Келе жатқан хаостың алдында: Әлемдік тәртіпсіздік туралы ойлар
The Coming Anarchy
Калақтың келесі ахуалы: Роберт Капланның 1994 жылғы мақаласы, соғыс аяқталғаннан кейінгі әлемдік тәртіпсіздік, саяси және экономикалық себептерді талдайды.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
1994 жылы Роберт Капланның "Алдағы Анархия" мақаласы – журналист Роберт Д. Капланның 1994 жылғы The Atlantic Monthly журналының ақпан санында алғаш жарияланған, аса ықпалды мақаласы. Бұл – суық соғыстан кейінгі дәуірдегі әлемдік жағдайдың маңызды талдауы, көлемі мен маңызы жағынан Сэмюэл Хантингтонның "Мәдениеттер қақтығысы" және Фрэнсис Фукуяманың "Тарихтың соңы және соңғы адам" еңбектерімен теңестіріледі. АҚШ президенті Билл Клинтонның Ақ үй қызметкерлеріне осы мақаланы ұсынғаны хабарланды. Дегенмен, бұл мақала Мальтус тұжырымдамасына негіделген пессимизм мен болжамдалған проблемалардың салдары үшін құрбандарды кінәлауы, сондай-ақ неолибералды саясат сияқты саяси және экономикалық себептерді ескермегені үшін сынға ұшырады.
1994 article by Robert Kaplan
"The Coming Anarchy" is an influential article written by journalist Robert D. Kaplan, which was first published in the February 1994 edition of The Atlantic Monthly. It is a fundamental analysis of world affairs in the post Cold War era, widely considered comparable in scope and importance to Samuel Huntington's Clash of Civilizations and Francis Fukuyama's The End of History and the Last Man. U. S. President Bill Clinton reportedly recommended the article to White House staff. It has also been criticized for Malthusian pessimism, and for blaming the predicted afflictions on their victims while overlooking political and economic causes such as neoliberal policy.
Мақала
Фукуяма "суық соғыстың" аяқталуы әлемдегі бейбітшілік дәуірін әкеледі деп сенсе, Каплан "суық соғыс" әлемді утопияға ең жақын келтірген кезең болды деді. Алдағы күрестер бұрынғыдай нақты идеологиялық емес, мәдени және тарихи сипатта болады. Батыс Африканы қамқан тәртіпсіздік пен азаматтық қақтығыстар Капланға кең ауқымды жаһандық үрдістердің алғашқы белгілерін көрсетті. Экологиялық жағдай нашарлаған сайын, таралатын аурулар мен ресурстар үшін туындайтын қақтығыстар күшейгенде, ауылдық халықтар қалалық аймақтарға көшіп, мәдени немесе тайпалық байланыстар бойынша өзінің кім екенін анықтап, әлеуметтік шиеленістерді тудырады. Орталық мемлекеттік билік әлсірегенде саясат жергілікті деңгейге көше бастайды, этникалық топтардың өзін-өзі қорғау және мүдделерін қорғау мақсатындағы қақтығыстар идеологиялық емес, кең таралды. Каплан үшін постмодерн әлем – қазіргі заманғы Батыстың мемлекеттік құрылымынан өзгеше, көптеген өзара байланысты сәйкестіктер, жүйелер мен адалдықтардың жиынтығы болады. Томас Гомер Диксонның пікірінше, саясат физикалық территория мен ресурстарға байланысын қайта жаңартып, проблемалардың салдарымен айналысудың орнына, олардың себептерін шешуге ұмтылуы керек. Каплан дәстүрлі саяси бөліністерден гөрі, жаңа маңызға ие болған шекараларды баса көрсететін карта жасаудың жаңа тәсілін ұсынады. Әлем картасы үш өлшемді болуы керек, онда топтар мен басқа да жекеліктер қалалардың, штаттардың және ұлттардың кеңістіктік бөліністерінің үстінде орналасады. Карталар үнемі өзгеріп отыруы керек, биліктің орталықтары жылжып отыратын көптеген кіші топтардың өркендеуі мен құлдырауын көрсетуі керек. "Соңғы карта" – хаостың тоқтаусыз өзгеріп отыратын бейнесі болуы тиіс.
