Кіріспе
Жапондық флейта – бамбуктан жасалған, бойлық, аузынан үрленетін жапон флейтасы. Бамбуктан жасалған флейта, қазір шакухачи деп аталады, 16 ғасырда Жапонияда дамыды және (普化尺八) деп белгіленеді. Нара дәуіріндегі қытайлық сяодан шыққан және 10 ғасырда жойылған бамбук флейта, сондай-ақ 雅楽尺八; гагаку шакухачи деп те аталады. Ұзақ үзілістен кейін, 15 ғасырда (一節切尺八) пайда болды, ал 16 ғасырда Жапонияда фуке шакухачи дамыды. Фуке шакухачи Эдо дәуірінде, 18 ғасырда гүлденді, содан кейін хитойогири шакухачи да жойылды. Жапонияда дамыған фуке шакухачи, кодай шакухачиден ұзын және жуан, сондай-ақ бір саусақ тесігі кем. Ол хитойогири шакухачиден де ұзын және жуан, көлемі, диапазоны, шкаласы және дыбыстық сапасы жағынан артықшылықтары бар. Бүгінде шакухачи көбінесе тек фуке шакухачиды білдіргендіктен, шакухачи – Жапонияға тән ғана аспап деген пікір кеңінен қабылданды. Шакухачи дәстүрлі түрде бамбуктан жасалса, қазір ABS, эбонит, анодталған алюминий және қатты ағаштан жасалған түрлері де бар. Оны дзен буддизмінің Фуке Дзен сектасының монахтары суизен (демалыс медитациясы) практикасында қолданды. Аспап минорлық пентатоникалық шкалаға дейін күйлендірілген.
A is a Japanese longitudinal, end blown flute that is made of bamboo. The bamboo end blown flute now known as the shakuhachi was developed in Japan in the 16th century and is called the (普化尺八). A bamboo flute known as the or 雅楽尺八; gagaku shakuhachi was derived from the Chinese xiao in the Nara period and died out in the 10th century. After a long blank period, the (一節切尺八) appeared in the 15th century, and then in the 16th century, the fuke shakuhachi was developed in Japan. The fuke shakuhachi flourished in the 18th century during the Edo period, and eventually the hitoyogiri shakuhachi also died out. The fuke shakuhachi developed in Japan is longer and thicker than the kodai shakuhachi and has one finger hole less. It is longer and thicker than hitoyogiri shakuhachi and is superior in volume, range, scale and tone quality. Today, since the shakuhachi generally refers only to fuke shakuhachi, the theory that the shakuhachi is an instrument unique to Japan is widely accepted. The shakuhachi is traditionally made of bamboo, but versions now exist in ABS, ebonite, anodized aluminum, and hardwoods. It was used by the monks of the Fuke Zen of Zen Buddhism in the practice of suizen (blowing meditation). The instrument is tuned to the minor pentatonic scale.
Этимология
Шакухачи атауы оның өлшеміне байланысты "1,8 шаку" дегенді білдіреді. Ол екі сөзден тұрады: (尺) – көне ұзындық өлшемі, он бөлікке бөлінетін және одан кіші бірліктерге толықтырылатын. ([[wiktionary:八]]) "сегіз" дегенді білдіреді, яғни шакудың сегіз [[кун (бірлік), немесе оннан бір бөлігі]. Сөйтіп, "шаку-хачи" деген сөз тіркесі "бір шаку сегіз күн" дегенді білдіреді, бұл шакухачидің стандартты ұзындығы. Басқа шакухачилердің ұзындығы шамамен 1,1 шакудан 3,6 шакуға дейін өзгереді. Мөлшеріне қарамастан, олардың бәрі де шакухачи деп аталады.
([[wiktionary:尺) is an archaic unit of length equal to and subdivided in ten subunits. ([[wiktionary:八) means "eight", here eight [[cun (unit), or tenths, of a shaku. Thus, the compound word shaku hachi means "one shaku eight sun" , the standard length of a shakuhachi. Other shakuhachi vary in length from about 1.1 shaku up to 3.6 shaku. Although the sizes differ, all are still referred to generically as shakuhachi.
