Кіріспе
1944 және 1945 жылдар аралығында Эпирден қуылған шамалық албандарды елге қайтару туралы даулар Шамалық мәселе 1990 жылдардан бері Албанияда 1944 және 1945 жылдар аралығында Екінші дүниежүзілік соғыстың соңында Грекияның Эпир аймағынан қуылған шамалық албандарды елге қайтару туралы айтылған дауларға қатысты. Ал Албания мәселені қайта ашу керек деп санайды, ал Грекия мәселені аяқталды деп санайды. Алайда екіжақты комиссия құру туралы келісімге қол жеткізілді, бірақ тек техникалық мәселе ретінде мүлік мәселесі бойынша. Комиссия 1999 жылы құрылған, бірақ әлі жұмыс істемеген. Бірінші Балқан соғысы барысында көбісі, мүмкін, қарсылық білдіре отырып, грек күштеріне қарсы Осман әскерлерінің жағында болды. Осы әрекетке жауап ретінде аймақта грек партизандық бөлімшелері ұйымдастырылды. Балқан соғыстарынан кейін және соғыстар аралығы кезеңінде мұсылман шамалар грек мемлекетіне қосылмаған және кемсітушілікке ұшыраған. Олар 1923 жылы Грекия мен Түркия арасындағы халық алмасу үшін саналды, ал кейбіреулері Түркияға көшірілді, ал олардың мүлкін Лозанна шартының бөлігі ретінде грек мемлекеті тәркіледі. Сонымен қатар, православиелік шама албандары гректер ретінде саналды, ал олардың тілі мен мұрасы ассимиляцияға ұшырауға үлкен қысымға ұшырады. Соғыс аралығы кезеңінде Италияның фашистік режимі албандықтар жақтағы агрессивті үгіт-насихат науқанын бастады және Албанияның кеңейтуіне, Грекиядағы Шамерияны Ұлы Албания мемлекетінің бөлігі ретінде қосуға және этникалық албандарды Албаниядағы тактикалық әскер бөлімдерінде және фашистік отаршылдарда жұмылдыруға, сондай-ақ Грекиядағы тыңшылар, саботажшылар мен ереуілшілдердің топтарына қатысты. Соңғысы Галеаццо Чианодан Камерияда тәртіпсіздіктер туғызуға бұйрық алды, ал Италия 1940 жылдың қазан айында Италияның протектораты болған Албаниядан Грекияға шабуыл жасауға дайындалды. 1940 жылдың тамызында грек полициясы саботор ретінде әрекет еткен албанды өлтіргенін Италия Грекиямен қарым-қатынасты нашарлату үшін және Албанияда үгіт-насихат ретінде қолданды. Италия 1940 жылы 28 қазанда Грекияға шабуыл жасағанда, Корца аймағында жергілікті гректерге қарсы тұратын албан фашистік ополчияларының кем дегенде екі батальоны болды. Италияның премьер-министрі Бенито Муссолини Грекияға шабуыл жасаған әрбір итальяндық дивизияға екі албан батальоны қосылғанын ашық мәлімдеді. Гректің 1941-1944 жылдары неміс-итальяндық оккупациясы кезінде итальяндықтар грек Эпирынды бақылауға алды және оны Албанияға қосуды ұсынды, бірақ немістер бұған қарсы болды. Алайда, Эпирдің кішкентай бөлігі Тирананың басқаруына кірді, ол "Кешилла" деп аталды.
