Кіріспе

Авка қаласы – Нигерияның Анамбра штатының астанасы. Қала 1991 жылғы 21 тамызда Анамбра және Энугу штаттары құрылғаннан кейін, астананы Энугудан Авкаға (колониалды кезеңге дейін әкімшілік орталық болған) көшіру арқылы астана ретінде жарияланды. 2006 жылғы Нигерия халық санағы бойынша қаланың халқы шамамен 301 657 адамды құрады. 2022 жылы Авка Оңтүстік және Солтүстік аудандарының халқы 430 200-ге жуық болды. Қала , тас жолмен Порт-Харкорттан тікелей солтүстікке қарай, Оңтүстік-Шығыс Нигериядағы Игбо халқының тығыз қоныстанған орталық бөлігінде орналасқан. Батыс-Шығыс федералды тас жолы Лагос, Бенин қаласы, Асаба, Онитша және Энугу қалаларын Авкамен байланыстырады, ал бірнеше жергілікті жолдар оны маңызды қалалармен – Око, Экулобия, Агулу, Энугу Уку, Абагана және Нневимен байланыстырады. Стратегиялық тұрғыдан алғанда, Авка Солтүстік Игболандтың ірі қалалары Онитша мен Энугудың арасында орналасқан, бұл оның колониалды билік үшін әкімшілік орталық ретінде таңдалуында және бүгінде Анамбра штаты үкіметінің базасы ретінде маңызды рөл атқарды.

Тарих

Ауканың өзіне тән бір аурасы бар, себебі ол жерде шаруашылықты мүмкін ететін құралдар жасаған теміршілер тұрған. Чинуа Ачебе.

Аука – Игбо еліндегі ең көне елді мекендердің бірі. Ол Нри цивилизациясының орталығында орналасқан, бұл цивилизация Сахара төңірегіндегі Африкадағы ең алғашқы қола бұйымдарын шамамен 800 жылы жасаған және жалпы Игбо цивилизациясының алға басуына ықпал еткен. Ауканың алғашқы қоныстанған халқы – Ифитеана халқы болды, ал Ифитеана деген ат шамамен «жерден шыққан адамдар» деп аударылады. Осы халық өзі фермерлер, аңшылар және шебер теміршілер ретінде танымал болды. Олардың барлығы қазіргі қаланың Нквелле ауданы деп аталатын жерде, Огвугугу ағысының жағасында тұрған. Уақыт өте келе, қала металл өңдеуімен аты шықты және оның теміршілері бүкіл аймақта шаруашылық құралдарын, аң аулауға арналған мылтықтарды, сондай-ақ Ожи (мистикалық билік таяғы) және Нгвуагилижа (Озо әйелдерінің таяғы) сияқты рәсімдік заттар жасаулары үшін құрметке ие болды. Колониялық кезеңге дейінгі дәуірде Ока Агбала құдайы ретінде танымал болды, ол Арочукуудың ұлы жұмақ ғибадатханасының қызы деп есептелді. Бұл құдайға (Чинуа Ачебе өзінің «Бүліну» кітабында шабыттанған) алыс-жақын жерлерден келіп, дау-жанжал туғанда кеңес сұратын болған, бірақ ол 20 ғасырдың басында колониялық билік тарапынан жойылды. Британдық билік орнағанға дейін Ока Озо және Ндичи деп аталатын құрметті адамдар басқарды. Олар Изу Ока деп аталатын жалпы жиналыстарды өткізді, ол ең үлкен адамның (Оточал Ока) үйінде немесе құрметті адамдар белгілеген арнайы орында өтті. Ол Nne Uzu, яғни «шебер темірші» болды, ол кәсіпті білсе де білмесе де, Окадағы жалғыз шебер ретінде танылды. Қазіргі уақытта Аука республикалық жүйені қабылдады және қазіргі уақытта Оңтүстік Аука жергілікті басқару аймағы басқарады. Дегенмен, ол әлі де дәстүрлі басқару жүйесін сақтап келеді, онда ауылдық және қоғамдық мәселелер бойынша жиі кеңес беретін құрметті Озо титулы бар адамдар және мемлекеттік шараларда қаланы ұсыну үшін әртүрлі ауылдар арасында кезекпен сайланатын басты мәдени өкіл – Езе Узу бар. Ауканы Идемили Оңтүстік жергілікті басқару аймағындағы Аука Этитимен шатастырмау керек, өйткені ол көбінесе негізгі астана деп қате түсініледі.

