Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Өсімдік түрі
Species of plant
Leonurus cardiaca, аналық шөп деп белгілі, ламиакея тұқымдасына жататын көп жылдық шөптесін өсімдік. Басқа да кең таралған аттары – лақты шөп, арыстан құлағы және арыстан құйрығы. Арыстан құйрығы – Leonotis leonurus, ал арыстан құлағы – Leonotis nepetifolia деген өсімдіктердің де атауы. Орталық Азия мен Оңтүстік-Шығыс Еуропадан бастау алған, қазір әлемнің көптеген жерлерінде кездеседі, көбінесе емдік шөп ретінде қолданылуының нәтижесінде тараған.
Leonurus cardiaca, known as motherwort, is an herbaceous perennial plant in the mint family, Lamiaceae. Other common names include throw wort, lion's ear, and lion's tail. Lion's tail is also a common name for Leonotis leonurus, and lion's ear, a common name for Leonotis nepetifolia. Originally from Central Asia and southeastern Europe, it is now found worldwide, spread largely due to its use as a herbal remedy.
Сипаттама
Leonurus cardiaca төртбұрышты сабағы бар, ол қысқа түктермен қапталған және көбінесе қызғылт түсті, әсіресе түйіндерге жақын. Қарсы жапырақтары тісті жиекті және ұзын сабақты, алақан тәрізді бөлінген; түбірлік жапырақтары үш ұшты конус тәрізді, ал жоғарғы жапырақтары үштен беске дейін бөлінген. Олардың жоғарғы беті аз ғана түкті, ал астыңғы беті сұрғылт. Гүлдер өсімдіктің жоғарғы бөлігіндегі жапырақ қойнауларында пайда болады және үш бөлікті жапырақшалары бар. Әр гүлдің тостағаншасы қоңырау пішіндес және бес бөлікті. Гүлдің түтігі екі ерінмен, иір, ұзын, біріккен және ұзын түтікшелі. Жоғарғы ерні дөңгелек және ақ түктермен жабылған, ал төменгі ерні үш бөлікті, төмен қарай иілген және қызыл дақтармен себілген. Гүлдері қызғылт немесе лила түсті, көбінесе түкті төменгі ерінмен. Онда төрт жарқын аталық бар, екі қысқа және екі ұзын, ал жемісі төрт камералы шизокарп. Өсімдік шамамен биіктікке жетеді және жаздың ортасынан соңына дейін гүлдейді.
Leonurus cardiaca has a squarish stem which is clad in short hairs and is often purplish, especially near the nodes. The opposite leaves have serrated margins and are palmately lobed with long petioles; basal leaves are wedge shaped with three points while the upper leaves have three to five. They are slightly hairy above and greyish beneath. Flowers appear in leaf axils on the upper part of the plant and have three lobed bracts. The calyx of each flower is bell shaped and has five lobes. The corolla is irregular, long, fused, long tubed with two lips. The upper lip is convex and covered with white hairs and the lower lip is three lobed and downward curving and spotted with red. The flowers are pink to lilac in colour often with furry lower lips. There are four protruding stamens, two short and two longer, and the fruit is a four chambered schizocarp. The plant grows to about in height and blooms in mid to late summer.
Таралуы және мекендейтін ортасы
Аналық шөп, ең болмаса, Еуропаның оңтүстік-шығысы мен Орталық Азияға тән және ежелгі заманнан бері осы аймақтарда өсіріліп келеді. Оның табиғи өсетін жерлері – жол жиектері, бос жатқан егістіктер, қиыршық тастайтын орындар және басқа да бұзылған жерлер. Бұл өсімдік жақсы дренаждалған топырақ пен жартылай көлеңкелі жерді ұнатады. Солтүстік Америкаға аралардың қоректік базасын кеңейту және құмдық араларды тарту мақсатымен әкелінген бұл көп жылдық шөп қазір инвазивті түр деп есептеледі. USDA 4–8 климат аймақтарында қыстың суына төзімді.
Motherwort is probably native to the southeastern part of Europe and central Asia where it has been cultivated since ancient times. Its natural habitat is beside roadsides, in vacant fields, waste ground, rubbish dumps and other disturbed areas. This plant prefers well drained soil and a partly shady location. Introduced to North America as a bee foraging plant and to attract bumble bees, this perennial herb is now considered invasive. It is hardy in USDA climate zones 4–8.
Фольклорлық
Николас Калпепер аналық шөпті жүректегі қараңғы ойларды (меланхолиялық буларды) кетіруге, көңіл көтеруге және аналардың жатырын қалыпқа келтіруге пайдалы деп санаған. 15 ғасырдағы Еуропада кейбір шөпшілер аналық шөпті зұлым күштерден сақтайды деп есептеген.
Nicholas Culpeper considered motherwort useful for removing melancholy vapors from the heart, improving cheerfulness, and settling the wombs of mothers. In 15th century Europe, motherwort was considered by some herbalists to protect against evil spirits.
Химия
Бұл шөпте леонурин алкалоиді бар. Басқа химиялық құрамдастардың ішінде стахидрин, ащы иридоид гликозидтері (леонурид), дитерпеноидтар, флавоноидтар (оның ішінде рутин және кверцетин), танниндер, ұшпа майлар және А витамині бар. Стахидрин аналық шөптің жапырақтарынан алынады және фиброз, жүрек-қан тамырлары аурулары, қатерлі ісіктер, жатыр аурулары, ми жарақаттары және қабынуды емдеуде әртүрлі биоактивтіліктер көрсеткен.
The herb contains the alkaloid leonurine. Among other chemical constituents, it also contains stachydrine, bitter iridoid glycosides (leonuride), diterpenoids, flavonoids (including rutin and quercetin), tannins, volatile oils, and vitamin A. Stachydrine is extracted from the leaves of Motherwort and has demonstrated various bioactivities for the treatment of fibrosis, cardiovascular diseases, cancers, uterine diseases, brain injuries, and inflammation.