Гватемаланың ежелгі қаласы: Сиудад-Вьеха тарихы

Кіріспе

Гватемаладағы муниципалитет

Ciudad Vieja (sjuˈðað ˈβjexa) – Гватемаланың Сакатепекес департаменіндегі қала және муниципалитет. 2018 жылғы халық санауы бойынша қалада 32 802 адам, ал муниципалитетте 33 405 адам тұрады. Ciudad Vieja – Гватемаланың отарлық астанасы Сантьяго де лос Кабальерос де Гватемаланың екінші орны болған. Сан-Мигель-Эскобар – Гватемала аймағының екінші отарлық астанасының қираған қалдықтары орналасқан ауданның қазіргі атауы. Испандықтар бұрынғы астанасы Теппан Гватемала тұруға жарамсыз болғаннан кейін 1527 жылы осы жерде астанасын құрды. 1541 жылы Агуа жанартауынан келген апаттық лахар қаланы қиратты, аман қалғандар бұл жерді тастап кетуге мәжбүр болды. Қаза тапқандардың арасында губернатор Беатрис де ла Куева да болды.

Тарих

Хорхе де Альварадо 1527 жылы Гватемаланың генерал-капитандығы үшін екінші астананы құрды, бірақ тарихшы Доминго Хуарросқа сәйкес, 1818 жылы Сиудад-Вьеханың бастапқы орналасуының нақты орны туралы келіспеушіліктер болған. Өзінің "Гватемала қаласының тарихының қысқаша шолуы" (Compendio de la Historia de la Ciudad de Guatemala) атты кітабында ол былай деп жазды: "Бірақ авторлардың осы мәселеде әртүрлі пікірлер білдіруі қызығушылық тудырады: олардың әрқайсысы осы факт туралы өзі ұстанатын жүйеге сүйенеді." [ ] Осылайша, испандықтар қаланы уақытша Альмолангада орналастырды деген топ бар, сондықтан қала шығысқа қарай орналасқандығын көрсетеді, жергілікті тұрғындар Тсакуальпа деп атайтын жерде, нәтижесінде алғашқы Альмоланга елді мекені Сантьяго де лос Кабальерос де Гватемаладағы бариоға айналды. [Ал, басқа топтың пікірінше] испандықтар қаланы ежелгі Синакам корольдік ордасының үстіне, немесе Гватемала де лос Индиосқа, қазіргі Тсакуальпа аңғарында орналастырған. Қай жағдайда болса да, Кабилдо қала үшін тұрақты орынды Агуа вулканының оңтүстік-батыс беткейінің етегіндегі жазықтықта белгіледі; келесі жылы бұл жаңа Сантьяго провинцияның астанасы деп жарияланды және маңыздылығы тез өсе бастады. Хуаррос елді мекеннің дамуына кедергі келтіргенін сипаттады, өйткені негізі қаланғаннан кейін он төрт жыл өткен соң, 11 қыркүйекте Агуа вулканынан түскен "қорқынышты жер сілкінісінен қирады; балшық ағыны ғимараттардың бір бөлігін қиратып, қалғандарын зақымдаған ауыр тастарды әкелді". Қала қирады және аман қалғандар бағыт-бағдарсыз қалды, өйткені губернатор Беатрис де ла Куева апат кезінде қайтыс болды, ол күйеуі Адельантадо Педро де Альварадо қайтыс болғаннан кейін көп ұзамай болды және ол Аюнтьяньомен (Қалалық кеңес) тағайындалды. Беатрис де ла Куева қайғыдан өзін жоғалтып алған еді және 1541 жылдың 9 қыркүйегінде ол Кабилдо құжаттарына қол қойғанда, оны "la sin ventura" (бақытсыз) деп қойды, бұл сөз тіркесі болжамды болып шықты. Тірі қалғандар Франсиско де ла Куевадан оның қайтыс болған әпкесіне тиесілі Адельантадо таяғын жинап алуын сұрады және 1541 жылдың 17 және 18 қыркүйегінде тұрақты сессияға шақырылды, соңында епископ Франсиско Маррокин мен Франсиско де ла Куэваны уақытша губернаторлар етіп тағайындады. 1541 жылдың 27 қыркүйегінде екі көмекші майор мен он бір азаматтан құралған комиссия қоршаған аумақты тексеруге және астананы көшірудің ең жақсы жері туралы кеңес беруге жол тартты; екі күннен кейін қайтып оралды, Тиангуесильо аңғарының орынды екенін мәлімдеді, ал Кабилдо (Қалалық кеңес) барлық адамдарға сонда көшу туралы жарлық шығарды. Алайда, олар көшіп кетер алдында, қалалар мен виллаларды салушы инженер Хуан Баутиста Антонелли келді және қаланы Панчой аңғарына көшіруді ұсынды, себебі: "жанартаулардан қауіп жоқ, олар оны ешқашан суға батыра алмайды, оны солтүстіктен төбелер қорғайды; су жеткілікті, ол төбелерден басталып, аңғарға дейін төмен түседі және оңай құбырлар арқылы таратылуы мүмкін; жер тегіс, алаңдарды, көшелер мен үйлерді салу оңай; және қала қаншалықты үлкен болса да, оның айналасында сегіз немесе тоғыз лига кеңістік болады". 1895 жылы Энн Кэри Модслей және оның күйеуі, археолог Альфред Персиваль Модслей Гватемаланың майя және отарлық археологиялық ескерткіштерін аралау сапарының бір бөлігі ретінде Антигуа Гватемала аймағына барып, Агуа вулканына көтерілді. Ол "Гватемалаға бір көз тастау" (A glimpse at Guatemala) атты кітап жазды, онда ол жанартау кратерінен шыққан судың ескі Сантьягоны жоя алмағанын түсіндірді: "Бұл апаттың себебі әдетте жойылған Агуа вулканының кратерінде пайда болған көлдің жағының жарылуы деп айтылады; бірақ кратерді зерттеу бұл түсіндірменің сенімсіз екенін көрсетеді, өйткені кратер қабырғасындағы үзіліс қарама-қарсы бағытта, ал қалаға ағын су жете алмады. Сонымен қатар, кратердің әлі де тұтас қалған терең бөлігінде хабарланған ошақтан бері су сақталғанын көрсететін дәлел жоқ. Шындығында, судың жиналуы ерекше қатты жаңбыр кезінде, сол үлкен таудың әдемі беткейін қиып жатқан терең, тозған сағалардың бірінде уақытша кедергі арқылы, және одан кейінгі жер сілкінісі, мүмкін, зақымданудың себебі болуы мүмкін, ол кратерден судың жарылуынан немесе ежелгі жылнамашылардың есте сақтаған табиғаттан тыс құбылыстарынан басқа да".

