Алты тесікті сырнай құрал

Кіріспе

Алты тесігі бар ағаштан жасалған үрмелі аспап

Қалай сыбызғы, сондай-ақ "пенни сыбызғы" деп те аталатын бұл аспап, алты тесігі бар қарапайым ағаштан жасалған үрмелі аспап. Ол флейтаның бір түрі болып табылады және критерийлеріне сәйкес келетін рекордер, американдық үрмелі аспаптар және басқа да ағаштан жасалған үрмелі аспаптармен бірге санатталады. Қалай сыбызғыда ойнаушыны "сыбызғышы" деп атайды. Қалай сыбызғы Ирландияның дәстүрлі музыкасымен және кельт музыкасымен тығыз байланысты. Аспаптың басқа да атаулары: флажолет, ағылшын флажолеті, шотландтық пенни сыбызғы, қалайы флажолет немесе ирланд сыбызғы (сонымен қатар feadóg stáin немесе feadóg).

Тарих

Қазіргі кездегі қалайы сыбызғы – әлемнің көптеген мәдениеттерінде кездесетін, тілшелі сыбызғылардың кеңінен таралған тобына жатады. Еуропада мұндай аспаптардың ұзақ және көрнекті тарихы бар, олар түрлі формаларда кездеседі. Олардың ең көп танылғандары – рекордер, қалайы сыбызғы, флабиол, тхисту және табор сыбызғы.

Алдыңғылар

Дерлік барлық ерте мәдениеттерде флиппль флейтасының бір түрі болған, және бұл, ең алдымен, флейта түріндегі ең алғашқы аспап болып саналады. Бүгінгі күнге дейін табылған мысалдарға Словениядан табылған, кейбір ғалымдардың пікірінше б.з.д. 81 000 – 53 000 жылдар аралығында жасалған неандерталь флиппль флейтасы; 35 000 жыл бұрынғы неміс флейтасы; және Батыс Йоркширде темір дәуірінде қой сүйегінен жасалған Малхам трубасы деп аталатын флейта кіреді. (Малхам түтігінің жаңадан анықталған мерзімі оны ерте ортағасырлық кезеңге жатқызады.) Жазба деректерде флиппль флейтасын сипаттаған римдік тибия және грек аulos аспаптары бар. Ерте орта ғасырларда Солтүстік Еуропа халықтары осы аспапта ойнаған, бұл 3-ші ғасырғы британдық сүйек флейталарында көрініс тапқан, ал Ирландияның Брехон заңы флейтаға ұқсас аспапты сипаттайды. 12-шы ғасырда итальяндық флейталар түрлі өлшемдерде болды, Ирландияда 12-шы ғасырға жататын норман сүйек сыбызғыларының фрагменттері табылды, сондай-ақ Шотландияда 14-шы ғасырға жататын 14 см тұтас Тоскулум саз сыбызғысы табылған. 17-шы ғасырда сыбызғылар флагеолеттер деп аталды, бұл термин француздық флиппль бас бөлігі бар сыбызғыны (қазіргі пенни сыбызғысына тән) сипаттау үшін қолданылды, және мұндай аспаптар ренессанс және барокко кезеңдеріндегі ағылшын флагеолеті, француз флагеолеті және рекордердің дамуымен байланысты. Кейбір қазіргі қалайы сыбызғышылар әлі де флагеолет терминін қолданады, олар бұл термин аспапты жақсырақ сипаттайды деп санайды, өйткені ол пенни сыбызғыларын қоса алғанда, көптеген флиппль флейталарын қамтиды.

19 ғасыр

Қазіргі заманғы пенни сыбызғысы Ұлыбритания мен Ирландияға тән. Сыбызғының саусақтармен ойнау жүйесі алты тесікті, "жеңіл жүйелі ирланд флейталарына" ("жеңіл" Боэм жүйесі флейталарымен салыстырғанда) ұқсас. Алты тесікті диатоникалық жүйе барокко флейталарында да қолданылды және Роберт Кларк қалайы сыбызғыларын жасауды бастағанға дейін жақсы белгілі болған. Кларктың алғашқы сыбызғысы, Мег, жоғары А тонында жасалған, кейіннен Виктория дәуірінің үй музыкасына қолайлы басқа да тондарда шығарылды. Компания 1851 жылғы Ұлы көрмеде сыбызғыларын көрсетті. Кларк қалайы сыбызғысы фиппель ауызшасының жиегін құрайтын жалпақ түтік арқылы орган сыбызғысының дыбысына ұқсас, әдетте оралып жасалған қалайы немесе мыстан жасалады. Олар салыстырмалы арзандығының арқасында көптеп өндірілді және кең таралды. Пенни сыбызғысы көбінесе ойыншық саналғанмен, қалайы сыбызғы немесе пенни сыбызғысы деген атау 20-ғасырға дейін кеңінен қолданылмады. Бұл аспап бірнеше музыкалық дәстүрлерде танымал болды, атап айтқанда: ағылшын,

