Кіріспе

Панионий (Ежелгі грек: Πανιώνιον, Paniōnion) – Посейдон Геликонийге арналған иондық қасиетхана және Ион Лигасының жиналатын орны. Ол Микале тауының түбегінде, Смирнаның оңтүстігінде, қазіргі Түркиядағы Измир маңында орналасқан. Геродот оны былай сипаттайды: Панионий – Микаледегі қасиетті жер, солтүстікке қарайтын; ол иондықтардың ортақ ниетімен Геликон Посейдонына арналған. Микале – материктің Самосқа қарама-қарсы батыс жағалауы; иондықтар өз қалаларынан жиналып, Паниония деп аталатын мереке тойлаған. Қасиетхана Ион лигасының он екі қаласының бірі – Приена қаласының бақылауында болды. Приена Микале тауының қарсы бетінде, шамамен қашықтықта орналасқан. Приендіктер қасиетхананы басқарып, құрбандықтар мен қасиетті рәсімдерді өткізген. Панионийде Паниония (πανιώνια) деп аталатын иондық діни фестиваль мен ойындар (панегирис) өткізілген. Парсы үкімдігі кезінде Панионийдегі қызмет азайтылды. Б.з.б. 5 ғасырдың соңында жазған Фукидид иондықтардың өз мерекелерін Эфесте тойлап жатқанын айтады. Диодор иондықтардың айналадағы соғыс салдарынан Панионияны Панионийден Эфеске көшіруге мәжбүр болғанын жазады. Ұлы Александр тұсында ойындар мен фестиваль қайтадан Панионийде өткізілді және Рим үкімдігі кезінде де жалғасты, бірақ бұрынғы маңыздылығын толығымен қайта қалпына келтірмеді.

Орналасқан жері

Паниониумның шамамен орналасқан жерін бірнеше ежелгі авторлар көрсетеді. Мысалы, Геродот оның «Микале беткейінде солтүстікке қарай» екенін айтады. Дегенмен, осы орынның нақты орны жоғалған. Паниониумның орналасқан жерін анықтауға 1673 жылы осы аймақта табылған бір жазу көмектесті. Теодор Виганд 19 ғасырдың соңында бір орынды тауып алды, ал оны 1958 жылы Клейнер, Хоммель және Мюллер Винер қазып зерттеді. Ол Кушадасынан оңтүстікке қарай, Гүзельчамлының жанында, Микале тауының солтүстік беткейінде, «пулемет төбесі» аталған төменгі төбенің үстінде, теңізге қарай орналасқан. Виганд тапқан орын көп жылдар бойы Панионион деп есептелді. Ол темен қабырғасымен қоршалған, оның бірден үш қатарға дейінгі бөлігі әлі де көрініп тұр, кіреберісі батыс жақтан. Орталық аймақта б.з.д. 6 ғасырдың соңына жататын, Посейдонның құрбандық тасы деп саналатын төртбұрышты тастың іздерін көруге болады. Алтарьдың оңтүстік-батысында, төбенің етегінде шағын театр немесе ода орналасқан. Оның диаметрі жартылай шеңберден сәл үлкен, берік тасқа қашалған 11 қатар орындықтары бар, және бұл Иония Лигасының жиналыстары үшін кеңес палатасы болған деп есептеледі. Ол б.з.д. 4 ғасырға жатады, осы кезде Иония Лигасы мен Паниониум жаңадан қайта жандандырылды. Қасиетті орын мен кеңес палатасының арасында үлкен үңгір бар, бірақ оның қандай да бір культтік функциясы болғаны белгісіз. Ежелгі деректерде құрбандықтар туралы айтылған, бірақ храм туралы ешқандай мәлімет жоқ, және ол табылған да жоқ. Алайда, 2004 жылы неміс археологы Ханс Ломанн Микале тауының түбегін зерттеу кезінде таудың биігінде тағы бір археологиялық орынды тапты – иониялық стильдегі елді мекен мен архаикалық храмды (б.з.д. 6 ғасырдың ортасы шамасында). 2005 жылдың жазында храм Айдын мұражайымен бірлесіп қазылып зерттелді. Ломанн бұл орынды, Иония аймағының көп бөлігіне көрініс беретін Панионион деп атау керек деп санайды, себебі ол жазбаша деректермен жақсы сәйкес келеді.