География

Аука Маму өзенінің жазығында, теңіз деңгейінен 300 метрден төмен жатқан аңғарда орналасқан. Солтүстік-оңтүстік бағытта созылған екі қырқа немесе куэста аймақтың негізгі топографиялық ерекшеліктерін құрайды. Қырқалар Агулудағы ең жоғары нүктеге дейін жетеді. Осыдан шамамен алты шақырым шығысқа қарай, кіші куэста Ифите – Аука жерінде теңіз деңгейінен 150 метр биіктікке жетеді. Аука құнарлы тропикалық аңғарда орналасқан, бірақ алғашқы жаңбырлы ормандардың көп бөлігі ауыл шаруашылығы және адамдардың қоныстануы салдарынан жойылған. Име Ока қасиетті орны сияқты жерлерде бастапқы жаңбырлы ормандардың қалдықтары сақталған. Орманды саванна шөптесін жерлер қаланың негізінен солтүстігінде және шығысында кең таралған. Қаланың оңтүстігінде, Аука Орлу жоталарының беткейлерінде топырақ эрозиясы мен шағырлардың мысалдары кездеседі.

Климат

Авка Нигерияның тропикалық жаңбырлы ормандар аймағында орналасқан және аймақтың климатын анықтайтын екі басты желдің әсерінен екі ерекше маусымды бастан кешіреді: Атлант мұхитынан соғатын оңтүстік-батыс муссондық желдер және Сахара шөлінен келетін солтүстік-шығыс құрғақ желдер. Атлант мұхитынан соғатын муссондық желдер сәуір мен шілде айлары аралығында алты ай бойы ауыр тропикалық жаңбырлар әкеледі, одан кейін тамыз айында екі-үш аптаға созылатын қысқа құрғақ кезең пайда болады, ал қыркүйек пен қазанда жаңбырлар қайта басталады. Содан кейін қарашадан наурызға дейін бес ай бойы құрғақшылыққа тап болады, бұл кезеңде Игбо тілінде Угулу деп аталатын Харматан желі соғады. Бұл жел әсіресе желтоқсанның соңында немесе қаңтар айының басында Нигерияға кіріп, көрінуді шектейтін сұр түманды және күн сәулесін тоқтатып, құрғақ және шаңды ауа әкеледі. Ақпан мен наурыз айларының соңында бұл түман таралып, қатты ыстыққа алып келеді. Авкадағы температура маусым мен желтоқсан аралығында әдетте 27–30 °C, ал қаңтар мен сәуір аралығында 32–34 °C-қа дейін жетеді, ал құрғақ маусымның соңғы айларында қатты ыстық байқалады.

Экономика

Авка қаласының экономикасы негізінен үкіметке байланысты, себебі көптеген мемлекеттік және федералды мекемелер осы қалада орналасқан. Авкада штат әкімінің резиденциясы, штаттық мәжіліс, денсаулық сақтау, сот жүйесінің бас кеңсесі, білім беру, жер және су шаруашылығы министрліктері орналасқан. Анамбра телерадиокорпорациясы (ABS) теле- және радиостанциясы қала орталығында орналасқан. Қалада Нигерияның Орталық банкі (Авкада валюталық орталығы бар), NTA Авка медиа станциясы, сондай-ақ Федералдық кірістер қызметінің, Федералдық жол қауіпсіздігі комиссиясының, Нигерия иммиграциялық қызметінің және Корпоративтік істер комиссиясының филиалдары сияқты бірқатар федералдық мекемелер де бар. Соңғы жылдары бірнеше жаңа кәсіпорын жаңа ғимараттар салып, Авка қаласының сырт келбетін өзгертті. Мемлекеттік қатысумен құрылған Orient Petroleum Resources Ltd компаниясының бас кеңсесі Авкада орналасқан. Компания Анамбра өзенінің бассейніндегі ірі шикі мұнай кен орындарын игеруді бастау үшін Игбариамда мұнай өңдеу зауынын салуға дайын. Сондай-ақ, Juhel Nigeria қалада парентеральді дәрілерді өндіру зауынын салған. Access Bank, Bank PHB, Diamond Bank, Ecobank, FCMB, Fidelity Bank, First Bank, GTB, Intercontinental, Oceanic Bank, UBA, Union Bank және Zenith Bank сияқты Нигерияның ірі банктері қалада филиалдар ашты.

