижесінде окарина Еуропа сарайларына енгізілді. Майя және ацтектер екеуі де окаринаның түрлерін жасады, бірақ ацтектер окаринамен бірге ән мен биді де Еуропаға әкелді. Окарина Еуропалық қоғамда ойыншық аспап ретінде танымал болды. Қазіргі Еуропалық окарина 19 ғасырда, Болонья қаласына жақын Будриодан шыққан Джузеппе Донатидің арқасында пайда болды. Ол бұл аспапты бірнеше нота ғана ойнататын ойыншықтан ("классикалық" окарина деп аталатын) кең мүмкіндіктерге ие аспапқа айналдырды. "Окарина" сөзі Болонья диалектісінде "кішкентай қаз" деген мағына беретін "укаренна" сөзінен шыққан. Бұрынғы түрі Еуропада gemshorn деп белгілі болды, ол шамыстың (gems) мүйіздерінен жасалған. 1964 жылы ағылшын математигі Джон Тейлор төрт тесік арқылы толық хроматикалық октаваны ойнауға мүмкіндік беретін саусақпен ойнау жүйесін ойлап тапты. Окарина "The Legend of Zelda: The Minish Cap" ойынында Gameboy Advance платформасында "Желдің Окаринасы" ретінде де кездеседі. 1953 жылғы фин балалар кітабы "Тирлиттан" бас кейіпкері де окаринада ойнайды.
The ocarina belongs to a very old family of instruments, believed to date back over 12,000 years. Ocarina type instruments have been of particular importance in Chinese and Mesoamerican cultures. For the Chinese, the instrument played an important role in their long history of song and dance. The ocarina has features similar to the Xun (塤), another important Chinese instrument (but is different in that the ocarina uses an internal duct, whereas the Xun is blown across the outer edge). In Korea, the traditional ocarina is known as the hun (hanja: 壎). In Japan, the traditional ocarina is known as the tsuchibue (kanji: 土笛; literally "earthen flute"). Different expeditions to Mesoamerica, including the one conducted by Cortés, resulted in the introduction of the ocarina to the courts of Europe. Both the Maya and Aztecs produced versions of the ocarina, but it was the Aztecs who brought to Europe the song and dance that accompanied the ocarina. The ocarina went on to become popular in European communities as a toy instrument. The modern European ocarina dates back to the 19th century, when Giuseppe Donati from Budrio, a town near Bologna, Italy, transformed the ocarina from a toy, which played only a few notes, into a more comprehensive instrument (known as the first "classical" ocarina). The word ocarina derives from ucaréṅna, which in the Bolognese dialect means "little goose". The earlier form was known in Europe as a gemshorn, which was made from animal horns of the chamois (gems). In 1964, John Taylor, an English mathematician, developed a fingering system that allowed an ocarina to play a full chromatic octave using only four holes. An ocarina is also featured in The Legend of Zelda: The Minish Cap on the Gameboy Advance as The Ocarina of Wind. In the 1953 Finnish children's book Tirlittan, the title character also plays an ocarina.
Қолданылуы
Венгриялық-австриялық композитор Дьердь Лигети (1923–2006) 1993 жылы аяқталған скрипкалық концертінде төрт окаринаны (оларды өз аспаптарымен қатар ойнайтын үрлемелі аспаптар шеберлері орындауы тиіс) пайдалануды қалады. 1974 жылы поляк композиторы Кшиштоф Пендерецкий (1933–2020) «Яков арманы» атты шығармасына 12 окаринаны қосты. Кейіннен ол 2008 жылы аяқталған 8-ші симфониясының соңғы бөлімінде 50 окаринаны пайдаланды, оларды хор мүшелері ойнауы керек.
Hungarian Austrian composer György Ligeti (1923–2006) called for four ocarinas (to be performed by woodwind players doubling their own instruments) in his Violin Concerto, completed in 1993. In 1974, the Polish composer Krzysztof Penderecki (1933–2020) incorporated 12 ocarinas in his composition The Dream of Jacob. Later, he incorporated 50 in the final section of his Symphony No. 8, completed in 2008, where they are meant to be played by members of the choir.
Артикуляция
Кілттері болмағандықтан, окарина қалайы сыбызғымен көптеген артикуляцияларды бөліседі, мысалы, кесілулер, соққылар, оралулар және сығақтар. Дегенмен, тілмен дыбыс беру окаринада қалайы сыбызғыға қарағанда көбірек қолданылады, ал вибрато әрқашан саусақтармен емес, тыныс қысымын өзгерту арқылы жасалады.
