Кіріспе

Каролиналық отарлаушылар мен түпкілікті американдық тайпалар арасындағы қақтығыс (1715–1717 жж.)

Ямаси соғысы (Ямасси немесе Йемасси деп те жазылады) – 1715 жылдан 1717 жылға дейін Оңтүстік Каролинада Каролина провинциясынан келген британдық отарлаушылар мен Ямаси тайпасы арасында болған қақтығыс. Ямасилерге Мускоги, Чероки, Катаваба, Апалачи, Апалачикола, Ючи, Саванна өзенінің Шоуни, Конгари, Вакшоу, Пи-Ди, Кейп-Фейр, Черау және басқа да тайпалар көмектесті. Кейбір тайпалар соғыста аз ғана рөл атқарды, ал басқалары колонияны жою мақсатымен Оңтүстік Каролинаның барлық айманында шабуылдар жасады. Түпкілікті американдықтар жүздеген отаршылды өлтіріп, көптеген елді мекендерді қиратты және оңтүстік-шығыс аймағындағы саудагерлерді де өлтірді. Отарлаушылар шекараны тастап, Чарльз Таунға қашып кетті, онда азық-түлік жетіспеушілігінен аштық басталды. 1715 жылы Оңтүстік Каролина колониясының болашағы күмәнді болды. 1716 жылдың басында чероки тайпасы олардың дәстүрлі жауы – крик тайпасына қарсы отарлаушылардың жағына шығып, жағдай өзгерді. Соңғы түпкілікті американдық жауынгерлер 1717 жылы қақтығыстан шығып, колонияға шартты бейбітшілік әкелді. Ямаси соғысы – отаршылдық Америка тарихындағы ең қиын және өзгерткен қақтығыстардың бірі. Колония бір жылдан астам уақыт бойы жойылу қаупінде болды. Оңтүстік Каролинаның шамамен 7 пайызы құрбан болды, бұл соғысты американ тарихындағы ең қанды соғыстардың біріне айналдырды. Ямаси соғысы және оның салдары еуропалық колониялар мен түпкілікті тайпалардың геосаяси жағдайын өзгертті және Мускоги Крик және Катаваба сияқты жаңа түпкілікті американдық конфедерациялардың құрылуына ықпал етті. Соғыстың себептері күрделі болды және қатысқан көптеген тайпалар үшін әртүрлі болды. Бұл факторларға сауда жүйесі, саудагерлердің зұлымдықтары, түпкілікті американдықтардың құл саудасы, бұғылардың азаюы, кейбір отарлаушылардың байлығының өсуіне қарсы түпкілікті американдықтардың қарыздарының өсуі, күріш плантацияларының кеңеюі, Луизианадағы француз билігінің британдық саудаға балама ретінде ұсынылуы, түпкілікті американдықтардың испандық Флоридамен ұзақ мерзімді байланыстары, тайпалар арасындағы билік күресі және бұрын алыс болған тайпалар арасындағы әскери ынтымақтастық тәжірибесі кірді.