The Cham issue refers to a controversy which has been raised by Albania since the 1990s over the repatriation of the Cham Albanians, who were expelled from the Greek region of Epirus between 1944 and 1945, at the end of World War II, citing the collaboration of the majority of them with the occupying forces of the Axis powers. While Albania believes that the issue should be re opened, Greece considers the matter closed. However, it was agreed that a bilateral commission should be created, but only in regard to the issue of property, as a technical problem. The commission was established in 1999, but has not yet functioned. During the course of the First Balkan War, a majority of Cham Albanians, perhaps reluctantly, sided with the Ottoman forces against Greek forces As a response to this action, Greek guerilla units were organized in the region. After the Balkan wars and during the interwar period, the Muslim Chams were not integrated into the Greek state and faced discrimination. They were enumerated for the 1923 Population exchange between Greece and Turkey, and some were relocated to Turkey, while their property was confiscated by the Greek state, as part of the Treaty of Lausanne. In addition, Orthodox Cham Albanians were counted as Greeks, and their language and heritage were under great pressure to assimilate. In the interwar period, Italy's fascist regime initiated an aggressive pro Albanian propaganda campaign and cultivated Albanian irredentism by committing to the expansion of Albania to include Chameria in Greece as part of a Greater Albanian state and mobilized ethnic Albanians in tactical army units and fascist militia inside Albania, and groups of spies, saboteurs and irregulars in Greece. The latter had orders from Galeazzo Ciano to create unrest in Chameria, while Italy was preparing for an invasion of Greece in October 1940 from Albania, then a protectorate of Italy. In August 1940 the killing, possibly by Greek police, of an Albanian perhaps acting as a saboteur, was used by Italy as a pretext to worsen relations with Greece and as propaganda in Albania. When Italy began its invasion of Greece on 28 October 1940, there were at least two battalions of Albanian fascist militia opposing local Greeks in the Korca area. Italy's Prime Minister, Benito Mussolini claimed publicly that two Albanian battalions were attached to each Italian division that invaded Greece. During the German Italian occupation of Greece (1941–1944), the Italians gained control of Greek Epirus and proposed its annexation to Albania but the Germans opposed this. However, a small portion of Epirus came under the administration of Tirana, known as "Këshilla".
Грекияның ұстанымы
Грекия үкіметі Чам мәселесін аяқталды деп санайды. Грекияның ресми ұстанымы бойынша, шама албандарына Грекияға оралуға рұқсат берілмейді, "себебі олар Екінші дүниежүзілік соғыста итальяндық неміс басқыншыларымен ынтымақтасқан, сондықтан олар соғыс қылмыскерлері болып табылады және грек заңдарына сәйкес жазаланады". Ал, бұрынғы албан премьер-министрі Илер Мета өзінің әріптесі Костас Симитиске бұл мәселені көтергенде, Симитис бұл іс негізінен оның сапарын жариялап жүрген албан журналистерінің үйде пайдалануы үшін жасалды деп сендірді. Симитис Албания Грекияның Cham мүлкі мәселесін Грекия сақтаған Еуропалық конвенцияларға сәйкес шешуге үміттенетінін растады. 1944 жылы олар қуылған кезде, 1930 шама албандарының азаматтығы алынып тасталды, олар өздерінің әріптестері ретінде өлім жазасына кесілді. Олар грек үкіметінен қос азаматтықты талап етті. Осы оқиғалардан кейін грек саясаты бойынша Грекияда мұсылман азаматтарына тиесілі мүлік, олар халық алмасудан босатылды, немесе шетелдік азаматтарға тиесілі. 1923 жылы 15 ақпанда алғашқы заң қабылданды, ол мұсылман шамалық албандардың жерлері мен екінші үйлерін кіші Азиядағы грек баспаналарына және жері жоқ грек шаруаларына беру үшін шеттетті. Бұл мәлімдемеге Грекияның сыртқы істер министрі Никос Коциас қарсылық білдіріп, оны сынға алды. Ол Комиссарды өз мәлімдемесін кері қайтарып, түзетуді сұрады, бұл оның ең қатал тондарының бірі деп саналады, тікелей және қорқынышты сөйлеуімен. Ал, Албания парламентіне қатысты бұл мәлімдемеге кейбір депутаттар, соның ішінде "Әділет, интеграция және бірлік" партиясының жетекшісі Шпетим Идризи, оның басты мақсаты - палата мәселелерін ілгерілету, сондай-ақ Албанияның сыртқы істер министрі Дитмир Бушати қош келдіңіздер.
Шамерияның азаттық әскері
Хамерияның азат ету армиясы - Грекияның солтүстік Эпир аймағындағы жарымәскери құрылым. Ұйымның Косовоның азаттық армиясы мен Ұлттық азаттық армиясымен, Сербия мен Солтүстік Македониядағы екі этникалық албан жарымәскери ұйымымен байланысы бар. 2001 жылы грек полициясы бұл топтың шамамен 30-40 албаннан тұратындығын хабарлады. Оған албан үкіметі ресми қолдау көрсетпейді.