Арзан бағасының арқасында қалайы сыбызғы әр үйдің аспаптарының бірі болды, гармоника сияқты кең таралған.

Қазіргі заманғы қалайы сыбызғы

Қазіргі кездегі ең көп таралған сыбызғылар жезден немесе никель қапталған жезден жасалған, пластик ауыздықпен, ішінде фиппль орналасқан. Generation, Feadóg, Oak, Acorn, Soodlum's (қазір Walton's) және басқа да брендтер осы санатқа жатады. Generation Whistle 1966 жылы ұсынылып, құрамында қорғасын фиппльі жез түтік болды. Бизнесмен және инженер Альфред Браунның Шропширдің Озвестри қаласында құрған ең танымал сыбызғысы – Generation Flageolet 1968 жылы ұсынылды. Дизайн жылдар бойы жаңарып тұрды, ең бастысы – қорғасын фиппль пластик фиппльмен алмастырылды. Көптеген сыбызғылардың цилиндрлі түйіні болғанымен, басқа да дизайндар бар, мысалы, кең ұшында ағаш тоқтағышы бар конустық металл сыбызғы, мұндай сыбызғылардың ең көп таралғаны – Clarke бренді. Басқа сирек кездесетін түрлері – толығымен металл сыбызғы, ПВХ сыбызғы, Flanna төртбұрышты тесікті сыбызғы және ағаш сыбызғы. 19 ғасырдың басында келт музыкасының қайта жандануы кезінде халық аспабы ретінде танымал болған пенни сыбызғылары қазір бірнеше халықтық дәстүрлерде маңызды рөл атқарады. Сыбызғылар ағылшын, шотланд және ирланд халық музыкасында бастау аспабы ретінде кеңінен қолданылады, себебі олар әдетте арзан, салыстырмалы түрде ойнау оңай, көлденең флейтадағыдай қиын ембушюрді қажет етпейді және саусақтардың қозғалысы ирланд флейтасы және барокко флейтасы сияқты дәстүрлі алты тесікті флейталардағыдай дерлік бірдей. Қалайы сыбызғы – ұқсас саусақ техникасы, ноталар диапазоны және репертуары бар уиллеан сыбызғысын үйренуге арналған жақсы бастамашы аспап. Бүгінде қалайы сыбызғы – ирланд халық музыкасындағы ең танымал аспап. Соңғы жылдары көптеген аспап жасаушылар қолмен жасалған "жоғары сапалы" сыбызғыларды шығара бастады, олардың әрқайсысы жүздеген доллар тұрады – арзан сыбызғыларға қарағанда қымбат, бірақ басқа аспаптарға қарағанда арзан. Мұндай компаниялар әдетте бір адамнан немесе бірлесіп жұмыс істейтін шеберлердің шағын тобынан тұрады. Бұл аспаптар арзан сыбызғылардан ерекшеленеді, өйткені әрбір сыбызғы жеке-жеке дайындалады және зауытта емес, білікті шебер "үн береді".

