Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Чисек – Гватемаланың Альта-Верапас департаментінің солтүстігіндегі қала және муниципалитет, 1813 жылы құрылған. Теңіз деңгейінен 230 метр биіктікте орналасқан. Муниципалитеттің аумағы 1 244 км² құрайды. 2018 жылғы халық санауы бойынша халқы 84 553 адамды құрады. Муниципалитет тұрғындарының шамамен 95% -ы майя ұлтынан, олар Чисек қаласы мен шамамен 140 ауылдық округке таралып орналасқан. Бұрын 240-қа жуық ауылдық округ болған, бірақ олардың бір бөлігі 2008 жылы Гватемала Конгресі құрған Раксруха жаңа муниципалитетіне ресми түрде бөлініп кетті. Испан тілімен қатар, онда к’екчи тілі де кеңінен қолданылады.
Chisec is a town and municipality in the north of the Guatemalan department of Alta Verapaz that was founded in 1813. It is situated at 230 metres (755 ft) above sea level. The municipality covers a territory of 1,244 km2. The 2018 census documented the population at 84,553. Approximately 95% of the municipality's inhabitants are Mayan, spread over the town of Chisec and approximately 140 communities. There used to be closer to 240 communities, but a number of these have officially split off to the new municipality of Raxruha, created by the Guatemalan Congress in 2008. The Q'eqchi' language is widely spoken there alongside Spanish.
Франья Трансверсаль дель Норте
Франья Трансверсаль дель Норте (FTN) аймағындағы алғашқы қоныс аудару жобасы Альта-Верапаз департаментіндегі Себол Чайнахада жүзеге асырылды. Себол сол кезде стратегиялық маңызға ие нүкте және Канкуэн өзені арқылы өтетін жол ретінде қарастырылды, ол Мексикамен шекарадағы Усумасинта өзені арқылы Петенмен байланыс құрды. Сол кездегі жалғыз жол – 1928 жылы президент Лазаро Чакон салған топырақ жол еді. 1958 жылы генерал Мигель Идигорас Фуэнтес үкіметі кезінде Америкааралық даму банкі (АӨБ) Себолда инфрақұрылымдық жобаларды қаржыландырды. 1960 жылы сол кездегі армия капитаны Фернандо Ромео Лукас Гарсия Себолдың солтүстік-шығысындағы Сакискиби және Пунта-де-Болонко шаруашылықтарын мұра етті. 1963 жылы ол "Сан-Фернандо" шаруашылығын, ал соңында Сан-Фернандоның жанындағы "Сепур" шаруашылығын сатып алды. Осы жылдары Лукас Гватемала заң шығару органында жұмыс істеді және елдің осы аймағына инвестицияларды арттыру үшін Конгресте лоббилік жұмыс жүргізді. 1962 жылы DGAA, 1551 нөміріндегі жарлық арқылы Аграрлық реформаның Ұлттық институты (INTA) болып қайта құрылды, бұл жарлық Аграрлық трансформация заңын жасады. 1964 жылы INTA FTN географиясын Уэуэтенанго, Киче, Альта-Верапаз және Исабаль департаменттерінің солтүстік бөлігі деп белгіледі. Сол жылы Мэрикнулл және Киелі Жүрек ордендерінің дін қызметкерлері INTA-мен бірлесіп, алғашқы отарлау процесін бастады, Уэуэтенангодан Кишенің Иксан секторына қоныс аударушыларды жеткізді. Солтүстік көлденең жолақ 1970 жылы генерал Карлос Арана Осорио үкіметі кезінде Конгресс 60–70 нөміріндегі жарлық арқылы ауыл шаруашылығын дамыту мақсатында ресми түрде құрылды.
The first settler project in the Franja Transversal del Norte (FTN) was in Sebol Chinajá in Alta Verapaz. Sebol, then regarded as a strategic point and route through Cancuén river, which communicated with Petén through the Usumacinta River on the border with Mexico and the only road that existed was a dirt one built by President Lázaro Chacón in 1928. In 1958, during the government of General Miguel Ydígoras Fuentes the Inter American Development Bank (IDB) financed infrastructure projects in Sebol. In 1960, then Army captain Fernando Romeo Lucas García inherited Saquixquib and Punta de Boloncó farms in northeastern Sebol. In 1963 he bought the farm "San Fernando" El Palmar de Sejux and finally bought the "Sepur" farm near San Fernando. During those years, Lucas was in the Guatemalan legislature and lobbied in Congress to boost investment in that area of the country. In 1962, the DGAA became the National Institute of Agrarian Reform (INTA), by Decree 1551 which created the law of Agrarian Transformation. In 1964, INTA defined the geography of the FTN as the northern part of the departments of Huehuetenango, Quiché, Alta Verapaz and Izabal and that same year priests of the Maryknoll order and the Order of the Sacred Heart began the first process of colonization, along with INTA, carrying settlers from Huehuetenango to the Ixcán sector in Quiché. The Northern Transversal Strip was officially created during the government of General Carlos Arana Osorio in 1970, by Decree 60–70 in the Congress, for agricultural development.
