Кіріспе

Еуропалық және Солтүстік Америкалық халықтық әдет-ғұрыптар қауым мүшелерін ұялту үшін жасалды. Шынайы серенадалық әдет-ғұрыптар Шаривари (, /ʃ//ɪ//v//ə/'/r//iː//, /'/ʃ//ɪ//v//ə//r//iː/, /ukalso/, /ʃ//ɑːr//ɪ/'/v//ɑːr//i/, /usalso//ʃ//ə/, /r//ɪ//v//ə/'/r//iː/, басқаша shivaree немесе chivaree деп жазылады және skimmington деп те аталады) - қауым мүшелерін ұялту үшін жасалды. Көпшілік ыдыс-аяқ пен табаларды немесе қолға түскен кез келген нәрсені соққылап, мүмкіндігінше көп шу шығаруға тырысқандықтан, бұл шерулер жиі қатал музыка деп аталды. Парадтар үш түрлі болды. Бірінші және әдеттегі ең зорлық-зомбылық түрінде, қылмыскер деп айыпталушыны (немесе қылмыскерлерді) үйінен немесе жұмыс орнынан сүйреп әкеліп, қоғамда күшпен жүріп өтуі мүмкін. Бұл процесте құрбан көпшіліктің мазағына ұшырап, оны ұрып-соғып, үнемі сот соңында суға батып кететін. Қауіпсіз нұсқада қылмыскердің көршісі, оны көшеде көтеріп алып жүргенде, өзін құрбан ретінде танытады. Ал кейде ол өзін-өзі мазақтап, өсек-аяң салған. Жалпы нысанда оның орнына мүсін қолданылды, ол теріс пайдаланылды және іс жүргізу соңында жиі өртелді. Қоғамдар "жұрттық музыканы" қоғамдық нормаларды бұзудың әртүрлі түрлеріне қарсылық білдіру үшін қолданды. Мысалы, олар өздері мақұлдамайтын некелерді, мысалы, егде жесірдің жас әйелмен некелесуін немесе жесірдің немесе жесірдің ерте қайтадан некелесуін нысанаға алады. Ауылдар сондай-ақ, әйелін ұрып-соғушы немесе үйленбеген аналарға қарсы неке адалдығын бұзу жағдайларында шаривариді қолданды. Сондай-ақ, әйелдері ұрып-соққан, бірақ өзін қорғамаған күйеулерді ұялту үшін де қолданылған. Кейде қауымның мүшелері қарт жесір әйелдердің не жесір ер адамдардың қайтадан некеге тұруымен келіспейді. Charivari - бұл француз сөзі, ал Канадада оны ағылшын және франкофондықтар қолданады. Чиваре Канаданың Онтарио қаласында таралған түрге айналды. Америка Құрама Штаттарында шиваре деген термин кеңінен таралған. Халықтық әділдік рәсімдерінің түрі ретінде, Charivaric іс-шаралары мұқият жоспарланған және олар көбінесе дәстүрлі мереке кезінде қойылып, сонда әділдік пен мерекелік іс-шараларды біріктіреді.

Этимология

Charivari сөзінің шығу тегі латын тіліндегі caribaria сөзінен шыққан, бұл сөздің көпше саны caribarium, бұл сөздің өзі грек тіліндегі καρηβαρία (karēbaría) сөзінен шыққан, сөзбе-сөз "басындағы ауырлық" дегенді білдіреді, сонымен қатар "басты" дегенді білдіреді. Қалай болғанда да, бұл дәстүр кем дегенде 700 жыл бойы сақталып келеді. XIV ғасырдың басында француз қолжазбасындағы Роман де Фаувельдің оюы, жүретін шаривариді көрсетеді.

Батыс өрлеуі

1628-1631 жылдардағы Батыс көтерілісі кезінде, бұл Англияның оңтүстік-батысындағы патшалық орман жерлерін қоршауға қарсы көтеріліс болды, "Леди Скиммингтон" деген атауды наразылық қозғалысының көшбасшысы қабылдады. Кейбір деректерге сәйкес бұл есімді Батыс көтерілісіне қатысы бар бірқатар ер адамдар қолданған, олар әйелдердің киімін жамылу әдісі ретінде ғана емес, сонымен қатар қалыптасқан тәртіпті бұзуға қарсы наразылық білдіру үшін киінген.

