Балықтар тұқымдасы: Су жыландары және олардың эволюциясы

Кіріспе

Балықтар тұқымдасы

Ангиллидтер – шашулы қанатты балықтар тұқымдасы, оларға тұщы су егілмелі балықтары кіреді. Неоангилла туысынан, тек Непалдан табылған Neoanguilla nepalensis түрінен басқа, осы тұқымдасқа жататын барлық қазіргі түрлер мен алты түршесі Ангилла туысына жатады. Олардың денелері ұзын, жылан тәрізді, сондай-ақ ұзын арқа, құйрық және анальды қанаттары бар, олар үздіксіз шет жасайды. Олар катадромды, ересек өмірін тұщы суда өткізеді, бірақ шаруашылық үшін мұхитқа көшіп барады. Егілмелі балықтар маңызды тағамдық балық болып табылады және кейбір түрлері қазір шаруашылықта өсіріледі, бірақ тұтқында көбейтілмейді. Көптеген жабайы популяциялар қазір қорғауға алынған, сондықтан Seafood Watch ұйымы тұтынушыларға ангиллид егілмелі балықтарын жемеуді ұсынады.

Физикалық сипаттама

Ересек тұщы су шабақтары ұзын, түтік тәрізді, жылан тәрізді денелерімен ерекшеленеді. Олардың үлкен, сүйір бастары бар және олардың арқа қанаттары әдетте құйрық және анал қанаттарымен бірігіп, денелерінің артқы жағын жиектейтін қырға жасалады. Өзен түбінде және жағалау суларында жүзуге арналған, тұзды су шабақтарына қарағанда олардың көздері мен кеуде қанаттары жақсы дамыған. Көптеген шабақтардан айырмашылығы, тұщы су шабақтары қабыршақтарын жоғалтпаған, оның орнына эпидермиске енген жұмсақ, жұқа қабыршақтары бар. Сонымен қатар, тұщы су шабақтарының жақтарында және тіл сүйегінде (vomer) бандалап орналасқан ұсақ, дөңгелек тістері болады. Ересек шабақтардың түсі әртүрлі болуы мүмкін, бірақ көбінесе қоңыр, зәйтүн немесе зәйтүн сары түсті болады және дақтарға ие болуы мүмкін. Түсі өзендер мен көлдердің түбіне ұқсас келеді, бұл таза немесе сайып келгенде шабақтарды жыртқыштардың көруіне кедерілтіңіздейді. Стронций изотоптарының стратиграфиялық зерттеулері N. robinsi-нің жасы 83 миллион жыл екенін көрсетті. Қазба толық емес күйде табылды және бас сүйегі мен алдыңғы қаңқаның бір бөлігі жоқ еді. Морфологиялық нақтылық болмаса да, бас және жең қанаттарының ерекшеліктері оның шабақ екенін растады. Бастапқыда ол Ophichthidae (жыланша шабақтар) тұқымдасының ең ерте мүшесі деп жіктеліпті. Сондықтан, ең көне шабақтың жасы 83 миллион жыл болса, Anguillidae одан бұрын пайда болмаған деген қорытынды жасауға болады.

Ангилья игнотасы

Ангиллидалық бақаның ең ерте белгілі, нақты фосилі – Anguilla ignota және ол Германияның Мессель қаласында табылды. Мессельдің фоссилдік жиынтығы эоцен дәуірінің ортасынан, 43,8 миллион жыл бұрынға жатады. Осы кезеңде Мессельде қарқынды жанартаулық қызмет болды, нәтижесінде тұщы сулы маар көлдері қалыптасты. A. ignota мұндай көлдердің бірінің геологиялық қалдықтарында табылған, бұл оны тұщы су ортасында мекендеген ең көне бақа етеді. Бұл фоссил көбінесе тұщы су балықтарының жасын анықтау үшін калибрлеу фосилі ретінде қолданылады. Дегенмен, соңғы молекулалық зерттеулер Anguillidae-нің басқа Anguilloid тұқымдастарға қарағанда Saccopharyngiforms (жұтқыншақтылар және туыстары) тұқымдастығымен жақын байланыста екенін көрсетті.

