Кіріспе
1789 жылғы Жан Добервалдың «La Fille mal gardée» (француз тілінде: «Жақсы күзетілмеген қыз», сөзбе-сөз аудармасы: «Жақсы күзетілмеген қыз» және «Күзетілгені қажет қыз» деген мағынада да белгілі) – Пьер Антуан Бодуэннің 1765 жылғы «La réprimande/Une jeune fille querellée par sa mère» картинасынан шабыттанған, екі актіде ұсынылатын комикалық балет. Балетті балетмейстер Жан Добервал елу бес француз әуеніне негізделген музыкалық пастиш ретінде хореографиялады. Балет 1789 жылдың 1 шілдесінде Францияның Бордо қаласындағы Гранд-Театр-де-Бордода «Le ballet de la paille, ou Il n'est qu'un pas du mal au bien» (Саладан жасалған балет, немесе жаманнан жақсыға бір қадам ғана) деген атаумен тұңғыш рет көрсетілді. «La Fille mal gardée» – қазіргі заманғы балет репертуарындағы ең көне және маңызды туындылардың бірі. Ол ұзақ тарихы бойында көптеген қайта қоюлар арқасында сақталған. Бұл туынды атауын бірнеше рет өзгертті және кемінде алты музыкалық редакторы болды, олардың кейбіреулері ескі музыканың өңделген нұсқалары еді. Бүгінде «La Fille mal gardée» көбінесе екі түрлі нұсқада қойылады: көптеген балет труппалары Александр Горскийдің 1903 жылы Мәскеудегі Большой театрында сахналаған, Петр Людвиг Гертельдің музыкасына негізделген қойылымдарынан алынған өндірістерді ұсынады. Горскийдің нұсқасы негізінен Мариус Петипа мен Лев Ивановтың 1885 жылы Санкт-Петербург императорлық балеті үшін жасаған сахналық қоюына негізделген. Петипа/Ивановтың сахналық қоюы өз кезегінде Пауль Тальонидің 1864 жылы Берлиндегі Корольдік опера театрының балеті үшін жасаған, Петр Людвиг Гертельдің музыкасына негізделген нұсқасына сүйенген. Қазіргі заманғы көрермендер бұл балетті Фредерик Эштонның 1960 жылы Корольдік балеті үшін сахналаған нұсқасынан жақсы біледі. «La Fille mal gardée» балетінің тартымды қарапайымдылығы мен оқиғаның таныс сипаты оған әлемнің көптеген балет труппаларының репертуарындағы орнын қалыптастырды.
La Fille mal gardée (from French: The Wayward Daughter, literal translation: "The Poorly Guarded Girl" and also known as The Girl Who Needed Watching) is a comic ballet presented in two acts, inspired by Pierre Antoine Baudouin's 1765 painting, La réprimande/Une jeune fille querellée par sa mère. The ballet was originally choreographed by the Ballet Master Jean Dauberval to a pastiche of music based on fifty five popular French airs. The ballet was premiered on 1 July 1789 at the Grand Théâtre de Bordeaux in Bordeaux, France under the title Le ballet de la paille, ou Il n'est qu'un pas du mal au bien (The Ballet of Straw, or There is Only One Step from Bad to Good). La Fille mal gardée is one of the oldest and most important works in the modern ballet repertory, having been kept alive throughout its long performance history by way of many revivals. The work has undergone many changes of title and has had no fewer than six scores, some of which were adaptations of older music. Today La Fille mal gardée is normally presented in one of two different versions: many ballet companies feature productions which are derived from Alexander Gorsky's version to the music of Peter Ludwig Hertel, originally staged for the Bolshoi Theatre in Moscow in 1903. Gorsky's version was almost entirely based on Marius Petipa and Lev Ivanov's 1885 staging for the Imperial Ballet of St. Petersburg. The Petipa/Ivanov staging was itself based on Paul Taglioni's version to the music of Peter Ludwig Hertel, originally staged in 1864 for the Court Opera Ballet of the Königliches Opernhaus in Berlin. Modern audiences are perhaps most familiar with the production staged by Frederick Ashton for the Royal Ballet in 1960. The appealing simplicity and the naïve familiarity of the action of La Fille mal gardée have lent it a popularity that has established it in the repertory of many ballet companies all over the world.
