Кіріспе

1962 жылғы Аркадий мен Борис Строгацкийдің «Қашуға тырысу» (Попытка к бегству) романы – Кеңес жазушылары Борис және Аркадий Стругацкийдің 1962 жылы жазылған, Ортатүс ғаламында өтетін ғылыми-фантастикалық туындысы. Ағылшын тіліне аудармасы «Space Mowgli» және «The Kid from Hell» әңгімелерімен бірге бір томдық кітап ретінде жарық көрген.

Сюжеттің қысқаша мазмұны

Роман Жерден келген екі жас жігіт, Антон мен Вадимнің тарихын баяндайды. Олар Пандораға саяхатқа шығуға ниеттенсе де, Саул Репнин деп білетін құпия адам оларды белгісіз бір планетаға баруға көндіреді. Олардың таңдауы EN 7031 жүйесіндегі атаусыз планетаға түседі, себебі Горбовский мен Бадердің болжамы бойынша, осы жерде «Қаңғыраулардың» іздерін табуға болады. Планетаға сәтті қонғаннан кейін (олар оны Репниннің құрметіне Саула деп атады), саяхатшылар жергілікті адамзат өркениетін және күтілген «Қаңғыраулардың» іздерін ашады. Бұл іздер кейін «мәңгілік машиналар» деп аталатын құбылыс ретінде көрінеді және жергілікті тұрғындарға зор әсер етеді. Оларға COMCON-нан рұқсатсыз кез келген адам немесе шетелдік өркениетпен байланысқа түсуге қатаң тыйым салынғанына қарамастан, олар осы әрекетке тырысып, жағдайды дұрыс түсінбегендіктен сәтсіздікке ұшырайды. Антон мен Вадим (анархокоммунизм идеологиясын ұстанған) катастрофа деп санайтын нәрсе, шындығында Сауланың ерте феодалдық қоғамындағы қалыпты өмір екенін біледі. Кейіннен белгілі болғандай, Саул Репнин 20 ғасырдан келген Жер тұрғыны (нацистік концлагерьдегі тұтқын, бірақ бастапқы жобаларда кеңестік саяси тұтқын ретінде суреттелген) және болашаққа жылжыған («уақыт қонағы») еді. Ол жергілікті өркениеттің (ол Жердегі болмаса да) өзінің заманында көргендей қатыгездікке баруына қатты қайғырып, ауыр психологиялық дағдарысқа ұшырайды. Антон мен Вадим планетадан дереу кетуді жөн көреді. Жерге оралғаннан кейін Саулдың жоғалып кеткенін және оның кім екенін, сондай-ақ нацистерге қарсы күресін жалғастыру үшін қайта оралу ниетін түсіндіретін қысқа хат қалдырғанын біледі (ол күзетшінің автоматтарымен қаруланған). Саул Репнин өз уақытына оралғаннан кейін болған қақтығыста қаза тапты.