The most common whistles today are made of brass or nickel plated brass, with a plastic mouthpiece, which contains the fipple. Generation, Feadóg, Oak, Acorn, Soodlum's (now Walton's), and other brands fall in this category. The Generation Whistle was introduced in 1966, and featured a brass tube with a lead fipple. Founded by businessman and engineer Alfred Brown in Oswestry, Shropshire, their most popular whistle, the Generation Flageolet, was introduced in 1968. The design was updated somewhat over the years, most notably the substitution of a plastic fipple for the lead fipple. Although most whistles have a cylindrical bore, other designs exist, for example a conical sheet metal whistle with a wooden stop in the wide end to form the fipple, the Clarke's brand being the most prevalent. Other less common variants are the all metal whistle, the PVC whistle, the Flanna square holed whistle, and the wooden whistle. Gaining popularity as a folk instrument in the early 19th century Celtic music revivals, penny whistles now play an integral part in several folk traditions. Whistles are a prevalent starting instrument in English traditional music, Scottish traditional music and Irish traditional music, since they are usually inexpensive; relatively easy to play, free of tricky embouchure such as found with the transverse flute; and use fingerings are nearly identical to those on traditional six holed flutes, such as the Irish flute and the Baroque flute. The tin whistle is a good starting instrument to learn the uilleann pipes, which has similar finger technique, range of notes and repertoire. The tin whistle is the most popular instrument in Irish traditional music today. In recent years, a number of instrument builders have started lines of "high end" hand made whistles, which can cost hundreds of US dollars each—expensive in comparison to cheap whistles, but nevertheless cheaper than most other instruments. These companies are typically either a single individual or a very small group of craftsmen who work closely together. The instruments are distinguished from the inexpensive whistles in that each whistle is individually manufactured and "voiced" by a skilled person rather than made in a factory.

Үндеу пернелері

Сыбызғы диатоникалық түрде құрылған, бұл оны екі мажорлық тоналдықта, аралары төртінші интервалда, сондай-ақ табиғи минор және Дориан ладында, ең төменгі нотадан жоғары секунд интервалда музыка ойнатуға мүмкіндік береді. Сыбызғы ең төменгі нотасымен анықталады, ол екі мажорлық тоналдықтың төменгісінің тоникасы болып табылады. Бұл құралдың тоналдығын анықтау әдісі, хроматикалық аспаптардың тоналдығын анықтау әдісінен өзгеше, ол ноталар мен дыбыс биіктігі арасындағы байланысқа негізделген. Сыбызғылар барлық 12 хроматикалық тоналдықта қол жетімді; алайда, ең көп таралғандары D тоналдығында, одан кейін C және F, G, содан кейін B және E тоналдығындағы сыбызғылар, ал басқа тоналдықтағылары сирек кездеседі. D сыбызғысы D және G мажорлық тоналдықтағы ноталарды оңай ойната алады. D мажорлық тоналдығы төмен болғандықтан, бұл сыбызғылар D сыбызғылары деп аталады. Ең көп таралған сыбызғылардың келесісі – C сыбызғысы, ол C және F мажорлық тоналдықтағы ноталарды оңай ойната алады. D сыбызғысы ирланд және шотланд музыкасы үшін ең көп таралған таңдау. Сыбызғы негізінен диатоникалық аспап болғанымен, жартылай тесік жабу (ең жоғары ашық саусақ тесігін ішінара жабу) немесе қиылыспен саусақ қою (кейбір тесіктерді жауып, ал кейбір жоғарырақ тесіктерді ашық қалдыру) арқылы сыбызғының негізгі мажорлық тоналдығынан тыс ноталарды алуға болады. Дегенмен, жартылай тесік жабуды дұрыс орындау біршама қиын, ал сыбызғылар барлық тоналдықта қол жетімді болғандықтан, басқа тоналдықта ойнау үшін музыкант әдетте басқа сыбызғыны пайдаланады, жартылай тесік жабуды тек ретсіз ноталар үшін қолданады. Кейбір сыбызғы конструкциялары әртүрлі тоналдықтағы корпустарға бір ауыздықпен ойнауға мүмкіндік береді.

Төмен үндеу

1960 жылдары дәстүрлі ирланд музыкасының қайта жаңғыруы кезінде Бернард Овертон Финбар Фьюридің өтініші бойынша төменгі сыбызғыны "қайта ойлап шығарды". Олар ұзындығы мен ені артық болғандықтан бір октава (немесе сирек жағдайларда екі октава) төмен дыбыстар шығаратын үлкен сыбызғылар да бар. Мұндай сыбызғылар көбінесе металл немесе пластик түтіктерден жасалады, кейде оларға құбырды реттеуге арналған жылғыш басы қойылады және олар әдетте төменгі сыбызғылар деп аталады, бірақ кейде концерттік сыбызғылар деп те атайды. Төменгі сыбызғы стандартты сыбызғылардың тікелей принциптерімен жұмыс істейді, бірақ дәстүрлі музыка орындаушылары оны жеке аспап деп санауы мүмкін. Сопрано сыбызғысы деген термин кейде төменгі сыбызғылардан ерекшелеу үшін жоғарырақ дыбысты сыбызғыларды атау үшін қолданылады.