Өмірбаян

Таскарора соғысы және оның ұзаққа созылған салдары Ямаси соғысының басталуына зор үлес қосты. Тускарора тайпасы – ирокез тілінде сөйлейтін, ішкі аймақтағы халық, олар 1711 жылы Солтүстік Каролинадағы отарлық поселеністерге шабуылдар жасауды бастады. Оңтүстік Каролина отаршылары әскер жинап, 1712 және 1713 жылдары Тускарораға қарсы жорықтар ұйымдастырды. Бұл күштердің басым бөлігі одақтас үнді әскерлерінен тұрды. Ямасилер көп жылдар бойы Оңтүстік Каролина отаршылдарының берік одақтасы болды, ал Ямаси жауынгерлері екі Каролинаның да әскерлерінің ядросын құрады. Басқа да тайпалар көптеген аймақтардан тартылып, олардың кейбіреулері бұрынғы жаулар болды. Оңтүстік Каролина әскеріне жауынгерлер жіберген тайпалардың ішінде Ямаси, Катаваба, Ючи, Апалачи, Кусабо, Ватери, Сугари, Вакшоу, Конгари, Пи-Ди, Кейп-Фейр, Черау, Сиссипахоу, Чероки және түрлі прото-Крик топтары бар еді. Бұл ынтымақтастық аймақтың барлық үнді тайпаларын бір-бірімен жақын байланысқа әкелді. Олар колониялардың келіспеушіліктерін және әлсіздіктерін байқады, себебі Оңтүстік Каролина, Солтүстік Каролина және Вирджиния Таскарора соғысының түрлі мәселелері бойынша дауласып жатты. Таскарора соғысы кезінде Оңтүстік Каролинаға көмектескен тайпалардың барлығы дерлік, екі-үш жыл өткен соң Ямаси соғысы кезінде колониядағы поселеністерге шабуыл жасауға қосылды. Ямаси – бұрынғы тайпалар мен басшылықтардың қалдықтарынан құралған бірлестік. Жоғарғы Ямаси негізінен Грузия жағалауынан шыққан гуале тайпасынан еді. Төменгі Ямасиге Грузияның ішкі аймағынан жағалауға келген Алтамаха, Окут (Окате), Ичиси (Чечесси) және Еухау тайпалары кірді. Олар 17 ғасырда Оңтүстік Каролина мен испан Флоридасының арасындағы даулы шекарада пайда болды. 17 ғасырдың соңында солтүстікке көшіп, Оңтүстік Каролинаның ең маңызды үнді одақтасы болды. Олар Саванна өзенінің сағасына жақын және Порт-Роял шығанағының маңында қоныстанды. Ямаси көп жылдар бойы отарлаушылармен қарым-қатынастан пайда тапты. 1715 жылға қарай, Ямаси аймағында бұғылар сирек кездесе бастады, ал Ямасилер несиеге сауда тауарларын жеткізген американдық саудагерлерге қарыздар болып қалды. Оңтүстік Каролинада күріш плантациялары гүлденіп, экспорттық тауар ретінде тасымалданды, бірақ күріш өсіруге жарамды жердің көп бөлігі иеленді. Ямасиге Оңтүстік Каролинаның оңтүстік шекарасында үлкен жер учаскесі берілді, бірақ отарлаушылар күріш плантациялары үшін өте қолайлы деп есептеген бұл жерді иеленгісі келді. Соғысқа қатысқан әрбір үнді тайпасының өзіндік себептері болды, олар Ямасидің себептерімен салыстырғанда да күрделі және тамыры тереңде жатқан. Тайпалар мұқият жоспарланған үйлесімде әрекет етпеді, бірақ наразылық күшейді және тайпалар соғыс туралы пікір алмаса бастады. 1715 жылдың басында, соғысқа үндістердің қолдауы күшейіп бара жатыр деген қауесеттер отарлаушыларды алаңдатты, сондықтан кейбір достық үндістер оларды қауіптен ескертті. Олар Очизе Крик тайпасы бастамашы болды деп болжады.

Покоталиго қырғыны

Очизе Крик көтерілісі туралы ескертулер Оңтүстік Каролина үкіметіне жеткенде, олар мұқият тыңдап, шаралар қабылдады. Үкімет Жоғарғы Ямаси тайпасының негізгі Покоталиго қаласына (қазіргі Оңтүстік Каролина штатындағы Йемаси қаласының жанында) елшілік топ жіберді. Олар Ямаси тайпасының көмегімен Очизе Крик көшбасшыларымен шұғыл кездесу ұйымдастыруға үміттенді. Делегацияның Покоталигоға сапары соғыстың бастауы болды. Покоталигоға барған делегация Комиссарлар кеңесі тарапынан жіберілген Самуэль Уорнер мен Уильям Брейден тұрды. Оларға Оңтүстік Каролинаның үнді саудасы жүйесіндегі ең маңызды тұлғалар – Томас Найрне мен Джон Райт қосылды. Сондай-ақ, Сеймур Берроуз бен белгісіз Оңтүстік Каролина азаматы да олармен бірге болды. 1715 жылдың 14 сәуірінде, Қайырлы жұмаға бір күн қалғанда кешке, бұл топ Ямаси тайпасының жиналысында сөз сөйледі. Олар Ямаси тайпасының наразылықтарын жоюға барынша күш салатындарын уәделеді. Сондай-ақ, губернатор Крейвеннің ауылға келе жатқанын хабарлады. Түнде, Оңтүстік Каролиналықтар ұйықтағанда, Ямаси тайпасы не істеу керектігін талқылады. Соғысқа толық бейімделмегендер де болды, бірақ соңында шешім қабылданды. Соғысқа дайындалып, бояу жаққаннан кейін, Ямаси тайпасы Оңтүстік Каролиналықтарды оятып, шабуыл жасады. Алты адамның екеуі қашып үлкерді. Сеймур Берроуз қашып, екі рет оқталғанмен, Порт-Рояль елді мекендерінде дабыл қақты. Ямаси тайпасы Найрне, Райт, Уорнер және Брейді өлтірді. Белгісіз Оңтүстік Каролина азаматы жақын жердегі батпаққа тығылып, Найрнеге жасалған азаптау арқылы өлім жазасын көрді. 1715 жылдың 15 сәуірінде, Қайырлы жұма күні таңертеңгі оқиғалар Ямаси соғысының басталуын білдірді.

