Кіріспе
Крейцспиль (Crossplay) — Карльхайнц Стокгаузеннің 1951 жылы обой, бас-кларнет, фортепиано және төрт перкуссияшы үшін жазылған композициясы (кейіннен басқа өзгерістермен қатар, тек үш перкуссияшыға бейімделді). Бұл шығарма композитордың туындылар тізілімінде 1/7 нөмірімен таңбаланған.
Kreuzspiel (Crossplay) is a composition by Karlheinz Stockhausen written for oboe, bass clarinet, piano and four percussionists in 1951 (it was later revised for just three percussionists, along with other changes). It is assigned the number 1/7 in the composer's catalogue of works.
Тарих
Стокгаузен "Кройцспильді" өзінің алғашқы түпнұсқа композициясы деп есептеді, музыкалық оқуларының бөлігі ретінде жасаған стильдік еліктеу жаттығуларынан өзгеше. Композитордың сөзіне қарағанда, оған Оливье Мессьеннің "Mode de valeurs et d'intensités" (1949) және Карел Гойваертстің "Екі фортепианоға сонатасы" (1950) ықпал еткен, және ол "ноқталық" музыканың ең алғашқы үлгілерінің бірі болып табылады. "Кройцспильдің" тұсаукесері 1952 жылғы жазда Дармштадттық жазғы курста композитордың өзі басқарды. Стокгаузеннің айтуынша, орындалыс "скандалмен аяқталды".
Талдау
Кройцспиль Стокгаузеннің басқа шығармаларына қарағанда көбірек талданды, бірақ оның үш кезеңінің біріншісіне ғана тоқтаған бір ғана зерттеу бар. Композитордың өзі де, басқалар да оны «сериялық» композиция деп сипаттағанымен, Кройцспильде анықтамалық, қайталамалы он екі тондық реттелген жиынтық қолданылмайды. Керісінше, он екі элементтің (биіктік, ұзақтылық, динамикалық және бастапқы нұсқада – шабуыл) тұрақты өзгертілуін қолданады, бұл кейде «пермутациялық сериализм» деп аталады (мысалы, Хауэлл). Реестрді басқару үшін жеті элементтен тұратын пермутациялық жүйе де пайдаланылады. Композиция үш бөлімнен тұрады. Бірінші бөлімде алты нота ең жоғары регистрде, ал тағы алтысы ең төменгі регистрде басталады. Олар біртіндеп төрт орталық октаваға қарай жылжиды, қозғалыстың ортасында бүкіл диапазон бойынша биіктіктердің тең таралуына жетеді. Осы сәттен бастап бөлім соңына дейін процесс кері жүреді, барлық ноталар екі шеткі регистрге қайта оралады, бірақ бастапқыда жоғарыда болған алты нота енді төменде, ал төменде болғандары жоғарыда болады. Екінші бөлімде де ұқсас формальды процесс орындалады, ол ортаңғы регистрден басталып, барлық жеті октаваға таралып, содан кейін ортаға жиырылады. Үшінші бөлім бірінші екі бөлімді біріктіреді. Бұл пішіндердің композициялық бақылауы бірінші бөлімде ұзақтылық параметрі арқылы, ал екінші бөлімде биіктік параметрі арқылы анықталады.
Дискография
Дармштадттағы 50 жыл жаңа музыка, 1-том. Оның ішінде «Кройцшпиль» (тек 3-ші кезең, төрт перкуссионермен нұсқасы). Ромоло Грано, гобой; Фридрих Вилдганс, бас-кларнет; Ирмела Сандт, фортепиано; Ханс Россман, Бруно Мадерна, Вилли Трампфеллер және Пол Гепперт, перкуссия; дирижері – Карлхайнц Стокхаузен. Жазылған 1952 жылдың 21 шілдесінде. CD-жазба. Col Legno WWE 1CD 31894. Мюнхен: Col Legno, 1996. Сондай-ақ, 4 CD жинағының бөлігі ретінде шығарылды, «50 Jahre neue Musik in Darmstadt». Col Legno WWE 4CD 31893 (қорап); 1-том: WWE 1 CD 31894; 2-том: WWE 1 CD 31895; 3-том: WWE 1 CD 31896; 4-том: WWE 1 CD 31897. Мюнхен: Col Legno, 1996.
