Кіріспе

Оңтүстік Азияның дәстүрлі және этникалық аяқ киімдері

Джути немесе Джутти – Солтүстік Үндістан, Пәкістан және көршілес аймақтарда кең таралған аяқ киім түрі. Олар дәстүрлі түрде былғарыдан жасалады және 400 жылдан астам бұрын субконтиненттегі патшалыққа еліктеп, нағыз алтын және күміс жіппен кеңінен тігіледі. Осыған дейін солтүстік-батыстағы раджпуттар да былғары жути киетін, олар этникалық аяқ киім деп те аталады. Қазіргі заманда резеңке табандары бар әртүрлі жутилер қолжетімді. Бүгінде Амритсар мен Патиала ("тилла джутти") қолмен жасалған жутилердің маңызды сауда орталықтары болып табылады, олар әлемнің түкпір-түкпіріне пәнджаби диаспорасына экспортталады. Можарилермен тығыз байланысты. Джутилер әртүрлі жергілікті дизайн нұсқаларына айналды, тіпті аяқ киім шеберіне байланысты да. Бірақ көбінесе олардың оң және сол жақ арасында айырмашылық жоқ, және уақыт өте келе аяқтың пішінін алады. Олар әдетте жалпақ табанды болады және әйелдер мен ерлер үшін бірдей дизайнға ие, бірақ ерлер жутилерінде дәстүрлі мұрт сияқты иілген, сүйір ұштар болады, олар "хусса" деп те аталады, ал кейбір әйелдер жутилері арқасыз жасалады. Уақыт өте келе өзгергенімен, жутилер әсіресе Солтүстік Үндістандағы тойларда салтанатты киімнің бір бөлігі болып қала береді. Пәнджабтың көп бөлігінде әсемдемеген жутилер ерлер мен әйелдер үшін күнделікті қолданылады, олар көбінесе қара түсті "Джалса Джути" деп аталады. Көптеген пәнджаби халық әндерінде жути туралы айтылады.

Шолу

Ерлер мен әйелдер үшін алуан түрлі джуттилер (пунджаби тілінде «жеут тии» немесе хинди/урду тілінде «жеу тиа» деп айтылады) қол жетімді. Белгілі бір мерекелерде сиырлардың аяғына арнайы джуттилер кигізіледі. Үндістанның басқа аймақтарында джуттилер моджари деп те аталады, ал Пәкістанда олардың тағы бір атауы – хусса. Қазір бұл аяқ киімдер Батыста да кең танымал. Моджарилер сияқты, бұлар ұзын, аяғы жоғары қарай иілген аяқ киімдер. Олар дәстүрлі түрде ұрпақтан-ұрпаққа беріліп келеді, әр буын оларға өзіндік ерекшелік қосады. Бұл – дәстүрлі үнді этникалық аяқ киімдері. Олар әдетте жұқа былғарыдан жасалады және жіп немесе мұнықтармен әсем тігіледі. Джуттилерді кию оңай, олардың артқы бөлігі Ахилл tendon-ға дейін көтеріліп, бақайшақты жабатын дөңгелек немесе М пішіндес, көп тігілген үстіңгі бөлігі бар, ал аяқтың үстіңгі жағы ашық қалады. Кейбір үлгілерінде қолмен жасалған күрделі кестелер кездеседі. Үнді субконтинентінде киген ең ерте аяқ киімдердің бірі – б.з.д. 200 жылға дейінгі ағаштан жасалған сандал. Буддизм дәуірінде, 3-4 ғасырларда таспалы сандалдарды кию кең таралған, ал үнді патшалары бағалы тастармен әшекейленген сандалдар таққан. Джайнизм әдебиеттерінде былғарыдан жасалған аяқ киімдердің саусақтарды жарақаттан қорғағаны айтылады. Сиырлардың, бұқалардың, ешкілердің, қойлардың және басқа да жабайы жануарлардың терілері пайдаланылған.