Jorge de Alvarado founded the second capital here for the Captaincy General of Guatemala in 1527; but, according to historian Domingo Juarros, there was already discrepancy on the exact location of the original placement of Ciudad Vieja back in 1818. In his book Compendio de la Historia de la Ciudad de Guatemala (English: Brief history of Guatemala City) he wrote: But it is noteworthy, that the authors talk with variety on this matters: each one of them talks about this fact based on the system that one follows. [ ] Thus, there is a group that says that the Spaniards set the city temporarily in Almolonga, and therefore, the attest to the fact that the City was on the location right to the East, in the place the natives call Tzacualpa, resulting in that the first Almolonga settlement ended up being a barrio in Santiago de los Caballeros de Guatemala. [On the other hand, there is a group that says] that the Spaniards found the city on top of King's Sinacam old court, or Guatemala de los Indios, located in the actual Tzacualpa valley. Either way, the Cabildo decided a permanent location for the city on the edge of the plain at the foot of the south west slope of the Volcán de Agua; during the following year this new Santiago was declared to be the capital of the province, and began rapidly to rise in importance. Juarros described that the settlement could not develop because fourteen years after its foundation it was ruined by a "formidable landslide that came down Volcán de Agua on 11 September 1541; the mudslide brought along heavy rocks that destroyed part of the buildings and damaged the rest". The city was destroyed and the survivors had no direction, since governor Beatriz de la Cueva died during the disaster, which took place shortly after her husband, Adelantado Pedro de Alvarado, died and she was appointed governor by the Ayuntamiento (English:City Hall). Beatriz de la Cueva had been beside herself with grief and on 9 September 1541, when she had signed the Cabildo documents, she did so as "la sin ventura" (English: the hapless one), a phrase that turned out to be prophetic. Those who survived requested Francisco de la Cueva to gather the Adelantado stick that belonged to his late sister and declared themselves on permanent session on 17 and 18 September 1541, finally appointing bishop Francisco Marroquín and Francisco de la Cueva himself as interim governors. On 27 September 1541, a commission formed by two auxiliary majors and eleven civilians set out to inspect the surrounding areas and advice on the best location to move the capital city to; the returned after two days, declaring that Tianguecillo Valley was the place to go, and the Cabildo (English: City Hall) issued a decree for everybody to move there. However, before they started to move, engineer Juan Bautista Antonelli, city and villa builder, arrived and recommended to move the city to Panchoy Valley for the following reasons: "there the danger from the volcanos is removed, as they will never be able to flood it, it is guarded at North by the hills that surround it; has plenty of water, with it starting at the top of the hills and then coming down to the valley, and can be tubed and distributed everywhere easily; that land is flat, and it would be easy to build plazas, streets and houses; and so large, that no matter how big the city becomes, it will have up to eight of nine leagues around". In 1895 Anne Cary Maudslay and her husband, archeologist Alfred Percival Maudslay visited the Antigua Guatemala region as part of a journey through Guatemala's Maya and colonial archeological monuments, and climb the Volcán de Agua; she wrote a book called A glimpse at Guatemala where she explains that water from the volcano crater could not have destroyed the old Santiago: "The cause of this catastrophe is usually said to have been the bursting of the side of a lake which had been formed in the crater of the extinct Volcán de Agua; but an examination of the crater shows this explanation to be improbable, as the break in the crater wall is in an opposite direction, and no water flowing from it could have reached the town. Moreover, there is no evidence to show that the deeper portion of the crater, which is still intact, has held water since the reported outbreak. Indeed, an accumulation of water during the exceptionally heavy rain, through some temporary obstruction in one of the deep worn gullies which indent the beautiful slope of that great mountain, and a subsequent landslip would probably account for the damage done without the aid of either an eruption of water from the crater or the supernatural appearances which are duly noted by the old chroniclers."

Әдебиетте

Гватемалалық жазушы және тарихшы Хосе Милла и Видаурре өзінің "Адельтантадоның қызы" романын Сиудад Вьежаның қирауына дейінгі айлардағы тарихи оқиғаларды пайдаланып жазды.

Климат

Сиуад Вьехада субтропиктік таулық климат (Кёппен: Cwb).