"La Fille mal gardée" әнінің шығу тегі
"La Fille mal gardée" – өз заманының ең көрнекті хореографтарының бірі Жан Добервалдың туындысы. Ол ықпалды ұстаз Жан Жорж Новеррден тәлім алды және қазір "Орыс балетінің әкесі" деп танылатын Шарль Диделоттың ұстазы ретінде де ерекшеленеді. Аңызға сүйенсек, Добервал "La Fille mal gardée" балетіне шабыттанған кезде Бордо қаласындағы баспаханада Пьер Антуан Бодуэннің "Le reprimande/Une jeune fille querellée par sa mère" картинасының гравюрасын көреді. Суретте көзінен жас ағып тұрған, киім-кешегі шашыраған қызды, шатырда ескі әйелдің (болжам бойынша анасының) айқай-шумен сөгіп жатқанын, ал оның жары қашып, жоғары қабатқа тығылып жатқанын көрсеткен. Осы әсем туынды Добервалды қатты қуантқандықтан, ол бірден балетке арналған қоюды жасауға кіріскен. Балет алғаш рет 1789 жылдың 1 шілдесінде Францияның Бордо қаласындағы Гранд-Театр-де-Бордода көрсетілді. Добервалдың әйелі, биші Мари Мадлен Креспе (тарихта Mme. Теодор ретінде танылған), Лизон (немесе Лиза, қазіргі нұсқалардағы кейіпкер аты) рөлін, танцьор Эжен Гус Колин (немесе Колас) рөлін, ал Франсуа Ле Риш жесір Раготт (қазіргі нұсқаларда жесір Симон деп аталады) рөлін сомдады. Балеттің бастапқы атауы Le ballet de la paille, ou Il n'est qu'un pas du mal au bien ("Шанышқының балеті, немесе жаманнан жақсыға бір қадам ғана") болды. Бұл туынды халыққа ұнады және Добервалдың ең танымал және ұзаққа созылған жұмысы болды.
Музыка
XVIII ғасырдың соңы мен XIX ғасырдың басында балетке арналған партитуралар көбінесе танымал билерден, әндерден және/немесе опералардан алынған танымал үзінділердің (немесе пастиш) жиынтығы болды. Мұндай партитураларды әдетте театрдың музыкалық жетекшісі немесе опера театры оркестрінің бас скрипкашысы, сол кезде дирижерлік қызметті де атқарған (оркестрлік дирижердің жеке лауазымы әлі орнатылмаған) өңдеп, бейімдеген. 1789 жылғы "La Fille mal gardée" балетіне арналған партитураның өзі елу бес француздық танымал үзіндінің аранжировкасы еді. 1789 жылғы оркестрлік партитураның сақталған бөліктерінде композитор/аранжировщик көрсетілмеген, ал түпнұсқа қойылым туралы замандас деректерінде де композитор туралы ешқандай мәлімет жоқ. Балеттің сюжетін өзі жасаған және өте жақсы скрипкашы болған Даубервалдың өзі де партитураны құрастырған болуы мүмкін. Егер бұл оның жұмысы болмаса, онда театрға шақырылған музыканттардың бірі болған болуы ықтимал.
Добервалдың түпнұсқа нұсқасының қайта жаңғыруы
Премьерадан екі жыл өткен соң, Добервал Лондонға барып, Корольдің Пантеон театрының балеті үшін қойылым жасады. Осы жағдайға орай ол балеттің атын La Fille mal gardée деп өзгертті, себебі балет қазір осы атаумен кеңінен танымал. 1791 жылғы 30 сәуірде алғаш рет қойылғанда, Добервалдың әйелі, мадам Теодор Лиза рөлін қайтадан орындады, ал Добервалдың шәкірті Чарльз Диделот Кола биін биледі. 1789 жылғы музыка Пантеон театрының оркестрінің музыканттарына ұнамады. 1959 жылы балет тарихшысы және музыкатанушы Айвор Гест пен дирижер Джон Ланчбери оркестрлік партияларды қайта тапқанда, олардың әртүрлі, әзілге толы және тікелей пікірлермен жазылғанын көрді. Бастапқы қолжазбада балеттің атауы беттерге жазылып, сызылып тасталған. Лондондағы алғашқы қойылымның жетекші скрипкашысы атауды сызып тастап, оның орнына "Filly Me Gardy" деп жазды. Кола рөлін жасаған Эжен Хус 1803 жылы Добервалдың "La Fille mal gardée" балетын ескі Париж операсында, Ришелье көшесіндегі зал (Salle de la rue de Richelieu), Salle Le Peletier залының алдында сахналады. Бұл қойылымға дейін Хус 1796 жылы балеттің либреттосын Пьер Гавоның музыкасына жазылған "Lise et Colin" атты комикалық опера үшін пайдаланды.
