Кіріспе

Етқоректілердің түршесі

Сипаттама

Гималай қара аюы (Ursus thibetanus laniger) – Азия қара аюының бір түрі. Ол U. t. thibetanus-тан ұзын, тығыз жүнімен және кішкентай, ақ кеуде белгісімен ерекшеленеді. Бұл түр экологиялық көрсеткіш және ортаның негізгі түрі саналады. Бұл түр экожүйенің тұрақтылығын сақтауда маңызды рөл атқаратын негізгі тұқым себуші болып табылады. Орташа есепте, олар мұрынынан құйрығына дейін өлшеніп, салмағы құрайды, бірақ қысқы ұйқыға дайындалған кезде күзде салмағы дейін жетеді. Гималай қара аюы көбінесе түнгі жануар, бірақ күндіз де көрінуі мүмкін. Ол қыс айларында Солтүстік-Батыс Гималайда ұйықтайды, ал Шығыс Гималайда жыл бойы белсенді болады.

Таралуы және мекендейтін ортасы

Түрдің қазба қалдықтары Германия мен Францияда табылды, бірақ қазіргі уақытта ол тек Азияда, негізінен Үндістанның, Бутанның, Непалдың, Қытайдың және Пәкістанның Гималай тауларында кездеседі. Жаз айларында қара аюларды Непал, Қытай, Бутан, Үндістан және Тибеттің орман шебіне жақын, жылы аймақтарында кездестіруге болады. Бұл түр ылғалды қоңыржай орманды, жапырақты кең жапырақты орманмен араластырылған, еңістегі бұталы өсімдіктердің тығыз қабаттары бар 1500 м – 3000 м биіктіктегі және 900 м – 1700 м биіктіктегі субтропикалық қарағайлы орманды ұнатады. Қыс мезгілінде олар 1524 метрге дейін, тропикалық ормандарға түседі. Түрдің таралу аймағы U. t. thibetanus-тің Мьянма және Солтүстік-Шығыс Үндістан арқылы Гималай тауларындағы Непалға дейін созылуы мүмкін.

Диета

Бірнеше авторлар аюдың тамақ мөлшерінің өзгеруіне байланысты мекендеу орындарын ауыстыратынын, яғни әртүрлі биіктіктегі аюлардың маусымдық көші-қонының тамақ қолжетімділігімен байланысты екенін хабарлады. Олар көпшіл жануарлар (көптеген аюлар сияқты) және дерлік кез келген нәрсені жей алады. Олардың рационында емен жаңғақтары, жаңғақтар, жемістер, бал, тамырлар және құрттар, масалар сияқты әртүрлі жәндіктер бар. Егер тамақ жетіспесе, қой, ешкі, сиыр сияқты малға да жүгінуі мүмкін. Мекендеу орындарының фрагментациясы, мекендеу орындарының жоғалуы мен бүлінуі, аюлардың мекендеу орындарын егіс жеріне айналдыру, сондай-ақ басқа да антропогендік факторлар қара аю популяциясына және оның мекендеу орындасына елеулі әсер етеді. Климаттың өзгеруі Азиялық қара аюлар үшін қазіргі қолайлы аймақтың өзгеруіне немесе ұлғаюына алып келуі мүмкін, бұл мекендеу орындарының байланысын бұзуына әкеледі. Сондықтан, елдер арасындағы байланысты күшейтуге және аюлардың таралуын жеңілдетуге мүмкіндік беретін климаттық баспаналар мен дәліздерді құру қажет. Зерттеулер көрсеткендей, Гималай қара аюының мекендейтін жерінің 70% астамы болашақта климаттық баспана ретінде сақталады, бірақ қолайлы мекендеу орындарының 25% астам азаюы қиындық тудыруы мүмкін, әсіресе трансшекаралық аю популяциялары үшін. Гималай қара аюының елдеріндегі түрлі консервациялық ұйымдар бірлесіп жұмыс істеуге және байланысты күшейту үшін дәліздерді дамытуға көмектесе алады. Маңызды тұрақты мекендеу орындары бар таңдалған ыстық нүктелерді қорғау және басқару да аумақты кеңейтіп, популяциялар арасында таралуды жеңілдетеді, бұл генетикалық әртүрліліктің артуына және түрлердің популяциясының өсуіне әкеледі. Қазіргі табиғат резерваттары/қорғалған аумақтар көршілес қолайлы мекендеу орындарымен байланыстыру арқылы жаңартылуы керек. Аю популяциясы аз елдерде, мысалы, Непал мен Бангладештің, қолайлы мекендеу орындарының азаюы ең ауыр болуы мүмкін. Осылайша, осы қорғалған аумақтар арасында қозғалыс дәліздерін құру осы түрді сақтауға көмектесудің маңызды жолы болып табылады.