Due to its lack of keys, the ocarina shares many articulations with the tin whistle, such as cuts, strikes, rolls, and slides. However, tonguing is used more often on ocarina than on tin whistle, and vibrato is always achieved through adjusting breath pressure instead of with the fingers.
ұқсас құралдар
Басқа ыдыс флейталарына қытайлық xun және африкалық глобус флейталары жатады. Кюнь (жеңілдетілген қытайша: 埙; дәстүрлі: 塤; пиньинь: xūn) – қытайлық ыдыс флейтасы, саз немесе керамикадан жасалған. Бұл – ең көне қытай аспаптарының бірі. Жұмыртқа пішіндес, ол окаринадан батыс концерт флейтасы сияқты бүйірден үрлеу арқылы ерекшеленеді, ал окаринадағыдай тік құбырлы (фиппль немесе тұмсық) ауыздық болмайды. Осыған ұқсас аспаптар Кореяда (хун) және Жапонияда (цучибуэ) кездеседі. Туысқан құралдар тобына жабық құбырлар тобы кіреді, оған тоқтатылған цилиндрдегі ауа бағанын дірілдету арқылы дыбыс шығаратын панпайптар және басқа да аспаптар жатады. Ескірген ыдыс-аяқ тобының ыдысы да ұқсас қасиеттерге ие. Германияның дәстүрлі gemshorn аспабы окарина сияқты жұмыс істейді. Тек айырмашылығы – оның жасалған материалы: шамыстың, ешкінің немесе басқа қолайлы жануардың мүйізі. Борриндо – үш-төрт саусақ тесігі бар, қуыс саз балшықтан жасалған қарапайым шар, бір тесігі қалған үш тесіктен сәл үлкен, ал олардың өзі бір-бірімен тең. Тесіктер теңбұрышты үшбұрыш пішіндес орналасқан. Борриндо Инду өзенінің орталық аймағында кең таралған жұмсақ аллювиалды саздан жасалған. Ең қарапайым конструкциясы болғандықтан, тіпті балалар да оны жасай алады. Кейбір ересектер үлкен борриндо жасап, оған қыш өрнектерін салып, пісіреді. Бұл пісірілген борриндолар, қыш өрнектерімен, бұл музыкалық аспаптың кейінірек дамыған түрі болып табылады, бұрын оның қарапайым, пісірілмеген түрі ұзақ уақыт бойы қолданылған сияқты. Дыбыс ноталарын үлкен тесікке көлденеңнен үрлеу арқылы шығаруға болады. Ноталарды реттеу үшін саусақтар кіші тесіктерге қойылады. Ойнаудың қарапайымдығы оны балалар мен жастардың арасында танымал етеді.
Other vessel flutes include the Chinese xun and African globe flutes. The xun (simplified Chinese: 埙; traditional: 塤; pinyin: xūn) is a Chinese vessel flute made of clay or ceramic. It is one of the oldest Chinese instruments. Shaped like an egg, it differs from the ocarina in being side blown, like the Western concert flute, rather than having a recorder like mouthpiece (a fipple or beak). Similar instruments exist in Korea (the hun) and Japan (the tsuchibue). A related family of instruments is the closed pipe family, which includes the panpipes and other instruments that produce their tone by vibrating a column of air within a stopped cylinder. The old fashioned jug band jug also has similar properties. The traditional German gemshorn works nearly the same way as an ocarina. The only difference is the material it is made from: the horn of a chamois, goat, or other suitable animal. The borrindo is a simple hollow clay ball with three to four fingering holes, one hole slightly larger than the other three, which are smaller and of equal size to one another. The holes are arranged in an isosceles triangular form. The borrindo is made out of soft alluvial clay available in plenty everywhere in the central Indus Valley. Being of the simplest design, it is made even by children. Some adults make fine borrindos of larger size, put pottery designs on them, and bake them. These baked borrindos, with pottery designs, are the later evolved forms of this musical instrument, which appears to have previously been used in its simple unbaked form for a long time. The sound notes are produced by blowing somewhat horizontally into the larger hole. Finger tips are placed on smaller holes to regulate the notes. Its ease of play makes it popular among children and the youth.