Stockhausen: «Кройцшпиль»; «Контра Пункт»; «Zeitmaße»; «Адиу». Лондон симфониялық оркестрі, дирижері Карлхайнц Стокхаузен. «Кройцшпиль» 1973 жылдың 21 наурызында Лондонда жазылған. LP-жазба. 12 дюйм. Deutsche Grammophon 2530 443 (стерео). [Гамбург]: Deutsche Grammophon, 1974. CD-де басқаша жинақталып, «Stockhausen: Chöre für Doris; Choral; Drei Lieder; Sonatine; Kreuzspiel» деп қайта шығарылды. Stockhausen толық жинағы, CD 1. Кюртен: Stockhausen Verlag, 2002. XX ғасырға билет: Пьер Булезбен экскурсия. Ensemble intercontemporain, дирижері Пьер Булез. Жазылған 1987–1988 жылдары. Ensemble intercontemporain, дирижері Пьер Булез. XX ғасыр туындылары. Жазылған Париж, IRCAM, 1987–1988 жылдары. (Тек «Кройцшпиль» үзіндісі; Игорь Стравинский, Эдгар Варез, Антон Веберн, Лучано Берио, Дьёрдь Лигети және Пьер Булездің туындыларымен). CD-жазба. Disques Montaigne WM 334 88 518. Париж: Disques Montaigne, 1989. [Музыка Жан-Пьер Котте ұсынған алты бөлімді «Boulez xxe siècle» телесериалынан алынған. Бірлескен өндіріс: FR3, la Sept, Caméras Continentales, IRCAM, Ensemble intercontemporain және Centre Georges Pompidou, Caisse des Dépôts et Consignations қолдауымен және Ұлттық кино орталығының қатысуымен. «Кройцшпиль» 3-бөлімде, «Ритм» тақырыбында кездеседі.] Disques Montaigne 780518 болып қайта шығарылды. «Кройцшпиль» үзіндісі және басқа материалдар «D'un siècle à l'autre» дискісінің 3-бөлімінде қайта шығарылды. 3 CD жинағы. (Яначек, Малер, Дебюсси, Сибелиус, Равель, Барток, Стравинский, Шостакович, Шенберг, Айвс, Веберн, Варез, Берг, Мессиан, Дютильё, Картер, Ксенакис, Лигети, Берио, Кагель, Харви және Дусапиннің туындыларымен). Montaigne/Naïve MO 782096 (қорап), 1-диск: MO 782096 1, 2-диск: MO 782096 2, 3-диск: MO 782096 3. Париж: Montaigne/Naïve, 2000. Silbury Air. Сидней Альфа ансамблі (Линда Уолш, гобой; Сью Ньюсом, бас-кларнет; Стефани Маккалум, фортепиано; Дэрил Пратт, Элисон Эддингтон және Элисон Лоу Чой, перкуссия), дирижері Дэвид Стэнхоп. CD-жазба. ABC Classics 465 651 2. [Сидней]: Австралиялық радио хабар тарату корпорациясы, 2000. («Кройцшпильден» басқа, Гаррисон Биртвистл, Найджел Баттерли, Луиджи Даллапикола және Дон Бэнкстің туындыларын қамтиды.) Musik in Deutschland 1950–2000, 11, № 1: «Инструментальді камералық музыка: заманауи ансамбльдер 1950–1970». Ensemble Avance және Ensemble Modern. CD-жазба. BMG Ariola 74321 73619 2. [Мюнхен]: BMG Ariola, 2005. («Кройцшпильден» басқа, Стефан Вольпе, Рудольф Вагнер Реген, Вольфганг Фортнер, Герберт Брун, Пол Дессау, Фридрих Голдман және Вернер Хайдердің туындыларын қамтиды.) Карлхайнц Стокхаузен: «Плюс Минус». Ives Ensemble (Эстер Пробст, гобой; Ханд Петра, бас-кларнет; Джон Снидерс, фортепиано; Арнольд Марининсен, Уилберт Грутенбоер және Федор Реуниссе, перкуссия), дирижері Ричард Рийнвос. Жазылған 2002 жылдың 29 маусымынан 2 шілдесіне дейін, Леувардендегі Ромейн театрында, Нидерланды. («Кройцшпильден» басқа, Стокхаузеннің «Рефрен» және «Плюс Минус» туындыларын қамтиды.) CD-жазба. Hat Hut hat[now]ART 178. Базель: Hat Hut, 2010.