Ямаси шабуылдары және Оңтүстік Каролинаның қарсы шабуылдары

Ямасилер бірден бірнеше жүз адамнан тұратын екі әскери топты ұйымдастырып, сол күні жолға шықты. Бір соғыс тобы Порт-Рояль қоныстарын шабуылдады, бірақ Сеймур Берроуз Джон Барнуэлл плантациясына жетуге үлкерді және жалпы дабыл жарияланды. Сәкесімен, Порт-Рояльде тұтқынға алынған контрабандистік кеме тоқтаған еді. Ямасилер келген кезде бірнеше жүз қоныс аударушы кемеде паналап, ал қалғаны каноэмен қашып кетті. Екінші соғыс тобы Сент-Бартоломей ауданына басып кірді, плантацияларды тонады және өртеп жіберді, тұтқындарды алып, жүзден астам қоныс аударушы мен құлдарды өлтірді. Бір апта ішінде Ямасидің үлкен әскері Оңтүстік Каролина жасақтарына қарсы шайқасуға дайындалды. Басқа Ямасилер оңтүстікке қарай, уақытша бекіністерде паналады. Ямаси соғысы Оңтүстік Каролина жасақтарының алғашқы ірі сынағы болды. Губернатор Крейвен Ямасиге қарсы 240-қа жуық жасақпен күш жөнелтті. Ямасидің соғыс топтары Крейвен жасағына қарсы бірігіп, соғысудан басқа амалдары қалмады. Салкехатчи өзенінің бойындағы Салкехатчи (немесе ағылшын тілінде "Салткетчерс") үнді қаласына жақын ашық далада шайқас болды. Бұл Крейвен мен жасақ офицерлері қалаған жағдай еді, ал үндістерге бұндай шайқасқа дайындалу қиын болды. Бірнеше жүз Ямаси жауынгері 240-қа жуық жасақ мүшесіне шабуыл жасады. Ямасилер Оңтүстік Каролина жасақтарын қоршауға тырысты, бірақ оларға қиындық туды. Бірнеше батыр жауынгерлер қаза тапқаннан кейін, Ямасилер шайқастан бас тартып, жақын маңдағы батпақтарға тарап кетті. Зардаптар шамамен тең болды, әр жақта 24-ке жуық адам қаза тапты, бірақ іс жүзінде Оңтүстік Каролинаның шешуші жеңісі болды. Басқа да шағын жасақтар Ямасилерге қысым жасап, бірнеше жеңіске жетті. Үнді соғысында тәжірибелі Александр Маккей оңтүстікке күш бастады. Олар 200-ге жуық Ямасидің тобын тауып, шабуыл жасады. Каролиналық шағын топ қамал қабырғасынан екі рет шабуыл жасағаннан кейін, Ямасилер кері шегінуді шешті. Қамалдан тыс, Ямасилер Маккей мен 100 шақты адамнан тұратын топтың шабуылына ұшырап, талқандалып, көптеген жауынгерлерін жоғалтты. 1715 жылдың жазында Дауфуски шайқасы болды. Каролиналық катерлік барлаушылар тобы Ямасилердің тобын тосқауылға түсіріп, 35 адамды өлтірді, ал өздері бір ғана жарақат алды. Көп ұзамай аман қалған Ямасилер оңтүстікке қарай, Альтамаха өзенінің маңына көшіп баруды шешті.

Саудагерлер қаза тапты

Ямасилер колонияның қоныстарындағы ең маңызды мәселе болса, оңтүстік-шығыста саудамен айналысатын британдық саудагерлер де осы қақтығыстың ортасында қалды. Көбісі қаза тапты. Соғыс басталғанда шала жолда болған 100-ге жуық саудагердің 90-ы алғашқы бірнеше аптаның ішінде қаза тапты. Шабуылдарды крик тайпасының (очезе, таллапуса, абеика және алабама халықтары), апалачи, чикаса, чокто, каттава, чероки және басқа да тайпалардың жауынгерлері жасады.