Қалалық жоспарлау және жаңарту

Нигериялық азамат соғысына дейін Авка қаласының тұрғындары қаланы өз күштерімен күтіп келді. Базар саудагерлері өз дүкендерінің маңында тазалық сақтап, көшелер, жолдар мен аулаларды сыпырып тазартатын. Тұрғындар тоқтап қалған су ағызу құбырларын тазартуға көмектесетін. Қаланың құлдырауын болдырмауға жасалған алғашқы әрекетті Питер Оби үкіметі жасады. 2007 жылы ол Авка астанасының құрылыс жоспарын дайындауға техникалық көмек көрсету үшін БҰҰ-ның «Тұрғын орта» бағдарламасымен (UN HABITAT) техникалық ынтымақтастық туралы келісімге келді. Авка астаналық аумағының құрылымдық жоспары (2009–2028) Авка, Амаубия және Умуокпу қалаларын қаланың негізгі орталықтары ретінде қарастырады. Олар Адази Ннукку, Агулу, АББА, Абагана, Нри Корольдігі, Амансеа, Енугу Уку, Енугу Агиди, Исиагу, Ису Аниоча, Мгбаку, Навфия, Навгу, Нибо, Нимо, Нисе, Окпуно және Умуавулу сияқты ірі қалалармен байланысты. Губернатор Питер Оби БҰҰ-ның «Тұрғын орта» бағдарламасының ұсыныстарының бірнешеуін іске асырып, 5 километрден аз қалалық жолдарды жөндеуге, қоқыс жинауды жақсартуға және мектептер мен емхананы жаңартуға үлкерді. Оның үкіметі Ннамди Азикиве және Ифите көшелерінде су құбырларын орнатуды бастады, бірақ қаланың тұрғындарына сенімді түрде су жеткізуді қамтамасыз ете алмай, қызметтен кетті. Оның орнын баскан губернатор Уилли Обиано бұл ежелгі қаланы мемлекет мақтан тұтатын қалаға айналдыруды қолға алды. Осы өзгерістерді жеделдету үшін Обиано Авка астаналық аумағын дамыту агенттігін (ACTDA) құрды. Агенттіктің міндеті – қаланың қазіргі заманғы стандарттарға сай болуын қамтамасыз ету болды. ACTDA 2015 жылдың маусым айында қаланың әуе суретін жасауды аяқтады, ал үкімет қаланың бас жоспарын жасау үшін қала жоспарлау фирмасын тағайындауға дайын. Обиано сондай-ақ Авка қаласына кіретін және шығатын жолдарды жақсарту үшін А232 тас жолын үш жолаққа дейін кеңейтті және Амобия мен Амансеа арасындағы үш маңызды қиылысқа үш эстакада салды.

Медиа

Авкада әр түрлі хабар тарату ұйымдары орналасқан, оның ішінде екі тәуелсіз күндізгі газет, Нигерия Федералдық радио корпорациясының FM радиостанциясы, мемлекеттік Anambra State Broadcasting Corporation кеңсесі және Нигерия Теледидар Басқармасының (NTA) аймақтық кеңсесі бар.