Stockhausen: Kreuzspiel; Kontra Punkte; Zeitmaße; Adieu. London Sinfonietta, cond. Karlheinz Stockhausen. Kreuzspiel recorded in London, 21 March 1973. LP recording. 12 in. Deutsche Grammophon 2530 443 (stereo). [Hamburg]: Deutsche Grammophon, 1974. Reissued on CD in a different coupling, as Stockhausen: Chöre für Doris; Choral; Drei Lieder; Sonatine; Kreuzspiel. Stockhausen Complete edition CD 1. Kürten: Stockhausen Verlag, 2002. Passeport pour le XXe siècle: Voyage guidé par Pierre Boulez. Ensemble intercontemporain, conducted by Pierre Boulez. Recorded 1987–88. Ensemble intercontemporain, conducted by Pierre Boulez. L'oeuvre du XXe siècle. Recorded Paris, IRCAM, 1987–1988. (Kreuzspiel excerpt only; with works by Igor Stravinsky, Edgard Varèse, Anton Webern, Luciano Berio, György Ligeti, and Pierre Boulez). CD recording. Disques Montaigne WM 334 88 518. Paris: Disques Montaigne, 1989. [Music taken from the six part television series, Boulez xxe siècle, presented by Jean Pierre Cottet. Coproduction: FR3, la Sept, Caméras Continentales, IRCAM, Ensemble intercontemporain, and Centre Georges Pompidou, with support of the Caisse des Dépôts et Consignations, and participation of the Centre National de la Cinématographie. Kreuzspiel occurs in part 3, "Rhythm".] Reissued as Disques Montaigne 780518. The Kreuzspiel excerpt with otherwise different material reissued on disc 3 of D'un siècle à l'autre. 3 CD set. (With works by Janáček, Mahler, Debussy, Sibelius, Ravel, Bartók, Stravinsky, Shostakovich, Schoenberg, Ives, Webern, Varèse, Berg, Messiaen, Dutilleux, Carter, Xenakis, Ligeti, Berio, Kagel, Harvey, and Dusapin.) Montaigne/Naïve MO 782096 (box), disc 1: MO 782096 1, disc 2: MO 782096 2, disc 3: MO 782096 3. Paris: Montaigne/Naïve, 2000. Silbury Air. Sydney Alpha Ensemble (Linda Walsh, oboe; Sue Newsome, bass clarinet; Stephanie McCallum, piano; Daryl Pratt, Alison Eddington, and Alison Low Choy, percussion), conducted by David Stanhope. CD recording. ABC Classics 465 651 2. [Sydney]: Australian Broadcasting Corporation, 2000. (Besides Kreuzspiel, includes works by Harrison Birtwistle, Nigel Butterley, Luigi Dallapiccola, and Don Banks.) Musik in Deutschland 1950–2000 11, no. 1: "Instrumentale Kammermusik: Moderne Ensembles 1950–1970". Ensemble Avance and Ensemble Modern. CD recording. BMG Ariola 74321 73619 2. [Munich]: BMG Ariola, 2005. (Besides Kreuzspiel, includes works by Stefan Wolpe, Rudolf Wagner Régeny, Wolfgang Fortner, Herbert Brün, Paul Dessau, Friedrich Goldmann, and Werner Heider.) Karlheinz Stockhausen: Plus Minus. Ives Ensemble (Esther Probst, oboe; Hand Petra, bass clarinet; John Snijders, piano; Arnold Marinissen, Wilbert Grootenboer, and Fedor Reunisse, percussion), conducted by Richard Rijnvos. Recorded 29 June to 2 July 2002 at Theater Romein, Leeuwarden, Netherlands. (In addition to Kreuzspiel, includes Stockhausen: Refrain and Plus Minus.) CD recording. Hat Hut hat[now]ART 178. Basel: Hat Hut, 2010.