Жан-Пьер Аумердің Hérold музыкасына арналған жаңа нұсқасы
Добервалдың шәкірті, хореограф Жан Пьер Аумер, Париж операсының балетмейстері қызметін атқаратын кезеңде Густың 1803 жылғы қойылымын мансабының барысында үнемі жаңартып отырды. 1809 жылы ол Венаға сапар шегіп, Ballett des imperialen Hoftheater nächst der Burg театры үшін қойылымды қойды. 1828 жылғы 17 қарашада Аумер Париж операсында балерина Паулин Монтессу үшін арнайы "La Fille mal gardée" балетінің толыққанды жаңа нұсқасын ұсынды. Осы қайта жаңғырту үшін композитор Фердинанд Герольд 1789 жылғы түпнұсқа партитурасына бейімдеу жасады. Герольд сондай-ақ Жан-Поль Эгиде Мартини және Гаэтано Доницетти сияқты композиторлардың операларынан көптеген мотивтерді де алды.
Фанни Эсслер па де дуэ
1837 жылы австриялық ұлы балерина Фанни Эсслер Париж операсында Аумердің "La Fille mal gardée" қойылымында тұңғыш рет сахнаға шықты. Сол заманғы дәстүр бойынша балерина өз өнернамасы үшін бұрыннан бар балеттерге жаңа па мен вариациялар қосатын. Париж операсы кітапханасының кең мұрағатынан пайдаланып, балерина Доницеттидің өте танымал "Лелисир д'Аморе" операсының музыкасынан өзіне ұнайтын әуендерді таңдады. Кітапхананың көшірушісі Аймэ Амброаз Симон Леборн осы музыканы жинап, оркестрге бөлді. Эсслердің Grand pas-ын музыкатанушы және тарихшы Айвор Гест 1960 жылы Корольдік балеті үшін Эштонның "La Fille mal gardée" қойылымында қайта жаңғыртты.
Пауль Тальонидің Гертель музыкасына арналған жаңа нұсқасы
Италиялық хореограф Пол Тальони, аңыз Марияның ағасы, 1852–1866 жылдары Берлиндегі Корольдік опера үйі балетінің балетмейстері қызметін атқарды. 1864 жылдың 7 қарашасында Тальони «Жақсы күзетілмеген қыз» деген атаумен «Жақсы күзетілмеген қыз» балетін өз жаңа қойылымымен ұсынды. Осы қойылым үшін Тальони Корольдік опера үйінің балет музыкасының тұрақты композиторы Петер Людвиг Гертельден толығымен жаңа музыкалық партитура тапсырыс берді. Бұл қойылым премьерасы зор табысқа ие болды және көп жылдар бойы труппаның репертуарында сақталды. 1876 жылдың мамыр айында итальяндық балерина Вирджиния Зуччи Берлинде Тальонидің қойылымында тұңғыш рет сахнаға шықты. Даңқты балерина Лиза рөлінде сәтті өнер көрсетіп, көркем бейнесімен туындыны жаңа өмірге келтірді.