Ұқсас әдет-ғұрыптар

Әлемдегі халықтардың көптеген салт-дәстүрлері зұлым рухтарды қорқыту үшін қатты шу шығаруға жатады. Тедди Роу тобы деп аталатын әдет-ғұрыптың ерекшелігі - мүйіз, керней, сыбызғы, қалайы табалар мен табаларда ойналатын, әуенсіз, какофонды "қатал музыка". Бұл әр жыл сайын, мүмкін бірнеше ғасырлар бойы, таңертеңгі сағаттарда, Шерборнда, Дорсетте Pack Monday Fair басталуын жариялау үшін өткізілетін, бірақ 1964 жылы полиция бұған тыйым салды. Жәрмеңке әлі күнге дейін Ескі Михайлов күнінен кейінгі бірінші дүйсенбіде (10 қазан) Ескі стильдегі Санкт-Михайлов күні. Браутон, Нортгемптонширдегі Тін банкалар тобы, маусымдық әдет, желтоқсанның үшінші жексенбісінде түн ортасында өтеді. Қатысушылар бір сағат бойы ауылды аралап, ыдыстарды, қоқыс жәшіктерінің қақпақтарын, қазандықтарды және басқа да шу шығаратын кез келген заттарды шағылыстырып жүр. Кеңес бірде қалайы консервілеуді тоқтатуға тырысты; қатысушылар шақырылып, айыппұл салынды, бірақ айыппұл төлеу үшін ақша жинау үшін би ұйымдастырылды және әдет-ғұрып жалғасуда.

Еуропа материгі

Оған теңестірілгендер арасында [[:de:haberfeldtreiben]] және [[:de:katzenmusik]], испан cacerolada, (сонымен қатар cacerolazo немесе cacerolada) және қауымның қауым мүшелерінің үкімін және жазасын қабылдауын қаламады. Алайда бұл әдет ауылдарда да сақталып қалды. Шаривари мереке ретінде бастапқыда жоғарғы таптармен бірге өткізілетін дәстүр болған, бірақ уақыт өте келе төменгі таптар да қатысып, жиі келесі мүмкіндікке қатысуға асығатын. Еуропадағы шарриваридің екі негізгі мақсаты - қазіргі әлеуметтік құрылымдағы өзгерістерді жеңілдету және қоғамда сынның бір түрі ретінде әрекет ету болды. Мақсаты - әлеуметтік нормаларды қолдану және қоғамның тұтастығына қауіп төндіретін, әлеуметтік тұрғыдан қолайсыз қарым-қатынастардан арылу. Еуропада әлемнің басқа елдеріндегі осыған ұқсас тәжірибелерден ерекшеленетін әртүрлі типтегі шариварилер болды. Мысалы, қоғамда адам "иттері" адам "иттерін" қуудың қисынды түрін жасап, неке адалдығын бұзушыларға қарсы еркек аң аулауды жүргізе алады. Олар (күнә жасағандар) артынан қуып, малдың қанын есік қақпақтарына бүркіп тастайтын. Еуропалық шариварилер өте қозғайтын, бұл ашық түрде жұрт алдында қорлық әкелетін. Халық оларды дұрыс емес әрекеттерді мойындау және түзету үшін қолданды. Әлемнің басқа бөліктерінде осындай қоғамдық рәсімдер негізінен тойлау үшін өткізілді. Еуропалық шариварилердің ең көп тараған салдары - қорлық болды. Жәбірленушілер әлеуметтік остракизмнің түрлеріне ұшырады, олар жиі өте ұятқа қалдырады, сондықтан олар қоғамнан таныс емес жерлерге кетеді. Кейде шарварилер кісі өлтіруге немесе өз-өзіне қол жұмсауға әкеліп соқтырады. Франция оңтүстігіндегі мысалдарға шаривари құрбаны өзінің айыптаушыларына оқ атқан бес жағдайды жатқызуға болады: бұл оқиғалар екі адамның соқыр болуы мен үш адамның өлтірілуіне әкелді. Кейбір құрбандар қоғамнан аластатылып, масқараланудан арыла алмай, өз-өзіне қол жұмсаған. Норман Льюис 1950-ші жылдары Ибицада "Гвардия Цивильдің белсенді қарсылығына қарамастан" әдет-ғұрыптың сақталуын жазды. Ол "ценцеррада" деп аталды, ол түнгі музыкадан тұрады және ерте тұрмысқа шыққан жесірлерге арналған. Мүмкін, Францияда (әлі де көптеген Еуропа елдерінде) бүгінгі күні үйлену тойынан кейін автомобиль кернейін соғу өткендегі шаривариден қалған.