FM радиосы

88.5 ABS (Анамбра хабар тарату қызметі)
94.1 UNIZIK FM (Ннамди Азикиве университеті)
95.7 Rhythm FM (Silverbird)
102.5 Purity FM (Радио Нигерия)

Дәстүрлі нарықтар

Нигерияның көптеген қалалары сияқты Авка да негізгі азық-түлік өнімдерінен бастап киім-кешек, косметика және тұрмыстық заттарға дейін сатылатын үлкен, қарапайым бейресми базарлармен сипатталады. Қаладағы ең ірі базар – Эке Авка, ол Игбо күнтізбесіндегі төрт базар күнінің бірінің атымен аталған. Қала орталығындағы бұрынғы қоғамдық зираттың орнында орналасқан Эке Авка, бастапқыда Агулу, Эзи Ока және Амикво аудандарының тұрғындарына қызмет көрсеткен шағын базар болған, бірақ қаланың және көршілес қалалардың негізгі сауда орталығына айналды. Онда 35 000 шаршы метрден аз аумақта шамамен 5000 дүкен мен сауда орындары тығыз орналасқан, бұл базар саудагерлердің, автобустардың, қол арбалардың шектеулі кеңістік үшін бәсекелесіп, үлкен көлік кептелісін тудыруымен танымал. Авкадағы екінші ірі базар – Нкво Амаени, ол көгілдір Зик даңғылының бойындағы қарбалас сауда аймағында орналасқан. Ол Эке Авкадан әлдеқайда кішкентай, 3000 шаршы метрлік аумақта 100-ден аз сауда орындары бар.

Университеттер

Аукада үлкен студенттік қауымдастық бар, ол кейде қала халқының 15% құрайды. Онда екі маңызды жоғары білім беретін университет орналасқан – Ннамди Азикиве университеті және Пол университеті. Ннамди Азикиве университеті Нигерия федералдық үкіметіне тиесілі және басқарылады, Авка штатының Ифите қаласындағы 100 акрдан астам аумақты негізгі кампусында шамамен 36 000 студентке бакалавриат және магистратура деңгейінде білім береді. Ннамди Азикиве университеті Нигериядағы ғылыми зерттеулер бойынша алдыңғы қатардағы 10 университеттің ішінде. Пол университеті 2009 жылы Нигер өзенінің шығысындағы Англикан шіркеуінің бес діни провинциясының епископтары құрған жекеменшік университет. Оның мақсаты – теология, табиғи және қолданбалы ғылымдар, әлеуметтік ғылымдар және басқару салаларында сапалы бакалавриат білімін беру. Толықтай жатақханамен қамтамасыз етілген университетте қазіргі таңда шамамен 400 студент оқып жатыр (көп ұзаққа соң 3500-ге жетеді деп күтілуде), ол 1904 жылы Англия шіркеуінің миссионерлік қоғамы құрған және шіркеу қызметкерлері мен мұғалімдерді даярлаған Сент-Полс университетінің колледжін алмастырды.

Дін

Христиан діні – Аука халқының басты діні, бірақ олардың көптегені дәстүрлі дініне де сенім сақтайды, оның дәстүрлері мен құндылықтары Г.Т. Басден атап өткендей, көптеген ұқсастықтарды қамтиды. Англикан шіркеуінің Миссионерлік қоғамы (CMS) 1857 жылы пастор Сэмюэл Ажайи Кроутер Нигер филиалын құрған арқылы христиан дінін Шығыс Нигерияға әкелуде маңызды рөл атқарды. 1904 жылы Аукада мұғалімдер даярлау колледжі ашылды. Қаладағы ең көне шіркеу – 1930 жылы құрылысы аяқталған Киелі Рух шіркеуі. Бүгінгі күні елордадағы ең ірі шіркеу – «Жанды Сенім шіркеуі» [Winners Chapel, Awka], ол әдетте жексенбі күндері 2500-ден астам адамды қабылдайды. Рим-католик шіркеуі Аукаға Англикан шіркеуінен кейін келді, бірақ содан бері оның ықпалы артты. Католик дінінің екі ірі соборы бар – Аукадағы Әулие Патрик және Әулие Мария католик шіркеулері, сондай-ақ қаланың әртүрлі жерлерінде орналасқан Әулие Жан және Пауыл, Әулие Антоний, Әулие Петр және Әулие Жан сияқты төрт кішкентай шіркеу бар. 1977 жылдан бері Аука Рим-католик шіркеуінің диоцезі болып табылады, ол 107 приходқа және бес капелландыққа қызмет етеді. «Жанды Сенім шіркеуі», Аука [А.К.А. Winners' Chapel, Awka] – мегаполистегі ең ірі Пятидесятник шіркеуі, ол әпталық 5000 орындық залында әр апта сайын мыңдаған жандарды қабылдайды. Бұл сонымен қатар штат елордасындағы барлық маңызды апталық бағдарламаларын тікелей эфирде YouTube, Twitch және ресми сайтында көрсететін алғашқы шіркеу. Одан кейін Агуое, Аукада орналасқан «Құдайдың Мейірімі» шіркеуі келеді, онда көптеген сенушілер өмір сүретін рухани өмірдің терең мағынасын табуға тырысады, оларға басты пастор Огустин Оби тарапынан болжамдар мен уағыздар арқылы көмектеседі.