Шолу
Шакухачи әдетте мадаке (Phyllostachys bambusoides) бамбук түбірінен жасалады және өте көпжақты аспаптар болып табылады. Кәсіби музыканттар аспаптан қалаған кез келген биіктікті шығара алады және түпнұсқалық Дзен музыкасының, кото (музыкалық аспап), бива және шамисен, халық музыкасы, джаз және басқа да заманауи шығармалар ансамблінің кең репертуарын ойнай алады. Шакухачидің нәзіктігінің (және ойнаушының шеберлігінің) көп бөлігі оның бай реңкті бояуында және оның өзгеру қабілетіне байланысты. Әр түрлі саусақтармен, ембучерлермен және мери/кари мөлшерімен бірдей биіктіктегі ноталарды шығаруға болады, бірақ тон бояуының нәзік немесе күрт айырмашылығы бар. Ойықтарды ішінара жабуға болады және соғу бұрышын өзгерту арқылы биіктігін кішкене немесе едәуір өзгертуге болады. Хонкёку шығармалары аспаптың осы қырына көбіне сүйеніп, өзінің нәзіктігі мен тереңдігін арттырады. Рекордтан айырмашылығы, онда ойнағыш "фиппл" деп аталатын блоктағы тар тыныс алу жолынан үрлейді, содан кейін оның биіктігі шектеледі, шакухачи ойнаушы бос бөтелкенің үстіне үрлеп жатқандай үрлейді (әлі де шакухачиде үдеу үшін өткір жиегі бар, ол утагучи деп аталады), сондықтан биіктігін едәуір бақылайды. Бұл термин сөзбе-сөз "жырлайтын ауызға" деп аударылады, бұл флейтаның жоғарғы және негізгі тесігіне қатысты, мұнда бамбукқа табиғи қисайтып кесу арқылы ауыздық немесе үрлеу жиегі жасалады. Шакухачи тарихында кейбір дәстүрлі жапондық мектептер арасында әртүрлі инкрустациялы ауыздықтардың түрлі үлгілері бар. Осылайша, Кинко Рю, Мяон және Тозан Рю ауыздық дизайны бойынша әртүрлі ерекшеліктермен ерекшеленеді, олардың ішінде ауыздықтың бамбуктегі табиғи кесуінен пайда болған жартылай шеңбердің инкрустациясында толық пайдаланбауы. Бұл инкрустациялы нысандар стильдер мен мектептердің ерекшелігі болғандықтан, ауыздықты инкрустациялау фактісі тарихи түрде аспапты тозу немесе бүлінуден, әсіресе оның соғу жиегінде жөндеу тәсіліне жауап бере алады. Бес саусақ тесігі жартылай тонсыз кіші пентатоникалық шкалаға бағдарланған, бірақ (メリ) және (カリ) деп аталатын әдістерді қолданады, онда соғу бұрышы төменге және жоғарыға қарай иіліп, ембухатураны реттеумен және саусақ техникасымен біріктіріледі. Ойыншы әр биіктікті толық тонға немесе одан да көп иіле алады. Түйіндерді көлеңкелеу (カザシ) немесе саусақ тесіктерін ішінара жабу арқылы төмендетуге болады. Көптеген биіктіктер шакухачиде бірнеше түрлі саусақпен немесе үрлеу әдістері арқылы қол жеткізілуі мүмкін болғандықтан, әр мүмкіндіктің тембрі композициялау немесе ойнау кезінде ескеріледі, сондықтан бір биіктіктегі ноталарды жазу үшін әртүрлі атаулар қолданылады. Шакухачи екі толық октавадан тұрады (төменгісі 乙/呂 otsu, жоғарғысы 甲 kan) және ішінара үшінші октава (大甲 dai kan), бірақ тәжірибелі музыканттар 1.8 шакухачиде E7 (2637.02 Гц) -ге дейінгі ноталарды шығара алады. Әр түрлі октавалар тыныс алудың, саусақтың орналасуының және ауыздың нәзік түрлерін қолдану арқылы жасалады. Дәстүрлі шакухачи репертуарында көптеген батыс үрмелі аспаптар сияқты артикуляция үшін тілділеудің орнына өте жылдам қозғалыспен тесіктерді соғу (押し), (オス)) қолданылады және әр нотаның тиісті қайталау саусақтары болады; мысалы, C5 қайталау үшін 5-ші тесікті (D5 дыбыс тесігі) қолданады. немесе 8-ғасыр. Жапония бойынша саяхаттау согунаттың бұл уақытында шектелген болатын, бірақ Фуке сектасы согуннан босатуды талап етті, өйткені олардың рухани практикасы оларды шакухачи ойнап, қайыр сұрап жер-жерден көшіруді талап етті (бір атақты ән бұл қайыршылық дәстүрді көрсетеді: (一二三鉢返の調); "Бір, екі, үш, қайыр табағын өткізіңіз"). Олар шогунды аспапта ойнау құқығына ие болуға көндірді. Өз кезегінде, кейбіреулер шогунат үшін тыңдаушы болуды талап етті, ал шогун өзінің бірнеше тыңшыларын Фуке монахтары ретінде жіберді. Бұл Фукелер өздерінің әлемнен ажыратылу белгісі ретінде бастарына киген жүн себетімен (天蓋) жеңілдетілді. Осы оқиғаларға жауап ретінде бірнеше әсіресе қиын хонкёку шығармалары, мысалы "Айыздың алыстағы шақыруы" (鹿の遠音), "тесттер" ретінде танымал болды: егер оларды ойнауға болатын болса, олар шынайы Фуке монахы болды. Егер олар олай етпесе, олар шымшы болған шығар, егер олар жау аумағына кірсе, оларды өлтіруі мүмкін. 