Кіріспе

Тактик – Гватемаланың Альта-Верапас департаментіне қарасты қала және муниципалитет. Ол теңіз деңгейінен 1465 метр биіктікте орналасқан. Муниципалитеттің халқы 38 052 адамды құрайды және 102 км² аумақты қамтиды. 2018 жылғы халық санауы бойынша Тактик қаласының халқы 15 213 адамды құрады. Тактикте негізінен испан, покомчи және кекчи тілдері қолданылады.

Испандықтарға дейінгі дәуір

Колумбтан бұрын бұл аймақта тек қана салтанат орталықтары болды; бұл орталықтар Чиачан, Гуакспак, Жанте, Чиджи, Куиквел, Патал, Пансалче және Чиакал жерлерінде орналасқан. Сонымен қатар, Чи-Ишимде салтанатты төбе де болды, онда кациктер, дін қызметкерлері және басқа да басшылар әрбір жаңа айды тойлау үшін жиналатын. Чикан маңыздылығы бойынша екінші салтанат орталығы болды.

Вера-Пас уағыздаушыларының ордені

1530 және 1531 жылдар аралығында капитан Алонсо де Авила Сиуадд-Реалға жолда жүргенде Лакам-Тун лагунасы мен төбесін кездейсоқ ашты. Бұл жердің халқы испандықтар бағындырған халықтармен тарихи түрде сауда жасап келген, ал не боларын сезіп, орманға тығылды. Испандықтар лакандтарды бағындыруға тырысты: Хуан Энрикес де Гусман Нуэва-Эспаниядан, Франсиско де Монтехо Юкатан түбегінен, Педро де Альварадо Гватемаладан капитан Франсиско Гил Сапатамен бірге, соңында Педро Сольорзано Чиапастан. Осы кезде Уағыздаушылар ордені Тезулутланның «соғыс аймағын» бейбіт аймаққа айналдыруға тырысты. Ал бұл арада Ла-Эспанияда бірнеше сәтсіздіктерден кейін, арал Аудиенциясы Бартоломе де лас Касасты 1534 жылы Нуэва Гранадаға бару үшін Фрайр Томас де Берланганың шақыруын қабылдауға рұқсат берді, ол жаңадан епископ болып тағайындалған еді. Екеуі де Панамаға кемемен жүріп, Лима қаласына дейін барды, бірақ сапар барысында дауыл кемелерін Никарагуаға бұрды. 1535 жылы ол корольге және Индия Кеңесіне Гватемала аймағындағы зерттелмеген ауылдық аймақтарды бейбіт түрде отарлауды бастауды ұсынды; алайда, Берналь Диас де Луко мен Меркадо де Пеналозаның көмектесу ниеттеріне қарамастан, оның ұсынысы қабылданбады. 1536 жылы Никарагуа губернаторы Родриго де Контрерас әскери экспедиция ұйымдастырды, бірақ Лас Касас оны бірнеше жылға кейінге шегерді, Карлос V-тің әйелі королева Изабел де Португалияға хабарлағаннан кейін. Билік өкілдерінің жауыздауына байланысты Лас Касас Никарагуадан шығып, Гватемалаға кетті. 1536 жылдың қараша айында Лас Касас Гватемаланың сол кездегі астанасы Сантьяго-де-Гватемалаға қоныстанды; бірнеше айдан кейін оның досы епископ Хуан Гарсес оны Тласкалаға көшіп баруды ұсынды, бірақ бірнеше аптадан кейін ол Гватемалаға оралды. 1537 жылдың 2 мамырында губернатор Альфонсо де Мальдонадо оған Тезулутлан капитуляциясын берді – бұл жазбаша міндеттеме 1539 жылдың 6 шілдесінде Мексиканың вице-королі Антонио де Мендоса ратификациялады. Онда барлығы Тезулутлан халқы, бағындырылған жағдайда, енкоменда ретінде берілмейді, бірақ корольдің поддандылары болады деп келісті. Лас Касас монахтар Родриго де Ланда, Педро Ангуло және Луис де Ракпен бірге төрт христиан натайвын іздестіріп, оларға Ізгі хабардың негізгі қағидалары түсіндірілген христиан әндерін үйретті. Луис де Рак Сакапуланың кацигіне барды және оның халқының алғашқы шомылдыру рәсімін орындады. Кейін Лас Касас касикке сыйлықтар әкелу үшін еріп жүрді, ол қатты әсерленді, сондықтан өз халқының уағыздаушысы болуға шешім қабылдады. Касик «Дон Хуан» деген атпен шомылдырылды және жергілікті тұрғындар кішкентай шіркеу салуға рұқсат берді; алайда, басқа касик Кобан шіркеуді өртеп жіберді. «Дон Хуан» алпыс адаммен бірге, Лас Касас және Педро Ангуло Кобан халқымен сөйлесіп, оларды жақсы ниеттеріне сендірді; «Дон Хуан» тіпті өзінің бір қызын католик шіркеуімен Кобан кацигімен үйлендіруге бастамашылық жасады. 1539 жылы папа Павел III Сиудад-Реал епархиясына уәкілеттік берді; Сиудад-Реал епархиясына Чиапас, Соконуско, ла Вера-Пас (Лакандон джунглисін қоса алғанда), Табаско және әлі бағындырылмаған Юкатан түбегі кірді. Сол жылы Алонсо де Мальдонадо испан отарлаушыларының қысымымен Тезулутланға әскери науқан бастады және барлық жерлестерге енкоменда берді. Бұл капитуляцияларға жасалған бұлшаққан бұзушылық Лас Касасты ашуландырып, оны король Карл V алдында айыптау үшін Испанияға барды. 1540 жылдың 9 қаңтарында Тезулутлан капитуляциясын ратификациялаған және аймақты Уағыздаушылар орденінің қорғауына берген патшалық құжат шығарылды. Сол жылдың 17 қазанында Кардинал Гарсия де Лойса, содан кейін Үндістан Кеңесінің президенті, Мексика Аудиенциясына осы заңдарды орындауға бұйрық берді. Капитуляциялар ресми түрде 1541 жылдың 21 қаңтарында Севилья шіркеуінде жарияланды. Лас Касас 1544 жылы Чиапас епископы болып тағайындалды, бірақ ол өзінің епархиясында жаңа заңдарды қолдануға тырысты, бірақ олар енкомендерос-тан түбегейлі бас тартты. 1545 жылы Гватемала епископы Франсиско Маррокин Тезулутланға барып, уағыздаушылармен кездесті. Грасиас-а-Диос қаласына оралғанда, Audiencia de los Confines бас кеңсесі Лас-Касаспен және Никарагуа епискобы Антонио де Вальдивиесомен кездесті. Бұл кездесуде Маррокин мен Лас Касастың арасында үлкен шиеленіс болды: Лас Касас Маррокинді құл индейлерге иелік етуде және «улы ілімді» уағыздаумен бірге repartimien...