Солтүстік Америка

Шаривари АҚШ-тың көп бөлігінде қолданылған, бірақ ол ең жиі кездесетін шекарада, онда қауымдастықтар кішкентай және ресми түрде күшін жою жетіспейтін. Ол 20 ғасырдың басында құжатталған, бірақ ғасырдың ортасына қарай өліп қалды деп ойланды. Канадада, онтарио, квебек және атлантикалық провинцияларда шариварис пайда болды, бірақ әрқашан мақұлдамаушылықтың көрінісі ретінде емес. Алғашқы француз отаршылары квебектегі қоныстарына шаривари (немесе shivaree) әдетін алып келді. Кейбір тарихшылар бұл әдет төменгі Канаданың ағылшын тілді аймақтарына және ақырында Американың оңтүстігіне тарады деп санайды, бірақ ол ағылшын қоғамында дербес таралған, сондықтан англо-американдық әдет-ғұрыптың бөлігі болуы мүмкін. Чарривари Хадсон аңғарында ағылшын отаршылдарының алғашқы күндерінен бастап 1900 жылдардың басына дейін жақсы құжатталған. Канадалық шариваридің ең алғашқы дәлелдері 17 ғасырдың ортасында Квебек қаласында табылған. Ең елеулі оқиғалардың бірі 1683 жылдың 28 маусымында болды. Франсуа Везиер ди Лавердурдың жесірі күйеуінің өлімінен үш апта өткен соң қайтадан тұрмысқа шыққаннан кейін Квебек қаласының тұрғындары жаңадан үйленгендерге қарсы дауысты және қатты шаривари өткізді. Солтүстік Америкада қолданылғандай, шаривари дәстүрлі еуропалық әдет-ғұрыпқа қарағанда аздап экстремалды және жазалаушылыққа ұмтылды. Әрқайсысы ерекше болды және оған қатысқан отбасының мәртебесі, сондай-ақ кім қатысып жатқаны қатты әсер етті. Кейбір еуропалық дәстүрлермен әшекейленсе де, Солтүстік Америкадағы шаривариде қатысушылар кінәлілерді аттан жасалған танкілерге лақтырып тастауы немесе оларды көпшілікке тәтті сатып алуға мәжбүрлеуі мүмкін. Бұл оқиға Канзастағы американдық шаривариден Солтүстік Американың көзқарасын көрсетеді. Еуропадағы кішкентай ауылдардағы жазалаушылық шариваридан айырмашылығы, жамандық жасаушыларды остракизациялау және оқшаулау үшін, Солтүстік Америка шариварисі "бірлейтін рәсімдер" ретінде қолданылды, онда қателік жасаған адамдар кішігірім шағылысудан кейін қоғамдастыққа қайтарылды. Кейбір қоғамда бұл рәсім жас жұбайларды біршама мазақтап, жыныстық қатынасқа түспеу үшін жасалатын. АҚШ-тың батысы, мысалы Канзас штатының кейбір жерлерінде 1960-1970 жылдар аралығында шиваре әдет-ғұрыптары Оклахома! мюзикліне сәйкес жақсы көңіл-күйлі үйлену тойының әзіл-сықағын жалғастырды. Салт-дәстүрге келінді арбамен айдап жүру немесе үйлену салтанатының төсегінің астына сиыр қоңырауларын байлау кіреді. Бұл рәсім жаңадан үйленгендердің машинасына қола банкаларды бекітудің негізі болуы мүмкін. 1885 жылдың қыркүйегінде Флорида штатының Тампа қаласында жергілікті лауазымды адам Джеймс Т. Магбидің үйлену тойына орай үлкен чиваре өткізілді. Тарихшы Кайл С. Ванландингемнің айтуынша, бұл той "Тампа тарихындағы ең еріншек және шулы шываре партиясы болды", оған "бірнеше жүз" адам қатысты және "күннің жарығына дейін" жалғасты. Шывареде орындалған музыка "өте қорқынышты және сөзбен айтып жеткізуге болмайтын дүниені бейнелейтін" болған. Шаривари Тинтамардың акадиялық дәстүрінің дамуына ықпал еткен деп есептеледі.