Қарау және қашықтық

Ноталар саусақтармен тесіктерді ашу немесе жабу арқылы таңдалады. Тесіктер әдетте саусақтардың қалың бөліктерімен жабылады, бірақ кейбір ойнаушылар, әсіресе үлкен тесіктерді және төменгі сыбызғылардағы аралықты басқанда, "сыбызғышының ұстауын" қолдануы мүмкін. Барлық тесіктер жабық болғанда, сыбызғы ең төменгі нотаны шығарады. Бұл ең төменгі қолжетімді нота әдетте сыбызғының "қоңырау тоны" деп аталады. Тесіктерді төменнен жоғары қарай біртіндеп ашу, шкаланың қалған ноталарын тізбектей шығарады: ең төменгі тесікті ашқанда екінші нота, ең төменгі екі тесікті ашқанда үшінші нота және т.б. шығады. Барлық алты тесік ашылса, жетінші нота шығады. Көптеген ағаштан жасалған үрлемелі аспаптар сияқты, қалайы сыбызғының екінші және жоғары регистрлері ауа ағынының жылдамдығын арттыру арқылы қол жеткізіледі. Көлденең флейтада бұл әдетте еріннің/саңылаудың енін тарылту арқылы жасалады. Қалайы сыбызғысының ауа жолының мөлшері мен бағыты белгілі болғандықтан, рекордер немесе флейта сияқты, ауа ағынының жылдамдығын арттыру қажет. (Артық үрлеу қараңыз). Екінші регистрдегі саусақтардың орналасуы бірінші/негізгі регистрдегідей болады, бірақ кейде ауа бағанасының жоғары жылдамдығынан туындаған тегістеу әсерін түзету үшін жоғарғы регистрлерде балама саусақтар қолданылады. Сонымен қатар, екінші регистрдің тоникалық нотасы әдетте бірінші регистрдің тоникалық нотасы сияқты барлық тесіктерді жабудың орнына, сыбызғының жоғарғы тесігін жартылай жабық қалпында ойнатылады; бұл кездейсоқ түрде бірінші регистрге түсіп кетуді қиындатады және дұрыс дыбыс биіктігін сақтауға көмектеседі. Рекордерлер мұны саусақтың артқы жағымен тесікті "қысып" ашу арқылы жасайды. Әртүрлі басқа ноталарға (мажорлық шкалаға қатысты сәл төмен немесе жоғары) қиылысқан саусақтардың көмегімен қол жеткізуге болады, ал барлық ноталарды (әр октаваның/регистрдің ең төменгісінен басқа) жартылай жабылу арқылы төмендетуге болады. Ең тиімді және жиі қолданылатын қиылысқан саусақтардың орналасуы – жетінші нотаны төмендету (мысалы, C сыбызғысында B орнына Bb, ал D сыбызғысында C орнына Cb). Бұл басқа мажорлық шкалаға қол жеткізуге мүмкіндік береді (C сыбызғысында F, ал D сыбызғысында G). Сыбызғының стандартты диапазоны екі октаваны құрайды. D сыбызғысы үшін бұл D5-тен D7-ге дейінгі ноталарды қамтиды, яғни ортаңғы C-ден жоғары екінші D-ден ортаңғы C-ден жоғары төртінші D-ге дейін. Диапазоннан жоғары дыбыстарды жеткілікті күшпен үрлеу арқылы шығаруға болады, бірақ көптеген музыкалық контекстерде нәтиже цилиндрлі корпустың салдарынан қатты және дұрыс емес болады.