Солтүстік майдан

Соғыстың алғашқы айында Оңтүстік Каролина солтүстік үндістерден, мысалы, Катавабадан көмек күтті. Бірақ солтүстіктен келген алғашқы жаңалық – Катаваба мен Чероки өздерінің арасында ағылшын саудагерлерін өлтіргені туралы болды. Катаваба мен Чероки оңтүстік үндістердей тез саудагерлерге шабуыл жасамады. Екі тайпа да қандай бағытты таңдау керектігі туралы келісе алмады. Кейбір Вирджиния саудагерлері Катавабаларды Оңтүстік Каролинаға қарсы соғыс бастауға итермеледі деп айыпталды. Катавабалар Оңтүстік Каролина саудагерлерін өлтіргенмен, Вирджиния саудагерлерін тірі қалдырды. 1715 жылдың мамырында Катавабалар Оңтүстік Каролина қоныс аударушыларына қарсы соғыс жасақтарын жіберді. Катаваба, Уатере, Сарро тайпаларының 400-ге жуық жауынгері және 70-ке жуық Чероки колонияның солтүстік бөлігін үркітіп, қорқынышқа бөледі. Англикандық миссионер Фрэнсис Ле Жау 15 мамырда Оңтүстік Каролинаның капитаны Томас Баркердің басқаруындағы 90 атты әскер, олардың көпшілігі Ле Жаудың қауымдастары, солтүстікке қарай жорыққа шықты деп мәлімдеді. Оларды капитан Баркердің қайын атасы, полковник Джеймс Мур босатқан бұрынғы үнді қызы, жол сілтеді. Ле Жау 17 мамырда Уатере Джек есімді босатылған құлдың мақсатты түрде Баркер мен оның адамдарын 3 немесе 400 сағалаған "Катавабалар, Сарролар, Уатерелер және т.б. араласқан Солтүстік үндістер тобы" бар тұтқынға түсіргенін айтты. Тұтқынға түскен соң Солтүстік үндістердің соғыс жасағы Баркерді қоса алғанда 26 адамды өлтірді, олардың онға жуығы Ле Жаудың қауымдастары болды. Баркердің жеңілісі Гус Крик елді мекенін эвакуациялауға себеп болды, ол екі бекітілген плантациядан басқа толығымен тастап кетілді. Ле Жау олардың артықшылықтарын пайдаланғаннан гөрі, Солтүстік үндістердің соғыс тобы Бенджамин Шенкингтің плантациясындағы уақытша бекініске қоршау салу үшін тоқтағанын атап өтті. Бекіністе 30 ақ және қара түсті қорғаушылар орналасқан. Соңында шабуылшылар бейбіт келіссөздер өткізуге ниет білдірді. Олар кірген кезде 19 қорғаушыны өлтірді. Осыдан кейін Оңтүстік Каролинада Чарльз Таунының солтүстігіндегі Гус Крик ауданы үшін қорғаныс болмады. Солтүстік күштер Чарльз Таунына шабуыл жасамас бұрын, көптеген Чероки өздерінің қалаларына қауіп төнгенін естігендіктен, кетіп қалды. Қалған Солтүстік үндістері Джордж Чикеннің басқаруындағы 70 адамнан тұратын жедел құрылған жасаққа тап болды, олардың арасында Ле Жаудың ұлы да болды. 1715 жылдың 13 маусымында Чикеннің жасағы Катаваба тобына тұзақ құрып, Катавабаның негізгі күштеріне тікелей шабуыл жасады. Көлдер шайқасында жасақ Катавабаларды жеңді. Жауынгерлер мұндай тікелей шайқасқа дайын болмаған. Ауылдарына оралғаннан кейін Катавабалар бейбітшілікке келісуге шешім қабылдады. 1715 жылдың шілдесінде Катаваба елшілері Вирджинияға келіп, британдықтарға бейбітшілікке келісуге ғана емес, сонымен қатар Оңтүстік Каролинаға әскери көмек көрсетуге дайын екендерін хабарлады.

