Кіріспе
Литвалық коммунист саясаткер Антанас Сничкус (– 22 қаңтар 1974) 1940 жылдың 15 тамызынан 1974 жылдың 22 қаңтарына дейін Литва Коммунистік партиясының бірінші хатшысы қызметін атқарған литвалық коммунист саясаткер болды.
Antanas Sniečkus ( – 22 January 1974) was a Lithuanian communist politician who served as the First Secretary of the Communist Party of Lithuania from 15 August 1940 to 22 January 1974.
Өмірбаян
Сничкус 1903 жылы Шакайға жақын Бублелай ауылында дүниеге келген. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде оның отбасы Ресейге қашып кетті, ол 1917 жылғы революцияны бақылады. 1919 жылы оның отбасы Литваға оралды; 1920 жылы ол большевиктер партиясының мүшесі болды. Сол жылы үкіметке қарсы қызметі үшін тұтқындалды. Кепілдікпен босатылып, Мәскеуге қашып, Коминтерннің агенты болды. Мәскеуде Зигмас Ангариетис пен Винкас Миккевичус Капсукастың сенімін жеңіп, Литва Коммунистік партиясының Орталық комитетінің мүшесі болды. 1926 жылы Коминтерн Сничкусты Литваға, жақында ғана өлім жазасына кесілген Каролис Пожеланың орнына, тыйым салынған және құпия Коммунистік партияның басшысы ретінде жіберді. 1926 жылдан 1930 жылға дейін Литвада диверсиялық әрекеттер жасады, 1930 жылы олар үшін қайта тұтқындалып, Каунас түрмесіне қамалды. 1933 жылы КСРО-да тұтқындалған литвалық саяси тұтқындарға айырбастау үшін босатылды. 1936 жылы Литваға оралды. 1939 жылы қайта тұтқындалып, сегіз жылға бас бостандығынан айырылды. 1940 жылы Литваға кеңес үкіметінің берген ультиматумынан және одан кейінгі әскери оккупациядан кейін Сничкус 1940 жылдың 18 маусымында түрмеден босатылып, Ұлттық қауіпсіздік департаментінің басшысы болды. Сыртқы істер комиссары Владимир Деканозов Литваға бірнеше күн бұрын, 15 маусымда, Литваның КСРО-ға қосылуын ұйымдастыру үшін келді. Партия хатшысы ретінде Сничкус Владимир Деканозовтың партия атынан берген бұйрықтарын жүзеге асырды. Сничкус 14 шілдеде кеңес билігі жаңадан құрған Халықтық Сейм сайлауына дейін үрей атмосферасын құруға көмектесті. Литва Коммунистік партиясы мен оның жақтастары ғана үміткерлерді ұсынуға құқылы болды. Халыққа сайлауға қатысу үшін түрлі тәсілдермен қорқыту жасалды, бірақ нәтижелер бұған қарамастан бұрмаланды. 21 шілдеде Халық Сеймі литвалық "халықтың" КСРО-ға қосылғысы келетінін жариялады, ал 3 тамызда КСРО Жоғарғы Кеңесі Литваны КСРО-ға қосты. Литваның заңсыз аннексия процесі ресми аяқталды және Литва Советтік Социалистік Республикасы құрылды. 15 тамыздан бастап, өліміне дейін Сничкус Литваның ең ықпалды адамы болды. Сничкус 1941 жылдың 14-19 маусымында литвалықтардың алғашқы жаппай депортациясын бастады. Тіпті оның інісі отбасымен бірге Сібірге депортацияланды, онда інісі қайтыс болды. Кеңес партиясының басшысы Никита Хрущев рақымшылық бағдарламасын шығарғанда, көптеген саяси тұтқындар мен депортацияланғандар түрмелер мен еңбек лагерьлерінен босатылды, бірақ Сничкус оларға Литваға оралуға рұқсат бермеді. 1942 жылдың 26 қарашасында Мәскеуде 1941 жылы Қызыл Армиямен бірге Мәскеуге кеткен Сничкус басқаратын Литва партизандық қозғалысы (Lietuvos partizaninio judėjimo štabas) құрылды. Литва партизандық қозғалысының бас штабының болуы кеңес партизандарының Литвадағы әрекеттерінің литвалық сипатын көрсетуі керек еді, бірақ шын мәнінде Мәскеуден жіберілген диверсанттар тобы Литва партизандық қозғалысының бас штабына есеп бермей, тікелей Партизандық қозғалыстың Орталық бас штабына есеп берді. Соғыс кезінде Литвада кеңес жер асты қызметіне бес-он мың адам қатысқан деп есептеледі. 1944 жылы Қызыл Армияның алға жылжуына байланысты оның анасы Литвадан батысқа қашып, ұлын жақтырмады. Антанас Сничкустың екі ағасы мен үш апасы да батысқа қашып кетті. Сничкус 1944 жылы Ресейден 1941 жылдың 22 маусымында неміс басқындығы кезінде шегінген коммунистік шенеуніктермен бірге оралды. Сничкус билігінің соңғы онжылдықтарында оның қызметінде ұлтшылдық бағыт байқалды. Мәскеумен алғашқы қақтығыс 1949-1950 жылдары болды, ол өзінің бұрынғы коммунистік достарын қуғын-сүргіннен қорғауға мәжбүр болды, олармен бірге құпия жұмыс істеген. Литва КСРО-ның жалғыз республикасы болды, онда бұрынғы коммунистердің жаппай қуғын-сүргіні болған жоқ және тіпті кеңеске дейінгі коммунистердің біреуі де айыпталмай, тұтқындалмаған. Осы уақыттан бастап оның саясаты Мәскеудің кейбір бұйрықтарын саботаж ету және Литва үшін кейбір жеңілдіктерді талап ету түрінде ұлттық сипатқа ие бола бастады.
Өлгеннен кейін
1975 жылы Друкшай көлінің жағасында Игналина атом электр станциясының қызметкерлері үшін Снечкус ауылы салынды. 1992 жылы елді мекен Висагинас деп аталды, ал 1995 жылы қала мәртебесі алды. Литвада Снечкус беделін қайта жаңғыртуға бірнеше әрекеттер жасалды, ол ондаған жылдар бойы белгілі бір дәрежеде мифологияландырылды.