Кіріспе

Көздің жағдайы: Көздің шыны тәрізді мембранасының торлы қабаттан ажырауы. Артқы шыны тәрізді ажырау (АСА) – бұл көздің жағдайы, онда көздің шыны тәрізді мембранасы торлы қабаттан бөлінеді. Бұл күзгі негізден (ора серратаға 3-4 мм енімен бекітілген) артқы гиалоидты мембрананың торлы қабаттан артқа қарай кез келген жерде ажырауын білдіреді. Бұл жағдай егде жастағы адамдарда жиі кездеседі; 65 жастан асқандардың 75% -ден астамы осы жағдайға шалдығады. 40-50 жастағы адамдарда бұл жағдай осыншалықты жиі кездеспесе де, олар үшін де сирек емес. Кейбір зерттеулер бұл жағдайдың әйелдерде көбірек кездесетінін көрсеткен.

Асқынулар

Шыны дене жұлынғаннан кейінгі алғашқы 6 аптада тоқпанның айырылу қаупі ең жоғары, бірақ оқиғадан кейін 3 айға дейін де пайда болуы мүмкін. Шыны дене жұлынған кезде тоқпанның жарылуы және айырылуы қаупі, миопиялық тоқпан дегенерациясы, торлы қабықтың дегенерациясы бар, сондай-ақ отбасылық анамнезінде немесе бұрын тоқпанның жарылуы/айырылуы болған пациенттерде жоғары.

Себептер

Шынылы (латынша "шыны") көкжиек – көздің линзасының артындағы көзді толтыратын гель. Оның және торшаның арасында шыны қабық орналасқан. Жас ұлғая келе, шыны дене өзгеріп, қысқарады және сұйыққа толы қуыстар пайда болады, бұл желатин тәрізді десерт табаның шетінен ажырап, қысқаруына ұқсас. Бір кезде шыны қабық торшадан ажырауы мүмкін. Бұл көбінесе кенеттен болады, бірақ бірнеше айға созылуы да мүмкін. Жас және рефракциялық қателер сау адамда ПВД-ның пайда болуын анықтауда рөл атқарады. ПВД 40 жасқа дейінгі эмметропиялық адамдарда сирек кездеседі, ал 90 жасқа келгенде 86%-ға дейін жетеді. Бірнеше зерттеу ПВД-ның таралу ауқымын анықтады, ол аутопсиялық жағдайлардың 20%-ынан бастап, егде жастағы пациенттердің 57%-ына дейін (орташа жасы 83,4 жыл) жетеді. 6 диоптриядан жоғары миопиясы бар адамдарда ПВД даму қаупі жоғары. Артқы шыны денеден ажырау көруге тікелей қауіп төндірмейді. Дегенмен, бұл үлкен қызығушылық тудырады, себебі шыны дене мен торша арасындағы өзара әрекеттесу эпиретиналық мембрана сияқты маңызды патологиялық витреоретиналық жағдайлардың дамуында шешуші рөл атқарады. ПВД катаракта операциясынан кейін де, операциядан кейінгі апталар немесе айлар ішінде пайда болуы мүмкін. Шыны қабық көздің алдыңғы бөлігінде, шыны негізі деп аталатын құрылымда торшаға мықтырақ жабысады. Қабық әдетте шыны негізінен ажырамайды, бірақ ауыр жарақаттарда ажырауы мүмкін. Дегенмен, шыны негізінің артқы шеті дұрыс емес болуы мүмкін. Шеті дұрыс емес болғанда, шыны қабықтың торшадан ажыралу күштері шыны негізінің кішкентай артқы кеңейтімдерінде жинақталуы мүмкін. Сол сияқты, торша зақымданулары бар кейбір адамдарда, мысалы, торшаның ретикулалық дегенерациясы немесе хориоретиналық жазықтарында шыны қабық торшаға аномальды жабысуы мүмкін. Егер жеткілікті тартылыс болса, торша осы жерлерде жыртылуы мүмкін. Егер тек кішкентай нүктелі жыртықтар болса, олар глиальды жасушалардың шыны денеге еніп, көруді бұрмалайтын жұқа эпиретиналық мембрананы құру үшін көбейуіне мүмкіндік береді. Ауыр жағдайларда шынылы сұйықтық жыртық астына сіңіп, торшаны көздің артқы бөлігінен ажыратып, торшаның ажырауына әкелуі мүмкін. Травма бетке түскен соққыдан бастап, тіпті кейбір жағдайларда өте күшті жөтелден немесе мұрынды күшпен үрлеуден де болуы мүмкін.

Диагностика

Артқы шыны денеден бөліну диагнозы кеңейтілген көзді тексеру арқылы қойылады. Кейбір пациенттерде шыны денеге салынған гель өте мөлдір болғандықтан, ПВД-ны көру қиынға түсуі мүмкін. Мұндай жағдайларда оптикалық когерентті томография (ОКТ) немесе көздің ультрадыбысы сияқты қосымша бейнелеу әдістері пайдаланылады.

Емдеу

Шыны тәрізді дененің қалысқан жағдайында терапия қажет емес немесе көрсетілмейді, егер ретинаның жарықтары болмаса, оларды емдеу қажет. Ретинаның жарықтары болмаған жағдайда, шыны тәрізді дене қартайып, сұйықтануы жалғасады және көзге көрінетін нүктелер көбінесе азайып, соңында көбісінің белгілері толық жоғалады.