Қонақжайлық

Саяхат етумен әйгілі халық ретінде Авка қонақтар мен жат адамдарға кеңдік танытып, мейірімділікпен қабылдады. Осының нәтижесінде британдық миссионерлер мен отарлық билік өкілдері қаланы маңызды әкімшілік орталық ретінде таңдады. Бүгінде Авка Анамбра штатының қонақжайлылық орталығына айналып, түрлі келушілерді қабылдау қажеттіліктеріне бейімделді. Қала саяси кездесулер өткізілетін, штаттық үкімет пен Ннамди Азикиве университеті ұйымдастыратын конференциялар мен семинарлар, сондай-ақ Орталық банк, Иммиграция қызметі, Федералдық жол қауіпсіздігі комиссиясы және FHI, Әлемдік банк, БҰҰ сияқты ұйымдар ұйымдастыратын оқу курстары мен тренингтерге арналған орынға айналды. Авка сонымен қатар, Авка мен жақын жердегі қалалардағы туыстарына келген үлкен игбо диаспорасының мүшелері үшін туған жер сияқты үйге айналды, қонақ үйлер мен демалыс орындарында батыстық үлгідегі жайлылық пен қызметтер ұсынады. Шындығында, Авкадан жарты сағаттық жерде 100 000-нан астам диаспоралық тұрғындар бар деп есептеледі. Қазіргі уақытта қалада 15-тен астам 3 жұлдызды қонақ үй бар.

Фестивальдар

Имо-Ока фестивалі – екі аптаға созылатын, маскарадтар мен билерден тұратын мереке. Ол мамыр айында, егін шаруашылығы маусымының басында, жерді құнарлы ететін және мол өнім беретін әйел құдайдың құрметіне өткізіледі. Фестиваль Авқа халқының Umuokpu қауымына маскарадтармен сапармен басталады және соңғы күні Imo Oka өзеніне барумен аяқталады. Бұл күн кешке қарай қатты жаңбырмен күйдіріледі. Фестиваль барысында төрт маңызды шара өткізіледі: эде ммуо, огву огуга, egwu Опу Эке және Эгву Имо Ока. Эгву Опу Эке – Имо Ока киелі орнының әйел жандарының орындалатын көркем мәдени би. Оған ғибадатхананы басқаратын құдайдың құрметіне түрлі-түсті киімдермен безенген, базар алаңында билейтін жрец әйелдер мен қарапайым әйелдер қатысады. Имо-Ока фестивалінде түрлі маскарадтар (мманву) көрсетіледі – көрермендерді сабап тастайтындары да, ән салып немесе билейтіндары да бар. Маскарадтардың фестивальге арналған өлгендер әлемінен келген Авқа ата-бабаларының рухтарын бейнелейтініне сенеді. 2001 жылы Авқаның қызы Чинве Чукувого Рой «Авка Игбо маскарадтары» атты суреттер сериясын Лондонның Корк-стрит галереясында, Нью-Йорк пен Вашингтондағы галереяларда және Лагостағы Диди мұражайында көрсетіп, үлкен құрметке ие болды.