Кіріспе

Жапон-американдық суретші (1889–1953)

Ясуо Куниёси (国吉 康雄) – 20 ғасырдағы көрнекті жапон-американдық суретші, фотограф және гравюра шебері.

Ерте өмір

Куниёси 1889 жылдың 1 қыркүйегінде Окаяма қаласында дүниеге келген. 17 жасында 1906 жылы ол АҚШ-қа көшіп келді, Жапониядағы әскери мектепке бармауды жөн көрді. Куниёши бастапқыда ағылшын тілін оқып, Жапонияға аудармашы болып оралуды жоспарлаған. Ол Лос-Анджелес өнер және дизайн мектебіне түсуге дейін Сиэтлде біраз уақыт өткізді. Куниёши Лос-Анджелесте үш жыл өнерге деген құштарлығын анықтады. Содан кейін ол Нью-Йоркке суретшілік мансабын ілгерілету үшін көшті. Куниёси Ұлттық академияда қысқа ғана уақыт оқыды, кейін Нью-Йорктегі тәуелсіз өнер мектебінде, ал содан кейін Нью-Йорктегі өнер студенттері лигасының Кеннет Хейс Миллермен бірге оқыды, осылайша Айрин Кругман мен Фейт Рингольд та оқыды. Шамамен 1930 жылы суретші Вудсток қаласындағы Охайо Маунтин Роудта үй мен студия салды. Өмірінің соңына дейін ол ондағы өнер қауымының белсенді мүшесі болды. Лигадан келген оның шәкірттерінің бірі, Энн Хелиофф, Вудстокта онымен бірге жұмыс істеді. Куниёси 1934 жылы Пенсильвания көркемсурет академиясынан ғибадатхананың алтын медалімен марапатталды. Ол сонымен қатар Ұлттық өнер және әдебиет институтының құрметті мүшесі және қазір Нью-Йорк суретшілер қауымдастығы ретінде белгілі Суретшілер акциясы қауымдастығының бірінші президенті болды. 1948 жылы Куниёси Уитнидің Америка өнер мұражайында ретроспективалық көрмеге ие болған алғашқы тірі суретші атанды. Куниёси сондай-ақ 1952 жылы Венеция биенналесінде де өнер туындыларын көрсетті. Куниёси өнер жолының соңына дейін литография жасауды жалғастырды.

Сурет

Куниёси сонымен қатар қарапайым заттардың натюрморттарымен және цирктегі әйелдер мен жалаңаш суреттер сияқты бейнелі тақырыптармен де танымал болды. Куниёшидің өмірі бойында оның техникасы мен тақырыбы жиі өзгеріп отырды. 1920 жылдары Куниёси бұрышты, кубистік стильдегі суреттер жасады, сондай-ақ суреттеріндегі әрбір нысанға ең көп мәліметтерді салуға мүмкіндік беретін еңкейген жазықтықты қолданды. Куниёшидің кубизмнің бұрыштығын қолдануын оның "Little Joe with Cow" (1923) атты суретінен көруге болады. Бұл ерте суреттерде Куниёси жапондық сурет салу тәсілімен байланысты, яғни ол естелік пен қиялынан сурет салды. Батыстық суретшілер сияқты өмірден сурет салмай, дәстүрлі жапон суретшілері әдетте белгілі бір тақырыптың идеалды бейнесін жасайды. Куниёси бұл әдісті батыстық сурет салумен біріктірді, ол мақтаға маймен батыл түстерді қолданады; ал Жапонияда дәстүрлі суретшілер жібек немесе күріш қағазына сия жазады. Бұл ерте суреттер оның 1930 жылдары жетілген стилінің бастауы болды. 1925 жылы Куниёси Парижді аралағаннан кейін "Цирк қызы демалып отыр" суретін салды. Ол "Қуатты әйел мен бала" сияқты үлкен пропорциялы, қозғайтын әйелдерді бейнеледі. Бұл сурет АҚШ Мемлекеттік департаменті сатып алып, Джорджия О’Кифф және Эдвард Хоппер сияқты басқа да танымал заманауи суретшілермен бірге "Америка өнерінің дамуы" көрмесіне қосты. Сол дәуірдегі заманауи өнерге деген наразылық салдарынан көрме жабылды. Куниёшидің "Цирк қызы демалып отыр" суреті президент Гарри Трумэннан оның ерекше пропорциялары үшін, емес, оның провокациялық сипаты үшін сынау алды. 1930 жылдары Куниёси естеліктен сурет салудан өмірден сурет салуға көшті. Бұл өзгеріс 1925 және 1928 жылдары Еуропаға жасаған екі сапарынан кейін болды, онда ол француз заманауи өнерімен танысты. 1928 жылы Гудрич атап көрсеткендей, Куниёси өзінің досы Жюль Пассенмен Парижде көп уақытын өткізді, және осы сапарда Куниёси өзінің өнері тоқырап қалғанын түсінді. Өмірден сурет салуға көшіп, суреттеріне перспективаны енгізу арқылы ол суреттеріне қайтадан жан берді; оның стиліндегі өзгерісті "Daily News" (1935) суретінен көруге болады. Бұл суретте креслода отырған әйел бөлмедегі кеңістікті иеленгендей көрінеді, "Little Joe with Cow" суретіндегідей жазық емес. Сиыр суретіндегі өткір бұрыштар әйел суретінде жоқ, бірақ екі суретте де жұмсақ сызықтар мен батыл түстердің қолданылуы байқалады. Оның туындылары 1932 жылғы жазғы Олимпиададағы сурет сайысындағы сурет көрмесінің бір бөлігі болды. Куниёшидің "Жалған гүлдер және басқа да заттар" суреті Уитни мұражайының "Қазіргі американдық суретшіліктің екінші биеннальдық көрмесінде" (27 қараша 1934 жылдан 10 қаңтарға дейін) көрсетілді, онда тағы бір жапон-американдық суретші, Хидео Ноданың туындылары да болды. Тіпті әйелдердің суреттерінде де, мысалы, "Daily News" суретіндегі әйел сияқты, олар толық денелі және суретте бар сияқты көрінеді, Куниёси естеліктен сурет салудан толығымен бас тартқан жоқ. Гудрич Куниёшидің сурет салу процесінің барлық кезеңінде модельдермен жұмыс істемегенін айтады. Керісінше, суретші суреттің алғашқы кезеңдерінде модельден сурет салған, бірақ шамамен бір аптадан кейін оны қолдануды тоқтатқан, содан кейін естелігінен жалғастырып, қажет деп тапқан жағдайда түзетулер енгізген. Субъектінің идеалды кемелдігін бейнелеуге деген құштарлық жапон өнерінде бағаланды, ал батыстық дәстүрлерде сурет салу процесінің барлық кезеңінде нақты нысанмен байланысты.

Жеке өмір

Ол алғашқы әйелі Кэтрин Шмидтке үйленді, ол 1919 жылы Куниёшипен қарым-қатынасы болғандықтан америкалық азаматтығынан айрылды, себебі Куниёши америкалық азаматтыққа ие болуға құқылы емес еді. Олар 1932 жылы ажырасып кетті. Кейіннен ол 1935 жылы Сара Мазоға үйленді. Куниёши иммигрант саналса да, ол өте патриоттық көзқараста болды және өзін америкалық деп санады. Қатал иммиграция заңдарының кесірінен ол ешқашан азаматтыққа қол жеткізе алмады. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде ол АҚШ үшін пропаганда суретшісі ретінде адалдығы мен патриотизмін көрсетті. Осыған жататын бірнеше жапонға қарсы агитациялық плакаттар да болды.