The notes are selected by opening or closing holes with the fingers. Holes are typically covered with the pads of the fingers, but some players, particularly when negotiating the larger holes and spacing in low whistles, may employ the "piper's grip". With all the holes closed, the whistle generates its lowest note. This lowest available note is commonly referred to as the whistle’s “bell tone”. Successively opening holes from the bottom upward produces the rest of the notes of the scale in sequence: with the lowest hole open it generates the second, with the lowest two holes open, it produces the third and so on. With all six holes open, it produces the seventh. As with a number of woodwind instruments, the tin whistle's second and higher registers are achieved by increasing the air velocity into the ducted flue windway. On a transverse flute this is generally done by narrowing the lip/embouchure. Since the size and direction of the tin whistle's windway is fixed, like that of the recorder or fipple flute, it is necessary to increase the velocity of the air stream. (See overblowing). Fingering in the second register is generally the same as in the first/fundamental, though alternate fingerings are sometimes employed in the higher end of the registers to correct a flattening effect caused by higher air column velocity. Also, the tonic note of the second register is usually played with the top hole of the whistle partially uncovered instead of covering all holes as with the tonic note of the first register; this makes it harder to accidentally drop into the first register and helps to correct pitch. Recorders perform this by "pinching" open the dorsal thumb hole. Various other notes (relatively flat or sharp with respect to those of the major scale) can be accessed by cross fingering techniques, and all the notes (except the lowest of each octave/register) can be flattened by half holing. Perhaps the most effective and most used cross fingering is that which produces a flattened form of the seventh note (B instead of B on a C whistle, for example, or C instead of C on a D whistle). This makes available another major scale (F on a C whistle, G on a D whistle). The standard range of the whistle is two octaves. For a D whistle, this includes notes from D5 to D7; that is, from the second D above middle C to the fourth D above middle C. It is possible to make sounds above this range, by blowing with sufficient force, but, in most musical contexts, the result will be loud and out of tune due to a cylindrical bore.

Әшекейлеу

Дәстүрлі сыбызғы тартуда музыканы көркемдеу үшін түрлі әшекейлер қолданылады, оның ішінде кесулер, соққылар және роллдар. Көбінесе ойнау легато болып келеді, ноталар арасында үзіліс жасау үшін әшекейлер пайдаланылады, тілмен тартылмайды. "Орнамент" сөзінің дәстүрлі музыкадағы мағынасы еуропалық классикалық музыкадан сәл өзгеше, себебі орнаменттер көбінесе нотаның қалай орындалатынына қатысты өзгерістер болып табылады, ал жеке естілетін ноталарды шығармаға қосу емес. Кездесетін орнаменттер мен артикуляциялар:

Кесулер Кесулер – бұл сыбызғыға ауа ағынын тоқтатпай, дыбыс шығарып тұрған нотадан саусақты қысқа ғана көтеру. Мысалы, D сыбызғысында төменгі D нотасын ойнағанда, орындаушы төменгі қолының бірінші саусағын қысқаша көтеру арқылы нотаға кесу жасауы мүмкін. Бұл дыбыс биіктігінің қысқа уақытқа жоғарылауына себеп болады. Кесуді нота басталғанда немесе дыбыс шыққаннан кейін де орындауға болады; кейбіреулер соңғысын "қос кесу" немесе "орталық кесу" деп атайды. Соққылар Соққылар немесе соғулар кесулерге ұқсас, бірақ дыбыс шығарып тұрған нотадан төменгі саусақ қысқа уақытқа сыбызғыға қарай түсіріледі. Мысалы, егер орындаушы D сыбызғысында төменгі E нотасын ойнаса, төменгі саусағын жылдам түсіріп, көтеру арқылы соғу жасауы мүмкін. Кесулер мен соғулардың екеуі де бірден орындалады; тыңдаушы оларды жеке ноталар ретінде естімеуі керек. Ролл Ролл – бұл алдымен кесу, содан кейін соққы жасалған нота. Роллды бірдей биіктіктегі және ұзақтықтағы, бірақ әртүрлі артикуляциясы бар ноталар тобы деп қарастыруға болады. Вибрато Вибратоның көптеген ноталарда ашық тесіктердің біреуін ашу және жабу арқылы немесе тыныс қысымын өзгерту арқылы жасауға болады (соңғысы, шын мәнінде, вибрато (биіктік модуляциясы) және тремоло (амплитуда модуляциясы) болып табылады). Екеуінің ішінде саусақпен жасалған (нағыз) вибрато диафрагмалық (тыныс) вибратодан (яғни, тремолодан) әлдеқайда көп кездеседі, бірақ саусақпен жасалған вибрато жасау қиын ноталарда, мысалы, сыбызғыдағы ең төменгі нотада, бұл жағдайдан басқа. Вибрато жасаудың кең таралған тәсілі – нотаға саусақпен басып, содан кейін саусақты жылдам қосып, ажырату, бірақ нотаның астындағы емес, екі тесік төмендегі тесікті қалдыру, арасында ашық тесік болуын қамтамасыз ету. Бұл техниканы The Chieftains тобының әйгілі әні, Women of Ireland (Chieftains IV) альбомынан естіуге болады.