Крик және чероки

Очесе индейлері, кемістігі Ямасилер сияқты, соғыстың бастамашылары болған болуы мүмкін. Соғыс басталғанда, олар өз аумақтарындағы Оңтүстік Каролина саудагерлерінің барлығын, сондай-ақ басқа криктер, чоктоулар, чикасаулар және черокилерді өлтірді. Очесе криктері Ючи, Саванна өзені шоуни, Апалачи және Апалачикола сияқты бірнеше кішігірім үнді тайпалары арқылы Оңтүстік Каролинадан қорғалған еді. 1715 жылдың жазында осы тайпалар Оңтүстік Каролинаның бірнеше елді мекендеріне сәтті шабуылдар жасады. Жалпы алғанда, Оңтүстік Каролинаның қарсы шабуылдары тиімді болғаннан кейін Очесе криктері сақтанды. Саванна өзені маңындағы кішігірім тайпалар қашып кетті. Көптегендері Очесе криктерінің арасында пана тапты, онда соғыстың келесі кезеңіне қатысты жоспарлар жасалып жатқан еді. Жоғарғы криктер соғыс жүргізуге соншалықты бейілді болған жоқ, олар Очесе криктерін өте құрметтеді. Жағдай қолайлы болса, олар шабуылға қосылуы мүмкін еді. Мәселенің түйіні сауда тауарлары еді. Крик халқы Оңтүстік Каролинадан ағылшын сауда тауарларына тәуелді болып қалған. Британдықтармен соғыс болуы мүмкін екенін сезіне отырып, криктер француз бен испандықтарды нарық көзі ретінде қарастырды. Француздар мен испандықтар криктерді қамтамасыз етуге дайын болды, бірақ олар британдықтар ұсынған тауарлардың бірдей мөлшері мен сапасын ұсына алмады. Егер криктер Оңтүстік Каролинаға басып кіргісі келсе, оларға мылтық, оқ-дәрі және доңғалақтар аса қажет болды. Жоғарғы криктер соғысқа баруға құштар болған жоқ. Дегенмен, Ямаси соғысы кезінде криктер француз бен испандықтармен жақын байланыс орнатты. Очесе криктерінің Чикасау және Чероки сияқты басқа да байланыстары болды. Бірақ Чикасаулар ағылшын саудагерлерін өлтіргеннен кейін Оңтүстік Каролинамен тез келісімге келді. Олар өз қалаларындағы саудагерлердің өліміне криктерді кінәлады – Оңтүстік Каролина қуана-қуана қабылдаған әлсіз сылтау. Черокилердің орны стратегиялық тұрғыдан маңызды болды. Черокилер екіге бөлінді. Жалпы алғанда, Оңтүстік Каролинаға жақын тұратын Төменгі Черокилер соғысты қолдауға бейім болды. Кейбіреулері Оңтүстік Каролинаның Санти өзеніндегі елді мекендеріне Катаваба шабуылдарына қатысты. Оңтүстік Каролинадан ең алыста тұратын Оверхилл черокилері Оңтүстік Каролинамен одақтасып, криктерге қарсы соғыс жүргізуге бейім болды. Оңтүстік Каролинамен одақтасуды қолдаған чероки басшыларының бірі – Орта чероки қаласының басшысы Цезарь еді. 1715 жылдың соңында Оңтүстік Каролинадан келген екі саудагер черокилерге барып, үлкен чероки делегациясымен Чарльз Таунға оралды. Одақ құрылды және криктерге қарсы соғыс жоспарлары жасалды. Бірақ келесі айда черокилер жоспарланғандай Саванна Таунында Оңтүстік Каролиналықтармен кездеспеді. Содан кейін Оңтүстік Каролина 1715 жылдың желтоқсан айында черокилерге 300-ден астам сарбаздан тұратын экспедиция жіберді. Олар бөлініп, негізгі Төменгі, Орта және Жоғарғы қалаларды аралады және черокилердің қаншалықты бөлінгенін тез байқады. Қыс бойы чероки басшысы Цезарь чероки қалалары арқылы саяхаттап, криктерге қарсы соғысқа қолдау көрсетті. Басқа да беделді және құрметке ие чероки басшылары, соның ішінде Оңтүстік Каролинаға жақын Төменгі қалалардың бірі Тугалудың сиқыршысы Чарти Хеги, сақтық пен шыдамдылыққа шақырды. Төменгі қала черокилерінің көпшілігі Оңтүстік Каролинамен келісімге келуге дайын болды, бірақ Ючи және Саванна өзені шоуниінен басқа ешкіммен шайқасуға құштар емес еді. Оңтүстік Каролиналықтарға Төменгі қалалардан криктерге "тыныштық байрағы" жіберілгені және крик басшыларының делегациясы келуге уәде бергені айтылды. Чарти Хеги және оның жақтастары криктер мен Оңтүстік Каролиналықтар арасындағы бейбіт келіссөздерді ұйымдастыруға тырысқан сияқты. Олар Оңтүстік Каролиналықтарды соғыс жоспарларын өзгертуге көндірді. Оның орнына Оңтүстік Каролиналықтар қысты Цезарь мен соғысқа қарсы черокилерді көндіруге тырысты.