Ресейдегі "La Fille mal gardée"
Ресейде «La Fille mal gardée» (Тщетная предосторожность) балетмейстері Джузеппе Соломони алғаш рет 1800 жылы Майкл Мэддокстің Петровский театры (Большой театрының ізашары) үшін Мәскеуде қойылды. Бұл қойылым кейіннен Соломонийдің ізбасары Жан Ламирал 1808 жылы қайта жөндеді. Екі қойылым да 1789 жылғы түпнұсқа пастиш музыкасын пайдаланды, мүмкін әр сахналық қойылымға сәйкес бейімделген нұсқаларда. Санкт-Петербург Императорлық балеті үшін «La Fille mal gardée» алғаш рет Жан Добервалдың шәкірті Чарльз Диделот қойды, ол 1791 жылы Лондон қойылымында Коластың рөлін орындаған еді. Диделот 1801–1811 және 1816–1837 жылдары Санкт-Петербург Императорлық театрларында балетмейстер болып қызмет етті және 1818 жылдың 2 қазанында (ескі стиль бойынша 20 қыркүйек) Императорлық Большой Каменный театрында «La Précaution inutile, ou Lise et Colin» (Тәуелсіз сақтық, немесе Лиз және Колен) деген атаумен «La Fille mal gardée» операсының өзінің нұсқасын ұсынды. Музыкасын композитор Катерино Кавос жазды. Жан-Пьер Аумердің 1828 жылғы «La Fille mal gardée» нұсқасы, Герольдтың музыкасына қойылған, алғаш рет Ресейде 1845 жылы Мәскеудегі Большой театрында балетмейстер Ираклий Никитин қойды. Ұлы хореограф Жюль Перро 1850–1859 жылдары Санкт-Петербург Императорлық театрларының балетмейстері болды. Ол 1854 жылы компания үшін Аумердің қойылымының өзінің нұсқасын сахналады және осы қойылым үшін композитор Чезаре Пуньи балетке жаңа музыка қосты. Перроның сахналауы 1880 жылы Императорлық балеттің премьер-бишісі Павел Гердт үшін арналған қайырымдылық шарасында соңғы рет көрсетілді.
Мариус Петипа мен Лев Ивановтың қайта өрлеуі
Ұлы итальяндық балерина Вирджиния Зуччи 1885 жылы Санкт-Петербургке гастрольдік сапармен келді, императорлық астананың әртүрлі театрларында сәтті өнер көрсетті. Сол жылдың тамызында император Александр III Императорлық театр директоры Иван Всеволожскийге Зуччини Императорлық балетпен бірге өнер көрсетуге шақыруын өтінді. Зуччи келісім берді және өзінің дебюті үшін Пауль Тальонидің 1864 жылғы "La Fille mal gardée" балетін Гертельдің музыкасымен таңдады. Директор Всеволожский Гертельдің ноталарын Берлиннен алу үшін өте жоғары төлем жасауға мәжбүр болды, ал Зуччи өзінің келісімшартында үлкен гонорар мен бір реттік жеңілдік көрсетуді талап етті. "La Fille mal gardée" қойылымын Императорлық балеттің бас балетмейстері Мариус Петипа және компанияның режиссері, екінші балетмейстері Лев Иванов бірлесіп қойды, ал Зуччи Пауль Тальонидің нұсқасынан белгілі болған кейбір билерді сахналауға көмектесті. Сонымен қатар, қойылымға Императорлық балеттің ескі қойылымынан Hérold музыкасына қойылған билер енгізілді. Петипа мен Ивановтың бірлесіп жұмыс істеу себептері толыққанды түсініксіз, бірақ бұл Ивановтың балеттің ескі қойылымынан алынған номерлерді сахналауымен байланысты болуы мүмкін. Петипа барлық жаңа билерді қоюға жауапты болды, тіпті композитор Людвиг Минкустан Зуччи үшін екі қосымша вариацияға музыка жазуды тапсырды. "Байқаусыз сақтық" ("La Précaution inutile") деген атаумен қойылым 1885 жылдың 28 желтоқсанында [ескі стиль бойынша 16 желтоқсан] көрсетілді. Зуччидің Лиза рөліндегі өнері бірден Ресейде аңызға айналды, ол көп ұзамай "Құдайға жақын Вирджиния" деп аталды. "Мен үйленген кезде" деп аталатын танымал мимикалық сахнада замандастары Зуччидің орындауы соншалықты әсерлі болғанын айтады, көптеген көрермендердің көзіне жас келді. Балеринаның танымал Pas de ruban биі әсіресе бағаланды, онда Лиза мен Колас ленталарды пайдалана отырып, өте әсем билейді, Колас жылқы болып жүріп, Лиза оның артынан жүгіреді. Зуччи Императорлық сахнаны қыраудан кейін Лев Иванов 1888 жылдың жазында Красное Селодағы Императорлық театрында "La Fille mal gardée" балетінің қысқартылған нұсқасын қойды. Лиза рөлін балерина Александра Виноградова орындады, ол сол жылдың қазан айында Мариинский театрының сахнасында (1886 жылдан бері Императорлық балет пен операның бас театры) рөлді қайталады. Осыдан кейін бұл балет Императорлық балет репертуарында тұрақты орын алды. "La Fille mal gardée" ескі Императорлық сахнаның ұлы балериналары үшін тиімді құралға айналды, әсіресе Ольга Преображенская, Анна Павлова және Тамара Карсавина. Біраз уақыт бойы танымал балерина Матильда Кшессинская Лиза рөлін басқа бишіге беруге рұқсат бермеді. Ивановтың қойылымының ерекшелігі – сахнада тірі тауықтарды пайдалану. Бір күні кешке Преображенская Лиза рөлін билегенде, оның бәсекелесі Кшессинская өзінің вариациясы кезінде барлық тауықтарды құрылтайлардан босатып жіберді, олардың көптегені оркестр орнына, тіпті музыканттардың тізесіне түсіп қалды. Преображенская ештеңе болмағандай билеуін жалғастырды. 1917 жылғы революцияның салдарынан орыс балетіне келген қиындықтар Императорлық балет репертуарындағы көптеген шығармалардың орындалуын тоқтатып, ақырында жоғалып кетуіне себеп болды. Императорлық балеттің "La Fille mal gardée" балеті соңғы рет 1917 жылдың 10 қазанында [ескі стиль бойынша 27 қыркүйек] көрсетілді, бұл Қазан төңкерісінен бір ай бұрын болды, балерина Эльза Вилл Лиза рөлінде орындады.