While Fukuyama believed the end of the Cold War would bring an era of world peace, Kaplan argued the Cold War was the closest the world would ever get to Utopia. The coming struggles would no longer be neatly ideological, but cultural and historical. In the disorder and civil strife then besetting West Africa, Kaplan saw the first signs of broader global trends. As environmental stress worsened, bringing widespread disease and resource conflict, rural populations would migrate toward urban areas, redefining identities along cultural or tribal lines and fomenting social strife. Politics would become localized as central state power faded, with sub national conflicts about ethnic self defense and self interest, not ideology, becoming commonplace. The post modern world would be, for Kaplan, one of numerous cross cutting identities, systems and allegiances, far from the ordered state based system of the West in the modern era. Following Thomas Homer Dixon, he suggests politics should recover its links to physical territory and resources, and address the causes of problems rather than their consequences. Kaplan advocates a new kind of cartography which emphasizes the newly relevant borderlines rather than traditional political divisions. The world map should show three dimensions, in which group and other identities are atop the spatial divisions of cities, states, and nations. Maps should be constantly evolving, showing the rise and fall of many smaller groups with moving centers of power. The "last map" should be an ever mutating representation of chaos.
20 жылдан кейін
Алғашқы басылымнан кейін 20 жыл өткен соң, Роберт Д. Каплан "Неге сонша анархия?" атты еңбегін жариялады (2016), онда оның тезисінің қазіргі оқиғаларға, әсіресе Араб елдеріндегі жағдайға қатыстылығын талқылады. Жаңа мақалада Каплан өзінің кейбір болжамдарының, мысалы Америкадағы нәсілдік зорлық-зомбылықтың қайта жандануы сияқты, іске аспағанын мойындайды. Дегенмен, ол өзінің кейбір қауқырт пікірлерін, мысалы "Ислам – соғысуға дайын қалалық кедейлерге ең қолайлы дін" деген сенімін сақтайды. Ол Түркия президенті Ердоғанның консервативті "Әділет және даму" партиясының, саяси Исламмен тығыз байланысты, өсіп келе жатқан танымалдылығын Түркия саясаты жөніндегі өзінің болжамын орындап жатқандығымен байланыстырады. Ол елдердің салыстырмалы күшін, әсіресе жақсы дамыған орта таптан туындайтын берік бюрократияны талдайды. Бұрынғы Кеңес республикаларының көпшілігінің тұрақты демократияға сәтті ауысуына мысал келтіреді, бұл олардың күшті бюрократиялық аппараты мен орта таптың болуымен түсіндіріледі. Ал "бұржуазиялық дәстүрлердің" болмауы Сьерра-Леоне сияқты елдердің сәтсіздігінің басты себептерінің бірі ретінде қарастырылуы мүмкін. Жалпы алғанда, Каплан өзінің бастапқы тұжырымына адал болып, әлемнің көп бөлігінде анархияның күшеюін болжайды. 2018 жылы ол "The National Interest" журналында "The Anarchy That Came" атты мақаласында осы тезиске қайта оралды. Ол былай деп қорытындылайды: "Менің геосаяси тұрақсыздыққа қатысты бұрынғы және қазіргі көзқарасым, ең соңында пессимистік емес, жай ғана тарихи".
20 years after the original publication, Robert D. Kaplan published a follow up entitled Why So Much Anarchy? (2016), reflecting on the relevance of his thesis to current events, especially in the Arab countries. In the new article, Kaplan recognizes that some of his prophecies, such as a revival of racial violence in America, did not come to be. However, he stands by some of his more provocative arguments, such as the belief that "Islam is a religion ideally suited for the urbanizing poor who were willing to fight". He mentions the growing popularity of Turkish President Erdogan's conservative Justice and Development Party, largely aligned with political Islam, as fulfilling his prediction about Turkish politics. He makes further analyses of nations' relative strengths, notably a robust bureaucracy, which arises from a well developed middle class. He cites the example of the arguably successful democratic transition of most former Soviet republics into stable democracies, which can be explained by their strong bureaucratic apparatus and middle class. The lack of "bourgeoise traditions", on the other hand, can be interpreted as one of the main reasons of the failure of states such as Sierra Leone. Overall, Kaplan sticks to his original narrative, forecasting growing anarchy in large portions of the world. In 2018, he revisited the thesis again for The National Interest in an article called "The Anarchy That Came". It concludes with the statement, "My vision—then and now—of vast geopolitical disruption is not ultimately pessimistic, but merely historical."
Кітап
Бұл мақала 2000 жылы "The Coming Anarchy" кітабының бірінші тарауы ретінде қайта басылды. Кітапта сондай-ақ 1997 жылдың желтоқсан айында "The Atlantic" журналында алғаш жарияланған, даулы "Демократия тек бір сәт пе?" мақаласы және Капланның басқа бірнеше мақалалары да кірді.
The article was republished as the first chapter of the book The Coming Anarchy in 2000. The book also included the controversial article Was Democracy Just A Moment?, first published in The Atlantic in December 1997, and several others by Kaplan.