Тугалу қырғыны

1716 жылдың 27 қаңтарында Оңтүстік Каролина тұрғындары Тугалуға шақырылды, онда олар криктердің делегациясы келгенін және черокилердің олардың 11 немесе 12 адамын өлтіргенін білді. Черокилер криктердің делегациясы жүздеген криктер мен ямасилерден құралған соғыс тобы болғанын және олар Оңтүстік Каролина күштерін тосқауылға алуға жақын болғанын мәлімдеді. Тугалуда не болғаны әлі күнге дейін белгісіз. Черокилер мен криктер Оңтүстік Каролинаның қатысуынсыз жеке кездескені, черокилердің Оңтүстік Каролинаға шабуыл жасау үшін криктермен бірігуге, немесе криктерге қарсы күресу үшін Оңтүстік Каролинамен одақтасуға қатысты екіге бөлінгенін көрсетеді. Бәлкім, британдықтармен сауда жасауға салыстырмалы түрде жаңа келген черокилер, Оңтүстік Каролинаның негізгі сауда серіктесі ретінде криктерді ығыстыруды көздеген болуы мүмкін. Себебі қандай болса да, Тугалудағы өлтірулер, Покоталиго қырғыны сияқты, өлтіру арқылы шешілген, шешілмей қалған және қызу пікірталасқа ұласқан жағдайдың нәтижесі болуы мүмкін. Тугалудағы қырғыннан кейін жалғыз мүмкін шешім – черокилер мен криктер арасындағы соғыс және черокилер мен Оңтүстік Каролина арасындағы одақ еді. Черокилердің Оңтүстік Каролинамен одақтасуы криктердің Оңтүстік Каролинаға ірі шабуыл жасауының мүмкіндігін жойды. Сонымен қатар, Оңтүстік Каролина криктермен бейбіт қарым-қатынас орнатуға мүміндік танытты және олармен соғысқысы келмеді. Оңтүстік Каролина черокилерді қару-жарақ және сауда тауарларымен қамтамасыз еткенімен, соғысқа қарсы черокилер күткендей әскери қолдау көрсетпеді. 1716 және 1717 жылдары черокилер жеңіске жетті, бірақ криктердің қарсы шабуылдары бастан-ақ бөлінген черокилердің соғысуға деген ықыласын әлсіретті. Дегенмен, криктер мен черокилер ұрпақтар бойы бір-біріне қарсы шағын шабуылдар жасады. Тугалу қырғыны мен черокилердің шабуылдарына жауап ретінде Очизе криктері 1716 жылдың басында стратегиялық қорғаныс шараларын қабылдады. Олар барлық қалаларын Окмулги өзенінің алабынан Чаттахучи өзеніне көшірді. Очизе криктері бастапқыда Чаттахучи өзенінің бойында өмір сүрген, бірақ 1690 жылы Оңтүстік Каролинаға жақын болу үшін қалаларын Окмулги өзеніне және оның саласы Очизе кригіне (одан "Крик" атауы шыққан) көшірді. Сондықтан, 1716 жылы Чаттахучи өзеніне оралуы кері шегіну емес, бұрынғы жағдайға оралу болды. Чаттахучи мен Чарльз Таун арасындағы қашықтық оларды Оңтүстік Каролинаның ықтимал шабуылдарынан қорғады. 1716 және 1717 жылдары, черокилердің британдықтарға қарсы ірі шабуылдары күтпегендіктен, Төменгі криктер өздерін күшейтілген күйде сезінді және британдықтар, черокилер және катавабалар сияқты жауларын қайтадан шабуылдады. Бірақ британдық саудадан үзіліп қалғандықтан, олар оқ-дәрі, ұңғыл және атыс қаруын жеткізуде қиындықтарға тап болды. Ал черокилер британдық қару-жарақпен жақсы қамтамасыз етілген. Британдық сауданың тартымдылығы криктер арасындағы антибритандық элементтерді әлсіретті. 1717 жылдың басында Чарльз Тауннан бірнеше елшілер Төменгі крик аумағына барды, ал бірнеше криктер Чарльз Таунға барып, бейбітшілікке апаратын процесті бастады. Сонымен қатар, басқа төменгі криктер де күресті жалғастырудың жолдарын іздеді. 1716 жылдың соңында көптеген мускогиан крик ұлттарын білдіретін топ Нью-Йорктегі ирокездердің алты ұлтының жеріне дейін сапар шекті. Ирокездер криктердің дипломатиялық шеберлігіне таңданып, оларды үйлеріне қайтару үшін 20 елшісін жіберді. Ирокездер мен криктер негізінен катавабалар мен черокилер сияқты өзара үнділік жауларына шабуыл жасауды жоспарлауға қызығушылық танытты. Бірақ Оңтүстік Каролина үшін крик-ирокез одағын кез келген бағамен болдырмау керек еді. Осыған жауап ретінде Оңтүстік Каролина Төменгі крик қалаларына көптеген саудалық сыйлықтармен бірге елшілер тобын жіберді.