Императорлық балет қойылымының белгісі
20-ғасырдың басында Санкт-Петербург Императорлық балетінің репертуарындағы көптеген туындылар сияқты, Петипа / Иванов / Гертельдің "La Fille mal gardée" қойылымы да компанияның режиссері Николай Сергеев және оның нотаторлар тобы хореографиялық нотацияның Степанов әдісімен жазылған. Сергеев 1917 жылы Ресейден кеткенде осы нотацияларды өзімен бірге алып, Петипа / Ивановтың "Лебедь көлі", Петипаның "Ұйқыдағы сұлулық", Императорлық балеттің 1892 жылғы түпнұсқа "Ақшамұрт жарушы", Петипа / Иванов / Чечеттидің "Коппелия" және Петипаның толыққанды "Жизель" балеттерін Ресейден тыс алғаш рет, негізінен Корольдік балеті үшін қоюға пайдаланды. Бүгінде осы нотациялардың барлығы, Императорлық балеттің "La Fille mal gardée" қойылымына жасалған нотацияларды қоса алғанда, Сергеев жинағы деп аталатын жинақтың құрамына кіреді, ол қазір Гарвард университеті кітапханасының театр коллекциясында сақтаулы. 2015 жылы хореограф және тарихшы Сергей Вихарев Сергеев жинағынан алынған нотацияларды пайдаланып, Екатеринбург мемлекеттік балеті үшін "La Fille mal gardée" қойылымын қойды. Премьера 2015 жылдың 15 мамырында Екатеринбург мемлекеттік академиялық опера және балет театрында өтті.
Александр Горскийдің қайта өркендеуі
1903 жылғы 20 желтоқсанда [О. С. 7 желтоқсан 1903] Мәскеудегі Императорлық Большой театрында "La Fille mal gardée" қойылымының маңызды жаңа өрбуінің премьерасы өтті. Бұл нұсқаны Санкт-Петербургтегі Императорлық театрлардың бұрынғы бишісі, Мәскеу труппасының бас балетмейстері болған Александр Горский сахнаға қойды. Горскийдің 1903 жылғы нұсқасы, оның Санкт-Петербургтағы мансабы кезінде үйренген Петипа/Ивановтың қойылымына негізделген. Горскийдің нұсқасында Гертельдің партитурасына көптеген қосымша музыкалар, оның ішінде Чезаре Пуньи, Людвиг Минкус, Лео Делибес, Риккардо Дриго және Антон Рубинштейннің шығармалары енгізілді. Осы "Жақсы қыз" нұсқасы Ресей, Еуропа және Америкадағы көптеген жылдар бойы қойылған дерлік барлық қойылымдардың негізі болды. Горскийдің екінші актідегі Grand pas de deux нұсқасы, "La Fille mal gardée pas de deux" деп белгілі, қазір гала-концерттер мен байқаулардың танымал репертуарлық бөлігі болып табылады және Ваганова мектебі оны Мариинский театрындағы жыл сайынғы бітіру спектакльдерінің бір бөлігі ретінде тұрақты түрде орындайды.