Тарату және сақтау

Аңгиллид балықтары бүкіл әлемде таралған, 150-ден астам елдің суларында мекендейді. Олар негізінен тропикалық және қоңыржай суларда кездеседі, бірақ Шығыс Тынық мұхиты мен Оңтүстік Атлантикада таралмайды. Бұл таксонды сақтау қиын, себебі олардың өмір салты мен мінез-құлқы жақсы зерттелмеген. Дегенмен, көптеген аңгиллид балықтарының сақталуына қатысты алаңдаушылықтар бар, соның ішінде еуропалық балық (A. anguilla), американдық балық (A. rostrata), жапондық балық (A. japonica), Жаңа Зеландияның ұзын тұмсықты балығы (A. dieffenbachii) және Индонезиялық ұзын тұмсықты балығы (A. borneensis). Бұл түрлерге қауіп төндіретін факторлар: мекендеу ортасының жоғалуы немесе өзгеруі, көші-қонға кедергілер, ластану, паразиттік инфекциялар, пайдалану және тұтыну, өйткені балықтар, әсіресе Азия мен Еуропада, танымал тағамдық өнім болып табылады. Климаттың өзгеруімен байланысты мұхит жағдайларының ауытқулары да осы түрлерді осал етеді, судың сапасының төмендеуі ең үлкен қауіптердің бірі болып табылатын биоәртүрліліктің жоғалуына әкеледі. Солтүстік жарты шарда аңгиллид балықтарының саны шамадан тыс пайдалану және көші-қон кедергілері сияқты бірнеше себептерге байланысты күрт азайды. Халықаралық табиғатты қорғау одағының (IUCN) Аңгиллид балықтары жөніндегі мамандар тобы (AESG) соңғы кездегі төмендеуді ескере отырып, осы отбасын сақтаудың қажеттігі айқын екенін мәлімдейді. Алайда, осы түрлердің биологиясы туралы білімнің жетіспеушілігі, әсіресе олардың әлеуметтік және шаруашылық мінез-құлқы, сондай-ақ ұзақ мерзімді деректердің жоқтығы сақтау жұмыстарын қиындатады. Seafood Watch, тұрақты теңіз өнімдері бойынша кеңес беретін белгілі тізімдердің бірі, әлемдік популяцияларға қысымды ескере отырып, аңгиллид балықтарын жеуден аулақ болуды ұсынады. Соңғы жарты ғасырда унаги ретінде қолданылатын бірнеше түрдің саны күрт азайды. Мысалы, еуропалық балықтың аулау көлемі 1960 жылдан бері шамамен 80%-ға төмендеді. АҚШ-та тұтынылатын тұщы су балықтарының 90%-ы шаруашылықта өсірілсе де, олар жасанды ортада көбейтілмейді. Оның орнына жас балықтар жабайы табиғаттан жиналады және әртүрлі шаңғыларда өсіріледі. Бұл процеске байланысты жабайы балықтардың саны азаюмен қатар, балықтар көбінесе ашық торлы қораларда өсіріледі, бұл паразиттердің, қалдықтардың және аурулардың жабайы балықтардың мекендеу ортасына тікелей түсуіне және жабайы популяцияларға одан әрі қауіп төндіруіне мүмкіндік береді. Тұщы су балықтары ет жейтін жануарлар болып табылады, сондықтан олар басқа да жабайы балықтармен қоректенеді, бұл қазіргі балық шаруашылығының тұрақтылығына қосымша кедергі келтіреді.

Anguillid eels have a global distribution, and inhabit the waters of more than 150 countries. They are mainly found in tropical and temperate waters, except in the Eastern Pacific and South Atlantic. Conservation is difficult for this taxon because not much is known about their life history and behaviors. However, many Anguillid eels are of conservation concern, including the European eel (A. anguilla), the American eel (A. rostrata), the Japanese eel (A. japonica), the New Zealand longfin eel (A. dieffenbachii), and the Indonesian Longfinned Eel (A. borneensis). Threats to these species include: habitat loss/modification, migration barriers, pollution, parasitism, exploitation, and consumption, as eels are a popular food source especially in Asia and Europe. Fluctuating oceanic conditions associated with climate change also make these species vulnerable, with reduced water quality leading to biodiversity loss among the largest threats. In the Northern hemisphere, anguillid eels have had large declines in populations due to a number of reasons including overexploitation and migration inhibition via migration barriers. According to the IUCN Anguillid Eel Specialist Group, or the AESG, the need for conservation of this family is clear given recent declines. However, conservation efforts are being inhibited by a lack of knowledge of the biology of these species, especially in their social and spawning behavior, as well as a lack of long term data sets. Seafood Watch, one of the better known sustainable seafood advisory lists, recommends consumers avoid eating anguillid eels due to significant pressures on worldwide populations. Several species used as unagi have seen their population sizes greatly reduced in the past half century. Catches of the European eel, for example, have declined about 80% since the 1960s. Although about 90% of freshwater eels consumed in the US are farm raised, they are not bred in captivity. Instead, young eels are collected from the wild and then raised in various enclosures. In addition to wild eel populations being reduced by this process, eels are often farmed in open net pens, which allow parasites, waste products, and diseases to flow directly back into wild eel habitat, further threatening wild populations. Freshwater eels are carnivores so are fed other wild caught fish, adding another element of unsustainability to current eel farming practices.