Тәуелсіздік және неміс отарлаушылары

1877 жылдың 10 желтоқсанында президент Юсто Руфино Барриостың жарлығымен Тактика Баха-Верапас департаментінен Альта-Верапаз департаментіне көшірілді; оның алғашқы мэрі 1900 жылы Мигель Пелаес болды. Шамамен 1890 жылы британдық археолог Альфред Персиваль Модслей Гватемалаға келіп, Верапас аймағын аралап шықты; ол Тактиканы былай сипаттады: «Кешкі уақытта біз Кобан мен Панзос порты арасындағы саяхатшылардың әдеттегі тоқтау орны – жел соққан, сұмдық Тактика деген кішкентай ауылға жеттік. Саяхатшылар көбінесе қиын жағдайға түседі, өйткені ауылда бір ғана жатын бөлмесі бар кішкентай қонақүй болды; егер мырза Томае бұл бөлмені біз үшін резервтеу үшін телеграмма жібермегенде, біз түнгі уақытта жергілікті саяхатшылармен, жүк тасушылармен (arrieros) және иттің арасында веранданы бөлісуге мәжбүр болар едік, және, мүмкін, кешкі астан да айырылар едік. Тактикада біз Панзосқа апаратын арба жолын қалдырдық, ол биік өткелден өткеннен кейін Рио-Полочик өзенінің бастауына жетеді және оның жағалауымен шығысқа қарай жалғасады». Модслей Верапасты зерттеген кезде, либералды президенттер Мануэль Лисандро Бариллас Берсиан, Хосе Мария Рейна Барриос және Мануэль Эстрада Кабрера берген кең жеңілдіктердің арқасында неміс колониясы осы аймаққа қоныстанды. Немістер біріккен және тұрақты қауымдастық құрды және 1888 жылы Кобанда неміс клубын (Deutsche Verein) құрып, онда түрлі іс-шаралар өткізді. Олардың негізгі коммерциялық қызметі кофе плантациялары болды. Германияның Бірінші және Екінші дүниежүзілік соғыстарда жеңіліске ұшырағаннан кейін, неміс қоныстанушылары қуылғаннан және олардың мүлігі үкімет тарапынан тәркіленгеннен кейін де неміс әсері Верапаста сақталды.

Климат

Тактикада қоңыржай климат (Köppen: Cfb).