Кейбір амалдар

Алдыңғы тон Алдыңғы тон – тоникке дейінгі жетінші нота, себебі мелодиялық өңдеуде көбінесе сөйлем соңында тоникке өту үшін осы жетінші нота қолданылады. Көптеген қалайы сыбызғыларда ең төменгі тоникке дейінгі алдыңғы тонды төменгі қолдың кішкентай саусағымен сыбызғының соңғы тесігін жартылай жауып ойнауға болады, ал қалған тесіктер тоник үшін әдеттегідей жабылады. Тон Қалайы сыбызғының дыбысы көбінесе оның жасалу тәсіліне байланысты болады. Кларк үлгісіндегі металл сыбызғылар көбінесе ауалы, «таза емес» дыбысқа ие, ал Generation үлгісіндегі цилиндрлі сыбызғылар анық немесе «таза» дыбыс береді. Арзан металл сыбызғылар, мысалы, Cooperman Fife and Drum компаниясының (олар жоғары сапалы сыбызғыларды да шығарады) сыбызғыларының дыбысы өте ауалы болуы мүмкін, сонымен қатар жоғарғы регистрде (екінші октавада) ойнау қиынға соғуы мүмкін. Көбінесе фиппельдің бір жағын (ауыздықтан төмен) таспамен жауып, фиппельді тарылтса, аспаптың дыбысы мен ойнауға ыңғайлылығы едәуір жақсарады. Кейбір қалыпты пластикалық ауыздықтардың дыбысын жақсарту үшін ауыздықтың артындағы бөлікке кішкентай плакат мақтасын қосып, блоктың ұзындығын арттыруға болады, бұл фиппельдің жиегінен бұрын тар ауа ағынын сақтауға көмектеседі. Гаммалар Егер, саусақтарды қою туралы айтылғандай, музыкант әдетте белгілі бір сыбызғыны тек оның тоник тонында және төртінші нотадан басталатын тонда (мысалы, D сыбызғысында G тоны) ғана ойнаса, кез келген тонды ойнауға болады. Бірақ музыкант сыбызғының тоник тонынан алшақтаған сайын, дыбысты дұрыс ұстау қиындай түседі, бұл биіктік шеңберіне сәйкес келеді. Осылайша, D сыбызғысы G және A тондарын ойнауға өте қолайлы, ал C сыбызғысын F және G тондарында оңай қолдануға болады.

Репертуар

Көптеген музыка жанрларында қалайы сыбызғы жиі кездеседі.

Ирландия және Шотландия музыкасы

Ирландия мен Шотландияның дәстүрлі музыкасы қақталы сыбызғыда ойналатын ең көп таралған музыка болып табылады және сыбызғы ойнаушыларға арналған жарияланған ноталардың көп бөлігі осы музыкадан тұрады. Қақталы сыбызғы ирланд музыкасында соншалықты кең таралғандықтан, оны осы жанрдың айрықша белгісі деп санауға болады, сондай-ақ шотланд музыкасында да жиі кездеседі.

Квела

Квела – 1950 жылдары Оңтүстік Африкада пайда болған музыка жанры. Квела – қазылтыр сыбызғының үніне негізделген жалғыз музыка жанры. Қазылтыр сыбызғының, немесе дживе флейтасының төмен құны, оны кедейшілікке толы, апартеид кезеңіндегі қалалардағы тұрғындар үшін тартымды аспапқа айналдырды; әсіресе Хонер қазылтыр сыбызғысы квела орындауларында кеңінен қолданылды. Квелаға деген сұраныс бір миллионнан астам қазылтыр сыбызғының сатылуына әкелді. 1950 жылдардың соңында мбаканга музыкасы Оңтүстік Африкада квеланы ығыстырып шығарды, нәтижесінде саксофон қала тұрғындарының бағалайтын үрлемелі аспабы ретінде қазылтыр сыбызғыдан басымдық алды. Квела шебері Аарон "Биг Войс Джек" Лероль 1990 жылдарға дейін өнер көрсетуін жалғастырды; Лондонның The Positively Testcard сияқты бірнеше топтар квела музыкасын жазуда. Квела ноталары сирек жарияланады, ал квеланың негізін қалаған әртістердің көптеген жазбалары қолжетімсіз. Бірнеше жинақтардың ішінде "Драм: Оңтүстік Африка джазы және дживи" ерекше аталады.