Кеңес дәуіріндегі қойылымдар
1930 жылы хореографтар Асаф Мессерер мен Игорь Моисеев 1903 жылғы Горскийдің басылымына негізделген "La Fille mal gardée" балетінің жаңа нұсқасын "Большой балет" үшін қойды. Бұл қойылым үшін Мессерер мен Моисеев балетке Глинканың "Орфей" музыкасымен аранжировкаланған "Лиза мен Коланың үйлену тойы" атты жаңа акт қосты. Мессерер мен Моисеевтің нұсқасы Болшой театрының репертуарында екі жыл ғана болды, содан кейін 1935 жылы "Ривалдар" деген атпен қайта жаңғыртылды, дирижер Александр Мосолов Гертель/Глинка музыкасын қайта қарады. Бұл нұсқа тек он сегіз рет көрсетілді, сосын репертуардан толығымен алынып тасталды. 1937 жылы Болшой хореограф Леонид Лавровскийдің сахналық қоюымен "Жас қыз" балетін толыққанды жаңа нұсқада қайта қойды. Бұл қойылым үшін Лавровский композитор Павел Фельдтке Гертельдің дәстүрлі музыкасына негізделген жаңа партитура жасауды тапсырды, оған Горскийдің қайта жаңғыртуы арқылы қосылған барлық музыкалық үзінділер енгізілді. Он бір көрсетілімнен кейін Лавровскийдің қойылымы Болшой театрының тұрақты репертуарынан алынып тасталды, бірақ 1970 жылдардың басына дейін мерзімі бойынша көрсетіліп тұрды. Содан бері бұл қойылым тек Болшой балет академиясының үздік түлектерімен сирек қойылатын болды. 1989 жылы Киров/Мариинский балетінің директоры Олег Виноградов Киров балеті үшін балеттің жаңа нұсқасын қойды, ол негізінен 20 ғасырдың басындағы дәстүрлі Петипа/Иванов/Горский қойылымдарына негізделген. Көрермендер тарапынан зор табысқа ие болғанына қарамастан, Виноградовтың қойылымы 1995 жылы Киров/Мариинский балеті директоры лауазымынан кеткеннен кейін репертуардан алынып тасталды, және бүгінгі күнге дейін компанияның репертуарында толық көлемдегі нұсқасы жоқ.
Батыстағы қорқынышты қыз
Ла Филь маль гарде (яғни, Петипа мен Ивановтың қайта жаңғыртуларынан туындаған) батыстағы кез келген орыс нұсқасының алғашқы қойылымдарын 1912 жылы Лондонға гастрольдік сапармен келген, Лиза рөлін ең жақсы орындаушылардың бірі, аңызға айналған балерина Анна Павлованың труппасы көрсетті, ол балеттің қысқартылған нұсқасын орындады. Бронислава Нижинска 1940 жылы Америка балет театры (сол кезде Балет театры деп аталған) үшін Америка Құрама Штаттарында «La Fille mal gardée» балетінің алғашқы қойылымын сахналады, ол нұсқа Петипа/Иванов/Горский нұсқасына және Гертельдің музыкасына негізделген. ABT-ның алғашқы құрамында Патрисия Боуман Лизеттің рөлінде, ал Юрек Шабелевский Коластың рөлінде болды. Нижинсканың нұсқасы 1941 жылы «Жолдан тайған қыз» деген атаумен, ал 1942 жылы «Құлықты Лизетта» деген атаумен қайта жаңғыртылды. 1942 жылғы қойылым Димитрий Романовтың 1949 жылғы өңдеуінен өтті және көп жылдар бойы труппаның репертуарында сақталды. Романов 1972 жылы труппа үшін балеттің жаңа нұсқасын сахналады, онда Наталья Макарова Лиза рөлінде ойнады. Романовтың қойылымы 1984 жылға дейін Америка балет театрының репертуарында танымал болды. Михаил Барышников, Гелси Киркланд, Сьюзан Джаффе, Синтия Грегори, Фернандо Бухонес және Марианна Черкасский сияқты көптеген белгілі бишілер басты рөлдерде табысқа жетті. Бүгінде труппа Сер Фредерик Эштонның нұсқасын өзінің белсенді репертуарында сақтайды (алғаш рет 1960 жылы Корольдік балеті үшін сахналаған), бірақ ескі нұсқадан алынған «La Fille mal gardée» па-де-де гала-концерттер кезінде жиі орындалады. 