1868 жылы Мейдзи қалпына келтіруімен шогунат және Фуке сектасы жойылып, шогунның ұстанушыларын анықтауға және жоюға көмектесті. Шакухачидің өзі бірнеше жыл бойы ресми түрде тыйым салынды. Фуке емес халықтық дәстүрлер бұл тыйымнан көп зардап шекпеді, өйткені әуендерді басқа пентатоникалық аспапта да ойнауға болады. Алайда, хонкёку репертуары Фуке сектасына ғана белгілі болды және қайталау мен жаттығу арқылы берілді, соның салдарынан оның көп бөлігі жоғалды, сондай-ақ көптеген маңызды құжаттар да жоғалды. Мейдзи үкіметі шакухачи ойнауға рұқсат бергенде, ол тек кото (музыкалық аспап), шамисен және т.б. аспаптарға қосымша ғана ойналатын болды. Тек кейін хонкёку шығармаларын жеке орындауға рұқсат берілді. Шакухачиді дәстүрлі түрде Жапонияда көбінесе ер адамдар ойнайтын, бірақ бұл жағдай тез өзгеруде. Дәстүрлі шакухачи музыкасының көптеген ұстаздары өздерінің студенттерінің көп бөлігі әйелдер екенін көрсетеді. 2004 жылы Нью-Йоркте өткен Big Apple Shakuhachi Festival халықаралық әйел шакухачи шеберлерінің алғашқы концертін өткізді. Бұл фестивальді Ронни Ньогетсу Рейшин Селдин ұйымдастырды және жүзеге асырды, ол Батыс жарты шарда шакухачиді оқытумен айналысқан алғашқы толық уақытты шакухачи шебері болды. Ньогетсу сондай-ақ 2 Dai Shihan (Ұлы шебер) лицензиясына ие және 1975 жылдан бері Жапониядан тыс шакухачи додзёсының ең ірі және ең белсенді KiSuiAn басшысы болып табылады. Шакухачи соңғы онжылдықтарда халықаралық деңгейде танымал болып келеді. Шакухачи шебері болған алғашқы жапон емесі американ-австралиялық Райли Ли болды. Ли Сиднейдегі (Австралия) 2008 жылдың 5-8 шілдесінде өткен World Shakuhachi Festival ұйымдастырды, ол Сидней консерваториясында өтті. Райли Ли Росс Эдвардс жазған Dawn Mantras шакухачиін ойнады, ол 2000 жылдың 1 қаңтарында күн шығу кезінде Сидней опера үйінің қанаттарында өтті және халықаралық телеарналарда көрсетілді.
Акустика
Шакухачи негізгі жиілікті, жұп және тақ гармонияларды, сондай-ақ кейбір үрлеу шуын қамтитын гармониялық спектр жасайды. Бес саңылау музыканттарға D, F, G, A, C, D ноталарын ойнауға мүмкіндік береді. Саусақтарды кесіп қою (немесе шанышқымен ұстау), саңылауларды жартылай жабу және мери/кари үрлеуі биіктікті көтеруге алып келеді, бұл интонациялық аномалия деп аталады. Әсіресе екінші және үшінші гармоника шакухачиге тән дыбыс реңін көрсетеді. Шакухачидің геометриясы салыстырмалы түрде қарапайым болғанымен, оның дыбыс таралуы өте күрделі. Бірнеше саңылаудан таралатын дыбыс және бамбуктің табиғи асимметриясы әр бағытта жеке спектрді құрайды. Бұл спектр жиілікке және ойнау техникасына байланысты өзгереді.
Белгілі ойыншылар
Халықаралық шакухачи қоғамы көрнекті кәсіби, әуесқой және шакухачи сабақтарын беретін музыканттардың тізімін ұстап тұрады.
Кино индустриясында
Шакухачи көбінесе заманауи фильмдердің музыкалық қойылымдарында қолданылады, мысалы, Джеймс Хорнердің туындыларында. Ол ерекше көзге түсетін фильмдер: Билл Контидің "Каратэ Кид" фильмінің II және III бөлімдері, Джеймс Хорнердің "Күнтізгі құлаулар" және "Батыр жүрек" фильмдері, Джон Уильямс пен Дон Дэвистің "Журалық кезең" және оның жалғасы, Ханс Циммердің "Соңғы самурай" және Джон Уильямстың "Гейшаның естеліктері". Әйгілі жапондық классикалық және кино музыкасының композиторы Тору Такемицу шакухачи мен оркестр үшін көптеген шығармалар жазды, оның ішінде оның танымал "Celeste", "Күз" және "Қараша қадамдары" бар.
Синтезделген/үлгі алынған
Шакухачи дыбысы электронды, поп және рок музыкасында кейде пайда болады, әсіресе 1980 жылдардан бастап түрлі синтезаторлар мен пернетақталарда "алдын ала орнатылған" аспап ретінде кеңінен таралғаннан кейін. General MIDI стандарты шакухачиге 78-ші бағдарлама нөмірін тағайындайды. Питер Габриэльдің "Sledgehammer" әні 1980 жылдардың осы дыбысты қолданған ең танымал поп әндерінің бірі.