Африка және афро-бразилиялық мәдениетіндегі "рода" – бишілердің шеңберде билейтін дәстүрі. Капоэйра, самба да осыған жатады. Шеңбер сақталып, рөлдер алмасады.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Африка және афро-бразилиялық дөңгелек би формациясы. Рода (ˈʁɔdɐ – дөңгелек немесе шеңбер) – африкалық және афро-бразилиялық би өнерінің түрлерінде, мысалы, энголо, капоэйра, макулеле және самба де родада қатысушылар орындайтын дөңгелек құрылым. Кез келген шараны да "рода" деп атауға болады ("Келесі сенбіде біз рода өткіземіз"). Роданың әдеп-нормаларының бірі – ішіндегі адамдардың роданы дөңгелек күйде ұстауға және біреуі шығып кеткен жағдайда пайда болатын бос орындарды толтыруға тырысуы керек; яғни, адамдар рода шеңбері бойына тең бөлінуі тиіс, әсіресе онда көп адам болмаса.
African and Afro Brazilian circular dance formation
Roda (ˈʁɔdɐ wheel or circle) is the circular formation within which participants perform in any of several African and Afro Brazilian dance art forms, such as engolo, capoeira, maculelê and samba de roda. By extension, the whole event may be called a roda (as in "We will have a roda next Saturday"). Part of the etiquette of the roda means that the people in it should try to keep the roda circular and fill in any "gaps" that may appear if someone leaves the roda; in other words, the people should be evenly distributed in the circumference of the roda, especially if there are not many people in it.
Капоэйра шеңбері
Капоэйра шеңберінде рөлдер алмасады: бақылаушылар қатысушыларға, қатысушылар көрермендерге айналады, ал музыканттар кезекпен ойнайды. Солист жетекшілік етеді, бақылаушылар бірігіп жауап береді, ал рөлдер ойын бойында өзгеріп отырады – бұл Банту және Йоруба этностарының дәстүрі. Рода құраушылар шеңбердің ішіне кезекпен (алдын ала белгіленген тәртіппен немесе онсыз) кіреді. Родадағы адамдардың кейбіреуі тек көрермен болуы мүмкін, яғни олар шеңберге кірмейді, бірақ олар әдетте кем дегенде қол соғып, ән айтып, родаға үлес қосуы күтіледі. Мұны басқа өнер түрлерімен, мысалы, степ биімен салыстыруға болады, онда қатысушылар шеңбер құрып, шеңбер ішінде кезекпен өнер көрсетеді. Капоэйрада нағыз білім алу, құрылымдалған сабақтарда емес, рода кезіндегі ойыншылардың өзара әрекеттесуі арқылы жүзеге асады. Родада қатысушылар тек қозғалыстар мен соққыларды ғана емес, сонымен қатар ойынның өзінде және жалпы өмірде қолданылатын стратегияларды да үйренеді. 2014 жылы капоэйра шеңбері ЮНЕСКО-ның Адамзаттың материалдық емес мәдени мұрасының тізіміне енгізілді. Конвенцияда «капоэйра шеңбері – білім мен дағдыларды бақылау және еліктеу арқылы меңгеретін орын» және «әлеуметтік интеграцияны және тарихи қысымға қарсы тұру есін сақтауға» ықпал ететіні мойындалды.
In the capoeira circle, roles are interchangeable: observers can become participants, contestants become spectators, and musicians rotate. The soloist leads, with observers responding collectively, and roles shift throughout the game—a tradition found in Bantu and Yoruba ethnic groups. The people who form the roda will take turns (with or without predefined order) in going inside the circle. Some of the people in the roda may be mere spectators, in the sense that they will not go inside the circle, but they are usually expected to contribute to the roda by at least clapping and singing. This can be compared to other art forms, such as tap dancing, where participants will form a circle and take turns in performing inside the circle. True learning in capoeira takes place within the player interaction during the roda, rather than in structured instruction sessions. In the roda, participants learn not only moves and kicks but also strategies applicable in the game itself and in the broader "game" of life. In 2014 the capoeira circle was added to UNESCO's Representative List of the Intangible Cultural Heritage of Humanity, the convention recognised that the "capoeira circle is a place where knowledge and skills are learned by observation and imitation" and that it "promotes social integration and the memory of resistance to historical oppression".
Энгло шеңбері
Банту мәдениетінде шеңбер терең мағынаға ие. Ауылдық тұрғын үйлер көбінесе дөңгелек құралымдармен орналасады, ал ортақ тамақтар дөңгелекке отырып желінеді. 1950 жылдары Невес-э-Суса жазғандай, инголо практикасында әншілер мен болуы мүмкін жауынгерлердің шеңбері қатысады. Кейде осы шеңберді кимбанда – ритуалдарға маманданған адам қадағалайды. Ойын қол соғумен, сұрақ-жауап әндерімен басталады, олардың кейбіреулерінде сөздердің орнына ырғақтар болады. 2010 жылдары тіркелген инголо ойындарында ойыншылар көбінесе инголо шеңберін басқаларды шақыру арқылы бастайды. Мұндай жағдайда олар сергелеп, шеңберге секіріп кіріп, епті қозғалыстарын көрсетеді және ойынға қосылатын біреуді күтіп, кейде дауыс көтереді. Олар сондай-ақ, өздеріне қосылу үшін нақты бір адамды тепкілеу немесе тепкілеуді имитациялау арқылы таңдай алады.
Within the Bantu culture, the circle carries profound symbolism. Village dwellings are frequently arranged in circular formations, and communal meals are enjoyed while seated in a circle. The practice of engolo, as documented by Neves e Sousa in the 1950s, involves a circle of singing participants and potential combatants. Sometimes, this circle is overseen by a kimbanda, a ritual specialist. The game starts with clapping and call and response songs, some of them featuring humming instead of lyrics. In engolo games documented in the 2010s, players often initiate the engolo circle by challenging others. In such cases, they enthusiastically leap into the circle, showcasing agile movements and occasional shouts while awaiting someone to join and engage in the play. They can also select a specific individual to join them by using kicks or simulated kicks.