Басқа қолданыстар

Мүмкін, сөздің қазіргі кездегі ең көп тараған қолданылуы цирк қойылымдарына қатысты, онда "харивари" - бұл ойын кеңістігіне клоундар мен басқа орындаушылардың шулы құлап түсуін көрсететін шоудың түрі. Бұл бүгінгі классикалық циркте қолданылатын кірудің ең кең таралған түрі, ал өткен ғасырдың екі және үш сақиналы цирктері әдетте парадты немесе "спекті" артық көреді. Кейде Шаривариді "аяқ жегіп жүретін" деп атайтын, бұл әйелінің сөгіс, ұрып-соғу немесе басқа да қорлық-зомбылықтарына ұшыраған еркек болған кезде. Бұл еркек "станга" мінген, яғни оны жылқыға, қашырға немесе сатыға артқа қарай отырғызып, қала бойынша жүріп, оны мазақтап, адамдар табалар мен табаларды соққылаған. Шаривари деген сөз некелерін толықтай орындай алмайтындарды немесе орындамауға ниеттілерді кемсіту үшін қолданылған. XVI ғасырдың ортасында тарихи деректерде осы себеппен француз Пиренейіндегі Артигат деген шағын ауылда Мартин Герреге қарсы шарваридің болғаны туралы жазылған. 14 жасында үйленгеннен кейін, әйелі сегіз жыл бойы жүктілік алған жоқ, сондықтан ауыл тұрғындары оны мазақ етті. Кейіннен Гюррдің жеке басын басқа адам иемденді. Бұл оқиғаның тарихта қалуының себебі - алдамшыға қарсы сот. ХХ ғасырда бұл оқиғалар француз фильмінің, Le Retour de Martin Guerre (1982) және американдық тарих профессоры Натали Земон Дэвистің "Мартин Геррдің оралуы" атты тарихының негізін қалады. Еуропаның барлық ауыл тұрғындары арасында кеңінен таралған шариваримен, термин мен практика жалпы мәдениеттің бөлігі болды. Уақыт өте келе бұл сөз басқа заттарға да қолданыла бастады. Баварияда charivari Lederhosen-мен киілетін күміс әшекейлер үшін қабылданған; бұйымдар аңдан алынған кішкентай трофейлерден тұрады, мысалы, жабайы шошқаның немесе бұғының тістері, түлкілердің жауындары мен тістері және әр түрлі мартерлер, құстар мен жыртқыш құстардың қауырсықтары мен тырнақтары. Бавариялық шаривари "шателайн" деп аталатын әйелдердің әшекейі, мысалы, мысықтардың шағын күміс қорапшасы, кішкентай қайшы, кішкентай хош иісті бөтелке және т.б. көптеген ілгектер бар күміс шынжырдан тұрады. Филиппинде "Шаривари" термині Қылмыстық кодекстің қайта қаралған нұсқасында қылмыстық тәртіпсіздік түріне қолданылады. 155-бапта қарама-қайшылықты дауыстардан тұратын аралас деп анықталған, ол дабыл мен жанжал ретінде саналады және айыппұл салуға әкеп соғады.