1942 жылы Монте-Карлодағы «Рус балеті» «La Fille mal gardée» балетінің алғашқы қойылымын ұсынды, оны Император балетінің бұрынғы балеринасы Александра Балахова сахналады, ол қойылым Александр Горскийдің қойылымына негізделген, ол Петипа/Ивановтың 19 ғасырдың соңындағы қойылымынан алынған. Монте-Карлодағы «Рус балетімен» жұмыс істеген көптеген бишілер хореографтар, мұғалімдер және балетмейстерлер ретінде шетелде сәтті мансапқа ие болды және Балахованың нұсқасын бүкіл әлемде көптеген қайта жаңғыртулардың негізі ретінде пайдаланды. Атақты балерина Алисия Алонсо 1940-1950 жылдары Балахованың «La Fille mal gardée» қойылымын биледі және 1964 жылы Куба балеті үшін жұмыстың өз нұсқасын сахналады. Нәтижесінде, Кариб теңізі мен Оңтүстік Америкадағы балет труппаларының көпшілігі Алонсоның сахналық қойылымынан Гертельдің музыкасына алынған қойылымдарды үнемі орындайды. 1985 жылы Клод Бесси Париж операсының балет мектебі үшін «La Fille mal gardée» балетінің өз нұсқасын сахналады, бұл қойылым 1972 жылы Америка балет театры үшін Димитрий Романовтың нұсқасынан шабыттанды. Бұл қойылымда Бесси Гертельдің 1864 жылғы партитурасын Париж операсының дирижері Жан Мишель Дамазе оркестрлеуінде пайдаланды.
Фредерик Эштонның Корольдік балет қойылымы
1959 жылы хореограф Фредерик Эштон Лондон Корольдік балеті үшін «La Fille mal gardée» балетіне жаңа редакция жасауды бастады. Бұл қойылым 1960 жылдың 28 қаңтарында алғаш рет көрсетілді, онда балерина Надя Нерина Лиза, Дэвид Блэр Колас, Стэнли Холден Жесір Симон және Александр Грант Ален рөлінде болды. Эштонның бұл қоюы балет репертуарындағы белгілі бір классикаға айналды. Алғашқыда Эштон 1864 жылғы Пётр Людвиг Гертельдің музыкасын пайдалануды жоспарлаған, себебі ол 19 ғасырдың соңынан бері балеттің көптеген қайта қоюларында қолданылып келді. Бірақ музыканы жақыннан қарап шыққаннан кейін, Эштон оның жоспарларына сай емес екенін түсінді. Балет тарихшысы және музыкатанушы Айвор Гесттің ұсынысымен Эштон Фердинанд Герольдтың 1828 жылғы музыкасын, оның жеңіл және қарапайым дыбысталы әуенімен, өзінің түсінігіне сәйкес деп тапты. Содан кейін Эштон Корольдік опера үйінің дирижері Джон Ланчбериге Герольдтың музыкасын оркестрлеуді және өңдеуді тапсырды, оны жаңа музыканың негізі ретінде пайдаланды. Ланчбери бірнеше жаңа бөлімдер жазды, 1789 жылғы премьерадан алынған түпнұсқа пастиш музыкасының үзінділерін және Гертельдің бір бөлімін қосты. Эштон Герольдтың музыкасында үлкен па де дуэ жоқ болғанына көңілі толмады. Айвор Гест 1837 жылы балетте Фанни Эсслердің өнер көрсетуі үшін әзірлеген па де дуэтінің скрипкалық нұсқасын Париж операсының ескі музыкалық қорабынан тапты. Бұл бөлім қазір «Фанни Эсслер па де дуэ» деп аталады. Эштон «La Fille mal gardée» балетінің жаңа нұсқасы үшін өте шебер хореографиялық қойылым жасады. Ол Лиза мен Коланың «Pas de ruban» биін қайта жаңғыртты, онда ғашықтар қызғылт атлас лентаны қолданып, әдемі және күрделі қимылдар орындайды. Эштон «Фанни Эсслер па де дуэ» арқылы осы идеяны жаңа деңгейге көтерді, Лиза, Кола және сегіз лентасы бар сегіз бишіге арналған керемет «Grand adage» ойлап тапты. Эштон сондай-ақ Петипаның «Мен үйленген кезде» деп аталатын мимикалық сахнасын қосты, бұл Лиза рөлін орындаған барлық ұлы балериналардың орындаған атақты бөлімі. Ол бұл сахнаны Санкт-Петербург император театрларының