Шекарадағы қауіпсіздіктің төмендеуі

Ямаси және Катавба тайпалары кері шегілгеннен кейін, Оңтүстік Каролинаның милициясы тастап кетілген елді мекендерді қайта басып алып, шекараны қорғауға тырысты, бірнеше плантация үйлерін уақытша бекіністерге айналдырды. Милиция алдын ала шабуылда жақсы өнер көрсеткенімен, колонияны шабуыл жасаушы топтардан қорғай алмады. 1715 жылдың жазында милиция қатарынан көптеген адамдар дезертирлік жасады. Бірі өз мүлкі мен отбасысы үшін алаңдаса, енді бірі Оңтүстік Каролинаны мүлдем тастап кетті. Милицияның сәтсіздігіне жауап ретінде губернатор Крейвен оны жалдамалы армиямен (яғни, әскерилерге жалақы төленетін армиямен) алмастырды. 1715 жылдың тамызына қарай Оңтүстік Каролинаның жаңа армиясында 600-ге жуық Оңтүстік Каролина азаматы, 400 қара құл, 170 достық қатыстағы үнді және Солтүстік Каролина мен Вирджиниядан 300 әскер болды. Бұл Оңтүстік Каролина милициясының таратылып, жалдамалы армия құрылғанын алғашқы рет болды. Қаруланған қара құлдардың көп саны (және олардың иелеріне соғыс үшін ақы төленді) да ерекше назар аударуға лайық. Бірақ тіпті осы армия да колонияны қорғай алмады. Жауынгер үндістер ашық шайқасқа түсуден бас тартып, орнына күтпеген шабуылдар мен тұзақтарды пайдаланды. Сонымен қатар, үндістердің басып алған аумағы соншалықты үлкен болғандықтан, оларға қарсы армия жіберу іс жүзінде мүмкін емес еді. 1716 жылдың басында Чероки одағы құрылғаннан кейін армия таратылды.

Қаулы

Соғысқа көптеген түрлі тайпалар қатысқандықтан және олардың қатысуы әртүрлі, үнемі өзгеріп отырғандықтан, қақтығыстың нақты бір аяқталуы болған жоқ. Кейбір жағдайларда негізгі дағдарыс бір-екі айдың ішінде аяқталды. Колонияның иелері алғашқы апталардың өзінде колонияға қауіп төнуін тоқтатты деп ойлады. Ал кейбіреулер үшін 1716 жылдың басындағы чероки одағы соғыстың аяқталуын білдірді. 1717 жылдың соңында түрлі крик және басқа мускогиан тайпаларымен бейбітшілік шарты жасалды. Бірақ кейбір тайпалар бейбітшілікке келіспеді және барлығы қарулы күйінде қалды. Ямаси және Апалачикола тайпалары оңтүстікке көшіп кетті, бірақ 1720 жылдарға дейін Оңтүстік Каролинаның елді мекендеріне шабуылдарын жалғастырды. Шекарадағы жағдай тұрақсыз болып қала берді.

Саяси өзгерістер

Ямаси соғысы бірнеше жылға созылғанымен, Оңтүстік Каролинаның иеленушілер билігін құлатуға тікелей себеп болды. 1720 жылы жеке меншік колониядан патшалық колонияға өту процесі басталды. Бұл тоғыз жылға созылды, бірақ 1729 жылы Оңтүстік Каролина және Солтүстік Каролина ресми түрде патшалық колонияларға айналды. Оңтүстік Каролина тұрғындары Ямаси соғысына дейін-ақ меншік жүйесіне наразы болған, бірақ 1715 жылы, соғыстың бірінші кезеңінен кейін, өзгеріс талабы күшейді және келесі жылдары одан да жоғары болды. Ямаси соғысы Грузия колониясының құрылуына да әкелді. Грузияның құрылуына басқа да факторлар ықпал еткенмен, Ямаси халқының қоныстан тастауы болмағанда, бұл мүмкін болмас еді. Қалған Ямаси тайпасы Томочичи басшылығымен Ямакрау деп белгілі болды. Джеймс Оглторп өзінің Саванна қаласын құрған жерді алу үшін Ямакрау тайпасымен келіссөздер жүргізді.

