Кіріспе

Борис Сидис (1867–1923) – украин-американдық психолог, дәрігер, психиатр және білім философиясының маманы. Сидис Нью-Йорк штатының Психопатиялық институтын және «Аномальды психология» журналын құрды. Ол бала кезінде өте қабілетті Уильям Джеймс Сидистің әкесі болды. Борис Сидис кейіннен бағытталған психология мен Зигмунд Фрейдке қарсы шығып, осылайша жақын тұрғандардан тыс қалды. Ол американдық зиялы Клифтон Фадиманның анасының қарындасына үйленген. Ресей империясында дүниеге келген Сидис саяси қуғын-сүргіннен қашып АҚШ-қа эмиграциялады. Эми Уоллестің сөзіне сүйенсек, ол екі жыл түрмеде отырды. Сидис әйелі мен балаларымен бірге қарақшылықтан қашты. Ол Гарвард университетінде төрт мамандық бойынша білім алып, адамдардың мінез-құлқының себептерін түсінуге тырысты. Сидис 1923 жылы 56 жасында қайтыс болды.

Ерте өмір

Борис Сидис 1867 жылғы 12 қазанда Бердычев қаласында еврей отбасында дүниеге келді. Борис 1887 жылы саяси қуғын-сүргіннен қашып АҚШ-қа эмиграциялады. Май заңдарына байланысты ол кем дегенде екі жылға түрмеге қамалған, деп хабарлайды Уильям Джеймс Сидистің өмірбаяуын жазған Эми Уоллес. Кейін ол ұзақ уақыт жекелеген оқшаулықта болғандығының арқасында ойлау қабілетінің дамығанын айтты. Оның әйелі, Сара Мандельбаум Сидис, медицина ғылымдарының докторы, және оның отбасы шамамен 1889 жылы погромдардан қашып кетті.

Еңбек жолы мен көзқарасы

Борис Гарвардта төрт академиялық дәреже алды (B. A., M. A., Ph. D. және M. D.) және Уильям Джеймстің басшылығымен оқыды. Ол 20 ғасырдың басында зор ықпалға ие болды, психопатология саласындағы новаторлық еңбектерімен танылды (Нью-Йорк штатының Психопатиялық институтын және «Аномальды психология» журналын құрды), гипноидты/гипноздық күйлер және топтық психологияны зерттеумен аты шықты. Ол психологияны зерттеуде Дарвиннің эволюциялық теориясының қағидаларын белсенді түрде қолданғаны үшін де белгілі. Ол Бірінші дүниежүзілік соғысқа қарсы күшті ұстаным білдірді, соғысты қоғамдық дерт деп есептеді және евгеника идеясын сынады. Ол адамдардың неліктен осылай әрекет ететінін, әсіресе жаппай ашу немесе діни ынтақтанған жағдайларда түсіндіруге тырысты. 1922 жылы жарық көрген «Жүйке аурулары: олардың себептері мен емдеуі» атты кітабында ол жүйке ауруларын диагностикалау, түсіну және емдеу жөніндегі бұрынғы жұмыстарын жинақтады. Ол қорқынышты адамның көптеген психикалық құлқыны мен проблемалық мінез-құлқының түпкі себебі деп санады.

Жеке өмір

Сидис Сара Мандельбаумға үйленді, одан 2 баласы болды. Уильям 1898 жылдың 1 сәуірінде, ал Бесси 1908 жылдың 12 ақпанында дүниеге келді. Сидис Уильямды тәрбиелеуде өзінің психологиялық тәсілдерін қолданды, оның жоғары интеллектуалды қабілеттерін дамытуға тырысты. Бала кезіндегі қабілеттері көпшілік назарына іліккеннен кейін, ол ерекше өмір сүрді және көбіне беймәлім күйде қайтыс болды. Сидис өзі интеллект сынақтарын "ақымақтық, ұсақ-түйекшілдік, абсурдты және осырады" деп сынады. Сидис 1923 жылдың 24 қазанында 56 жасында қайтыс болды.