Басқа музыка

Қалайы сыбызғы ирланд музыкасы мен квела музыкасындағыдай ерекшелікке ие болмаса да, көптеген басқа музыка түрлерінде де қолданылады. Симфониялық ансамбльдерге арналған кейбір ирланд музыкасында оны көбінесе пикколомен алмастырады. Сыбызғыны мадақтау әндерінде және фильмдердің саундтректерінде естімеу сирек, әсіресе "Жүзіктердің иесі" мен "Титаник" фильмдерінің саундтректерінде жиі кездеседі. Осы екі жанрда да қалайы сыбызғымен орындауға арналған ноталар жарияланған. Сондай-ақ, қалайы сыбызғы әлемдік музыка, фолк-рок, фолк-металл және фолк-панк сияқты "кроссовер" жанрларында да пайда болады.

Нөмірлік

Қалайда сыбызғы музыка жинақтары көбінесе үш түрлі нотация форматының бірінде жазылады.

Стандартты музыкалық нота

Әдетте, сыбызғы үшін стандартты музыкалық нотация қолданылады. Қалайы сыбызғы – транспозициялық аспап емес, мысалы, D қалыпты сыбызғы үшін музыка концерттік питчте жазылады, транспозициялық аспаптар үшін қалыпты жағдай бойынша тон төменге түсірілмейді. Дегенмен, қалайы сыбызғы музыкасын қалай жазу керек, немесе сыбызғыға музыканы қалай оқуға үйрету керек дегенде нақты келісім жоқ. Алайда, сопрано сыбызғы үшін нота жазылғанда, оның дыбысынан бір октава төмен жазылады, бұл қосымша жолдарды азайтуға және оқуды жеңілдетуге мүмкіндік береді. Ирландия мен Шотландияның дәстүрлі музыкасы сыбызғыға жарияланған ноталардың басым бөлігін құрайды. Осы музыканың көп бөлігі D мажор, G мажор немесе сәйкес музыкалық ладтардың бірінде жазылғандықтан, D мажор немесе G мажор тональдықтарын қолдану де-факто стандарт болып саналады. Мысалы, Билл Окстың танымал "Кларк қалайы сыбызғы нұсқаулығының" "C сыбызғы" басылымы D-де жазылған және D басылымынан тек C сыбызғысында ойнатылатын қоса берілген аудио дискісімен ерекшеленеді. C сыбызғысына тікелей оқу, оның негізгі тональдығы немесе атау тональдығы – барлық табиғи мажор тональдығы (C мажор) болғандықтан, танымал. Кейбір музыканттарға бір сыбызғыда оқуға үйрету ұсынылады, ал басқаларына басқа сыбызғыда оқуға үйретеді. Барлық сыбызғыларда оқуға музыканы қажет ететін сыбызғышы жазылған транспозиция механизмін үйренуі керек, бір тональдықтағы музыканы алып, оны басқа тональдыққа қайта жазуы керек. Қалайы сыбызғы үшін таблатуралық нотация – бұл ойнаушының қандай дыбыс тесіктерін жабу керектігінің графикалық бейнесі. Ең көп таралған форматы – тік бағанадағы алты шеңбер, берілген нота үшін жабылатын тесіктер қарамен толтырылған, ал екінші октавадағы ноталар үшін жоғарыда плюс белгісі (+) қойылған. Таблатура көбінесе жаңадан бастаушыларға арналған оқулықтарда кездеседі.

ABC жазуы

Көптеген танымал қалайы сыбызғы музыкасы дәстүрлі және авторлық құқығы қорғалмағандықтан, интернетте әндер жинақтарымен бөлісу жиі кездеседі. ABC нотациясы әндерді электронды түрде алмасудың ең көп таралған тәсілі. Ол сонымен қатар адамдарға оңай оқылуы үшін жасалған, сондықтан көптеген музыканттар оны стандартты музыкалық нотаға түрлендіретін компьютерлік бағдарламаны пайдаланудың орнына тікелей оқуға үйренеді.