Музыка саласында

Charivari кейінірек француз бароккосының композиторлары "ауылдық" немесе "пасторальдық" сипаттағы шығарма ретінде қабылдады. Бұған белгілі виртуоздар - басс де виола мен континуо үшін жазған бес шығармалары. Кейбірлері өте күрделі және қиын, содан кейін атақтың шығу тегі туралы ойға салады. Британдық аспаптар мен ерте музыка ансамблі Charivari Agréable (1993 жылы құрылған) олардың есімінің аудармасы "жақсы шу" деп аударылатынын айтады (Сен Ламберттің 1707 жылғы сүйемелдеу туралы трактатынан).

Танымал мәдениетте

Le Charivari - 1832 жылы алғаш рет жарық көрген француз сатирикалық журналының атауы. Оның британдық аналогы 1841 жылы құрылған, ол Punch немесе The London Charivari деп аталды. "Сатып алу бағасы" фильмінде Солтүстік Дакотаның шаруалар қауымының мүшелері Барбара Стэнвик пен Джордж Бренттің кейіпкерлерінің некелерін тойлағаннан кейін бірнеше күн өткен соң шулы, мас шиваре өткізеді. "The Waltons" телешоуындағы "The Shivaree" атты эпизод қалалық жігіт пен ауыл қызының некелесуіне арналған. Күйеу жігіт әйелінің туыстары мен достары тастаған шивареден қорланғаннан кейін үйлену тойын тоқтатады. Теледидардағы "The Rifleman" сериалының "Shivaree" атты сериясында екі саяхатшы шын мәнінде жасырын жас ерлі-зайыпты екені анықталып, үйленуге мәжбүр болады. Midsomer Murders теледидарындағы "Төрт жерлеу және үйлену" эпизодында Скиммингтонға саяхаттауға ерекше көңіл бөлінген. Фантастикалық романдар сериясында Диск әлемі Терри Пратчет ауылдық қалада жергілікті ер адамның қызын ұрып-соққанын, оның түсік жасағанын білгенде, оны қылмыс үшін өлтіру үшін мас топтың келгенін айтады. Теледидар шоуында Доктор Куинн, Medicine Woman, "Қайта оралу, 1-бөлім" деп аталатын эпизодта бұрынғы жезөкше телеграф операторына үйленгеннен кейін шивареге сілтеме жасалады. Oklahoma! мюзиклінде Лори мен Керлиге екінші актінің соңында үйлену тойының түнінде шулы ковбойлар тобы шиваре береді. Британдық драмалық сериал "Джеймстаун" 2-ші маусым, 8-ші бөлімде жесір Кастеллді қайтадан ерте тұрмысқа шықпағаны үшін ұялту үшін Скиммингтонды жаяу жүруіне мәжбүр етеді. Биліктегілер оның күйеуінің бақылауында болғанын қалайды, бұл оның отар саясатына араласуына кедергі келтіреді. 1950 жылы түсірілген "Невер а дуль момент" фильмінде ерлі-зайыптылар Крис пен Кейге күйеуінің ранчосында алғашқы түнде жергілікті шаруалар шиваре береді. Америкалық анимациялық ситком "Арчер" 5-ші маусым, 12-ші бөлім, "Филипбустер" деп аталады. Кирилл қызметшілерден өзі мен Джулия Кальдерон некелерін толықтай орындаған кезде шиваре өткізуді ұсынады. Ол бұдан бас тартады. 1966 жылы түсірілген "Эль-Дорадо" фильмінде Коул Тортон (Джон Уэйн) Миссисипи (Джеймс Каан) оларға жаңа ғана шыққан салонға кіре алмағанын айтады, өйткені "шиваре" (яғни, басқа бар меценаттарымен болған ұрыс) "біздің қонақжайлылығымызды жоғалтты". Өлім аңғарының күндері телешоусының 1-ші маусымы, 8-ші бөлім, "Чиваре" сериясында үйленетін жұп алдағы үйлену тойынан кейін күтілетін "чиваре" туралы талқылайды. Күйеу жігіт бұған қарсылық білдіреді, бірақ қыздың бұрынғы сүйіктісі талап қояды. Күйеу жігіт пен қалыңдық терезеде тыныш отырады және екі күн бойы шу-шуды төтеп бере отырып, көпшілікті ішіп-жеуге шақырады.