бұрынғы балеринасы және «Балет Русінің» негізін қалаушысы Тамара Карсавинадан үйренді. Карсавина бұл сахнаны өзінің ұстазы Павел Гердттен үйренген, ол бір кезде император балетінің жетекші бишісі болған және 19 ғасырдың соңы мен 20 ғасырдың басында Лиза рөлінде балериналармен серіктес болған. Ланчбериді «Клог биі» үшін музыка жазуға шабыттандыру үшін Эштон композиторды Ланкаширдің клог бишілерінің қойылымына алып барды. Бұл биді балетте Лизаның анасы, Жесір Симон орындайды. Ланчбери Гертельдің музыкасынан Жесір Симонға арналған лейтмотивті пайдалануды шешті. Эштон осы музыкадан Симон мен төрт балеринаға арналған көңілді би жасады, онда Лиза анасын бір жұп клогпен әуелеп, оларды киіп, Эштонның ең әйгілі билерінің біріне айналады, онда бишілер клогтарды аяқтарының басында (sur la pointe) билеу үшін пайдаланады. Эштонның 1960 жылғы «La Fille mal gardée» балеті әлемнің көптеген театрларында қойылды және көбінесе «дәстүрлі» нұсқаға айналды, бұл Ресейде Гертельдің музыкасына биленген Петипа/Иванов/Горский қойылымдарын ығыстырды. Мұндай театрлардың қатарында Үлкен балет (2002) және Америка балет театры (2004) бар. Осыған қарамастан, Петипа/Иванов/Горский нұсқаларынан алынған әйгілі «La Fille mal gardée pas de deux» балеттік гала-концерттерде жиі орындалады және балет жарыстарында жас бишілер оны жиі пайдаланады. Эштонның қайтыс болғаннан кейін, оның «La fille mal gardée» балетін қою құқығы Ален рөлін алғаш орындаған Александр Грантка өтті. 2007 жылы Париж опера балеті Грантты Эштонның нұсқасын сахналауға шақырды, ол 2007 жылдың 22 шілдесінде Гарнье сарайында алғаш рет көрсетілді, онда Лиза рөлін Дороте Гилберт, Колас рөлін Николас Ле Риш, Ален рөлін Симон Валастро және Жесір Симон рөлін Стефан Фаворин орындады. 1961 жылы BBC мен Корольдік балет арасындағы келісімшарт бойынша «La fille mal gardée» балеті теледидар үшін түсірілген тоғыз балеттің бірі болды және 1962 жылы Рождествода алғашқы актерлік құраммен көрсетілді. Кейіннен Корольдік балет бірнеше бейнежазбалар шығарды. 1962 жылы Ланчбери Герольдтың музыкасын өңдеуден алынған үзінділерді жазды, ал 1983 жылы толық шығарманы жазды, бұл да Decca Records үшін болды.
Балет дю Рейннің 1789 жылғы түпнұсқасының қайта жаңғыруы
"La Fille mal gardée" қойылымының тарихы 1989 жылы толық айналып келді, ол кезде Францияның Мулхаус балеті 1789 жылғы Даубервалдың түпнұсқалық қойылымын қайта қойды. Қойылымды 18 және 19 ғасырлардың басындағы би театрының маманы Иво Крамер және Рейн балетінің көркемдік директоры Жан Пол Гравье сахналады. Олар түпнұсқалық қойылымның нұсқасын Стокгольмде тауып, 1789 жылғы қойылымның, соның ішінде түпнұсқалық мим эпизодтарының егжей-тегжейлі сипаттамасын анықтады. Түпнұсқалық партитура дирижер Чарльз Фарнкомб тарапынан қалпына келтіріліп, оркестрленді. Дизайнер Доминик Делуш түпнұсқада қолданылған эскиздерден шабыттанған декорациялар мен костюмдер жасады. Даубервалдың түпнұсқалық хореографиясы жоғалғандықтан, Крамер сол дәуір стилінде, түпнұсқадағыдай халық билерінің үлкен ықпалымен билерді құрастырды. Крамер балет финалының бастапқы жоспарын да қалпына келтірді, онда бишілер музыкамен бірге ән айтып, "Il n'est qu'un pas du mal au bien" ("Жаманнан жақсыға бір қадам ғана") рефренін жариялады. Қойылым түпнұсқа атауымен, "Паузаның балеті" ("Le ballet de la paille") деп ұсынылды.