Құлшылыққа әсері

1670 жылы құрылғаннан бастап Каролина оңтүстік-шығыс үндістерін құлдыққа сатуда жетекші рөл атқарды, 1715 жылға дейін ағылшын отарлаушылары мен олардың үнді одақтастары Апалачи қырғыны сияқты шабуылдарда 50 000-ға жуық үндіні құлдыққа алды. Үнді халқының санының азаюына байланысты сауданың тұрақтылығы күрт төмендегенімен, Ямаси соғысы соңғы соққы болды, нәтижесінде Оңтүстік Каролинадағы үнді құлдарын ұстаған үй шаруашылықтарының үлесі 1714 жылы 26%-дан 1730 жылы 2%-ға дейін азайды. Бұл төмендеуге африка және үнді тегіндес құлдарды толығымен африкалық деп есептеген заңдық өзгерістер де себеп болды, бұл тарихи жазбалардан үнді мұрасы бар көптеген құлдарды жойды. Соғыс аяқталғаннан кейін Оңтүстік Каролинада африкалық құлдыққа толық тәуелділікке көшілді және колониядағы нәсілдік шекаралар қатаң белгіленді.

Үндістандықтардың салдары

Соғыстың алғашқы жылында Ямаси тайпасы халықтың шамамен төрттен бірін жоғалтты, олар қаза болды немесе құлдыққа түсті. Аман қалғандар оңтүстікке қарай, Алтамаха өзеніне көшіп кетті, бұл аймақ 17 ғасырда олардың отаны болған еді. Бірақ олар онда қауіпсіздік таба алмады және көп ұзамай босқындарға айналды. Ямаси халқы әрқашан этникалық жағынан әртүрлі болған, ал Ямаси соғысынан кейін олар бөлініп кетті. Аман қалғандардың үштен бірі Төменгі Крик тайпаларының арасында қоныстанды, соңынан жаңадан құрылған Крик конфедерациясының бір бөлігіне айналды. Қалғандарының көпшілігі Апалачикола босқындарымен бірге 1715 жылдың жазында Сент-Огастин маңына көшіп барды. Оңтүстік Каролина және Ямаси өкілдерінің бітімге келуге бірнеше әрекеттеріне қарамастан, екі тарап арасындағы қақтығыс ондаған жылдар бойы жалғасты. Испан Флоридасындағы Ямаси халқы аурулар мен басқа да факторлардың салдарынан әлсіреп қалды. Аман қалғандар Семинол немесе Хичити тайпаларына қосылды. Ямаси соғысынан кейін түрлі прото-Крик мускогиан тайпалары жақындасты. Чаттахучи өзенін Очизе Крик тайпасының, сондай-ақ Апалачикола, Апалачи, Ямаси және басқа тайпалардың қалдықтарының қайта иеленуі еуропалықтарға жаңа үнділік ұлттық ерекшелік ретінде көрінді және жаңа атау қажет болды. Испандықтар үшін бұл 17 ғасырдағы Апалачикола провинциясының қайта жаралуы сияқты болды. Ал ағылшындар үшін "Төменгі Крик" термині кеңінен таралды. Катаваба конфедерациясы Ямаси соғысынан Пьемонт аймағының ең күшті үнділік күші ретінде шықты, әсіресе Тускарора тайпасы солтүстікке Ирокездерге қосылу үшін көшіп кеткен кезде. 1716 жылы, Катаваба тайпасы Оңтүстік Каролинамен бітім жасасқаннан кейін бір жыл өткен соң, Санти және Вакшоу индейлері бірнеше отарлаушыларды өлтірді. Жауап ретінде Оңтүстік Каролина үкіметі Катаваба тайпасынан "оларға шабуыл жасап, оларды жоюды" сұрады, және Катаваба тайпасы осыны істеді. Қазіргі замандастарының айтуынша, аман қалған Вакшоу тайпасының өкілдері не Черау тайпасына қосылды, не Ямаси тайпасымен бірге Флоридаға оңтүстікке сапар шекті. 1912 жылы жарық көрген Роберт Ней Макнилидің Юнион округы тарихында келтірілген тағы бір теория бар, онда Вакшоу тайпасы 1740 жылдарға дейін тәуелсіз тайпа ретінде сақталған, бірақ бұл теорияның негізгі дереккөздерде қолдауы жоқ сияқты. Аман қалған Санти тайпасының өкілдері Иттиван тайпасына үйленген, бұл олардың бірігуі мүмкін екенін көрсетеді. Ал Шерау тайпасы көп жылдар бойы жаугершілік күйде болды.

Танымал мәдениетте

1904 жылы Энни Мария Барнстың «Лавр белгісі: Ямаси соғысы туралы әңгіме» романы жарық көрді.