Мұнай әлеуеті
1971 жылы Канкуэн аймағындағы 24 ауылдың туа біткен халқы, Оңтүстік Петен және Чисек солтүстігінен армия тарапынан қоныстан шығарылды, себебі аймақ мұнайға бай деп есептелді. 1974 жылдан бастап, Альта-Верапастағы Рубельсанто мұнай алаңында бірлесіп жұмыс істейтін Shenandoah Oil және Basic Resources компанияларының жаңалықтарынан кейін FTN маңынан мұнай коммерциялық түрде өндіріле бастады. 1976 жылы президент Кьелл Лаугеруд Гарсия Иксандағы Майалан кооперативіне келгенде, ол 10 жыл бұрын құрылған Кишеде: "Маялан алтынның үстінде отыр" деді, бұл Солтүстік Трансверсальдық аймақты енді ауыл шаруашылығы мен кооперативтік қозғалыс үшін емес, табиғи ресурстарды стратегиялық түрде пайдалану үшін қолданатынын білдірді. Президенттік сапардан кейін екі мұнай компаниясы Майаланға жақын Икканның Xacbal ауданында барлау жұмыстарын жүргізді, онда олар "Сан-Лукас" ұңғымасын бұрғылады, бірақ нәтиже болмады. Алайда, бұл алғашқы барлау Ixcán және FTN мұнай эксперименттеріне жол ашты, сонымен қатар аймақ арқылы өтетін топырақ жолды салудың басты себебі болды. Shenandoah Oil, Ұлттық аграрлық реформа институты (INTA) және Армия инженерлік батальоны 1975-1979 жылдар аралығында осы дәліздің құрылысын үйлестірді, бұл сол кездегі саяси, әскери және ықпалды бизнесмендерге мұнай және ағаш байлығына ие болатын көптеген жерлердің иелері болуға мүмкіндік берді. Гватемаланың жоғары лауазымды мемлекеттік қызметкерлері шаруаларды көшіру саясатын, құпия ақпаратты, мемлекеттік кредиттерді кеңейтуді және ірі даму жобаларын пайдаланып, ірі жер иелері мен инвесторларға айналды; Армия Армия Банкі, зейнетақы қорлары және басқалары арқылы бизнес әлеміне енді.
In 1971 the indigenous Q'eqchi's from 24 villages in the Cancuén area, in southern Petén and north of Chisec were evicted by the Army, because it was considered that the region was rich in oil. Since 1974, oil had been commercially extracted in the FTN vicinity following discoveries made by Shenandoah Oil and Basic Resources, which were operating together in the Rubelsanto oil field in Alta Verapaz. In 1976, when ten president Kjell Laugerud Garcia came to visit the Mayalán cooperative in Ixcán, Quiché which was formed just 10 years before said: "Mayalán is seated on top of the gold", hinting that the North Transversal Strip would no longer be used for agriculture and the cooperative movement, but rather by strategic exploitation of natural resources. After that presidential visit, the two oil companies conducted exploration in Xacbal, near Mayalán in Ixcán, where they drilled the "San Lucas" well with unsuccessful results. These initial exploration, however, paved the way for future Ixcán and FTN oil experimentation, were also the main reason for building the dirt road that runs along the Strip. Shenandoah Oil, the National Institute of Agrarian Reform (INTA) and the Army Engineer Battalion coordinated the construction of that corridor between 1975 and 1979, which eventually allowed political, military and powerful businessmen of the time become owners of many lands where potential timber and oil wealth lay. High Guatemalan government officers became large landowners and investors taking advantage of the peasant transfer policies, privileged insider information, expansion of public credit and major development projects; the Army entered the business world with the Bank of the Army, pension funds and others.
Африканың майлы пальмасы
Гватемалада және оның кейбір көрші елдерінде тағамдық майлар мен майларға зор сұраныс бар, бұл елде африкалық пальма майының басқа майлар есебінен кең таралғанын түсіндіреді, сондай-ақ ірі капиталмен байланысты жаңа компаниялардың инвестицияның жаңа кезеңін бастауына мүмкіндік берді, олар Гватемаланың Солтүстік көлденең жолағын құрайтын кейбір аумақтарда ерекше көзге түседі.
There is a large demand within Guatemala and some of its neighbors for edible oils and fats, which would explain how the African oil palm became so prevalent in the country in detriment of other oils, and which has allowed new companies associated to large capitals in a new investment phase that can be found particularly in some territories that form the Northern Transversal Strip of Guatemala.