Штокхаузеннің «Інори» композициясы: Жестіктер мен музыкалық формуланың мистикалық үйлесімі
Inori (Stockhausen)
Карлхайнц Штокхаузеннің «Inori» шығармасы – оркестрмен орындалатын медитативті музыка. Жапон тілінде «тілек, құлшылық» мағынасын білдіреді. Жестіктер мен дыбыстар үйлесімдігі.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Кіріспе
Инори (жапон тілінде "Дұғалар") - бір немесе екі солист пен оркестр үшін Карльхайнц Стокгаузеннің 1973-1974 жылдары жазған шығармасы (композитордың туындылар каталогында 38-ші нөмір).
Inori (Japanese for "Adorations"), for one or two soloists with orchestra, is a composition by Karlheinz Stockhausen, written in 1973–74 (Nr. 38 in the composer's catalog of works).
Тарих
Инори – медитативтік туынды. Жапон тіліндегі инори (祈り) сөзі «тілек, дұға, құлшылық» деген мағынаны білдіреді. «Бұл бір ғана кейіпкері бар, ән жоқ, тек ойлардың қимыл арқылы көрініп, өзара үйлесімді дыбыс ретінде естілетін опера сияқты». «Сололық бөлім мелодия ретінде жазылған және теориялық тұрғыдан мелодиялық аспаппен орындалуы мүмкін; алайда, сололық қимыл мен оркестрдің жауабы арасындағы байланыс соншалықты толық, сололық мелодия әрқашан бейімдеуші миммен үнсіз түсіндіріледі, түрлі діни амалдардан алынған қимылдар тілі қолданылады». 1973 жылы Германияда Стокгаузенмен жұмыс істеген австралиялық биші және хореограф Филиппа Каллен, хореографиялық дұға қимылдарына, әсіресе ол зерттеген Үндістанның мудраларына оның назарын аударған адам ретінде танылады. «Инори, композитордың айтуынша, шынымен де мистикалық туынды, бірақ бұл тек мистификацияның болмауынан ғана». «Стокгаузен дұғаның ым тілін, дұғалық қимылдардың хроматикалық шкалалары негізінде, ерекше денелік музыкаға қайта құрастырды». Партитурада сололық бөлім кез келген тәсілмен, тіпті кез келген мелодиялық аспаппен орындалуы мүмкін екендігі көрсетілгенімен, бүгінгі күнге дейін бұл әрқашан миммен, дұғалық қимылдарды қолдана отырып орындалып келеді. Алғашқы орындалымдарда көрермендердің солошыны музыкаға сәйкес импровизациялап орындап жатқан деп қате түсінуіне байланысты, Стокгаузен қимылдардың толыққанды жазылғанын нақты көрсету үшін екі параллель солошыны пайдалануды шешті. Стокгаузен «Инори» туындысын «ұрықтың негізгі ерекшеліктері алынған мелодиялық-ырғақтық құрылым» деп аталатын Ургестальт немесе формула арқылы жазды. Бұл мелодиялық формула бес сегментке бөлініп, таза ырғақтан басталатын тізбек құрайды – динамика, мелодия және гармония арқылы полифонияға қарай: демек, музыканың бастапқы шығу тегінен таза зияткерлік жағдайға қарай даму. Бүкіл туынды осы формуланың шамамен 70 минуттық уақытқа проекциясы болып табылады. Формула 15 нотадан тұрады, олар 5, 3, 2, 1 және 4 нотадан тұратын 5 фразаға бөлінеді. Үлкен масштабтағы формаға көшірілгенде, бұл 5 фраза туындының 5 негізгі бөлімін құрайды. Әр фраза үш бөліктен тұрады: мелодия, эхо және үзіліс; үлкен масштабтағы формада бұл генезис + эволюция (=экспозиция + даму) – эхо – үзіліс болады, эхолар өте жұмсақ статистикалық үзінділер, ал «үзілістер» мим үшін минималды сололар. Мелодияның ұзақтығы, ноталармен өлшенгенде, формалық бөлімдер мен тармақтардың ұзақтығын анықтау үшін минуттарға айналдырылады. 15 нотаның ең маңыздысы – ортаңғы Додан жоғары Соль нотасы, ол темп MM = 71 (орта ғасырлық музыка теориясының «жүрек соғуы» темпі), жүрек үстіне қойылған қол қимылына және Құдайдың атын білдіретін «ХУ» буынына сәйкес келеді. Осы бес бөлімнен басқа «өлшеуге келмейтін, трансценденттік сәт» бар. Стокгаузен сонымен қатар «Инори» туындысына кіріспе жазды – Vortrag über HU («ХУ туралы лекция»), Nr. 38½, туындының сағаттық музыкалық талдауы, оны әнші орындайды.
Inori is a meditative work. The word inori (祈り) in Japanese means "prayer, invocation, adoration". "It is like an opera with only one character and no singing, only thoughts visible as gesture and audible as reciprocally modulated sound". "The solo part is composed as a melody and is theoretically performable by a melody instrument; however the relationship between solo gesture and orchestra response is so complete that the solo melody is invariably interpreted in silence by a dancer mime, employing a vocabulary of gestures drawn from a variety of religious practices". The Australian dancer and choreographer Philippa Cullen, who spent some time in Germany working with Stockhausen in 1973, is credited with drawing his attention to choreographic prayer gestures, in particular the mudras of India, which she had been studying. "Inori is indeed, as the composer insists, a mystical work, but only because there is absolutely no mystification". "Stockhausen recomposed the sign language of praying, on the basis of chromatic scales of prayer gestures, into a highly differentiated bodily music". Although the score specifies that the soloist part may be performed in any number of ways, including any kind of melodic instrument, to date this has always been performed by mimes, using a set of prayer gestures. Because audiences at early performances were mistakenly perceiving the soloist as improvising to the music, Stockhausen decided to use two parallel soloists in order to make it obvious that the gestures are fully composed. Stockhausen composed Inori using an Urgestalt or formula, which is "a melodic rhythmic structure from which the principal characteristics of the work are derived". This melodic formula is divided into five segments, forming a sequence “leading from pure rhythm . via dynamics, melody, and harmony, to polyphony:—hence, a progression from the primitive origin of music to a condition of pure intellect. The entire work is a projection of this formula onto a duration of about 70 minutes”. The formula consists of 15 notes, which are divided into 5 phrases with 5, 3, 2, 1 and 4 pitches respectively. Transferred to the large scale form, these 5 phrases yield the 5 major sections of the work. Each phrase consists . of three parts: melody, echo and pause; in the large scale form these become genesis+evolution (=exposition + development)—echo—pause, the echoes being very soft statistical passages, and the 'pauses minimally accompanied solos for the mime. The durations of the melody, measured in crotchets, are converted into minutes to give the lengths of formal divisions and subdivisions. The most important of the 15 pitches is the G above middle C, which corresponds to the tempo MM = 71 (the "heartbeat" tempo of medieval music theory), to the hand gesture positioned over the heart, and to the syllable "HU", representing the Divine Name. In addition to these five sections, there is "an unmeasured, transcendental moment". Stockhausen also composed an introduction to Inori, Vortrag über HU ("Lecture on HU"), Nr. 38½, an hour long musical analysis of the work, for performance by a singer.