Кіріспе

Лампрехт тегі бар неміс ақыны, «Пфаффе» («Құрметтісі») деп аталған, XII ғасырдағы неміс ақыны. Ол француз үлгісімен жазылған алғашқы неміс дастаны – «Александрлид» («Александр жыр») авторы.

Өмірбаян

Оның жеке өмірі туралы дерлік ештеңе белгілі емес, тек оның аты, дін қызметкері болғаны және шамамен 1130 жылы өлеңін жазғаны мәлім. Ақынның өзінің айтуынша, оның өлеңінің үлгісі Альберик де Бесансонның Александр Македонский туралы француз тіліндегі поэмасы болған. Француз тіліндегі түпнұсқаның тек басы ғана сақталған, барлығы 105 шумақ (Пол Хейзе тауып, 1856 жылы Берлинде жариялаған). Бұл поэмада Ұлы Македонскийдің өмірі мен ерліктері туралы ерте орта ғасырдағы грек және латын нұсқаларында кең таралған аңыздық әңгімелер келтірілген, мысалы, үшінші ғасырдағы псевдо-Каллисфеннің грек романы, Юлий Валерийдің латын аудармасы, оның қысқартылған нұсқасы және әсіресе он бірінші ғасырда неаполитандық архипресвитер Лео жасаған еркін латын нұсқасы – «Historia de preliis» (Шаяндар тарихы). Лампрехттің бастапқы шумақтарын француз тіліндегі түпнұсқаның сақталған бөлігімен салыстырғанда, ол көзіне лайықты адалдықпен ергені байқалады, бірақ кейде моральдық түсініктемелер немесе білімдік ескертулер қосады. Барлығы 7302 шумақтан тұрады, олар қысқа жұптық рифмада жазылған, бірақ рифма өте жетілмеген. Альбериктің поэмасынан, өзі Валерийге негізделген, басқа да Лампрехт «Historia de preliis» және «Iter ad paradisum» (Жұмаққа жол) еңбектерін пайдаланған, әсіресе Александрдың Қайшылық Шығыста көрген кереметтері мен батырдың жұмаққа сапары туралы айта келіп. Бірақ оған жұмаққа кіруге рұхсат берілмейді, ол жердегі мәртебе мен даңқтың мәнсіздігін сезінеді. Осылайша, поэманың соңы айқын моральдық сипатқа ие; Ұлы жаулаушының өмірі – жердегі нәрселердің бекершілігі туралы айтылған сөздің бір мысалы ғана. Бұл поэма шамамен 1130 жылы Орта Рейн аймағында жазылған, сол кезде крест жорықтары Шығыс пен Батыс әлемін жақындастырған және оның кереметтері туралы әңгімелер құштар тыңдаушылар табатыны анық болған.

Қолжазбалар

Лампрехттың поэмасының үш қолжазбасы сақталған, бірі Вораудан, ол толық емес, екіншісі – 1187 жылға жататын Страсбургтен, ол бұрынғысынан шамамен бес есе көлемді, ал үшіншісі – Базель жылнамасының қолжазбасына қосылған нұсқа. Қолжазбалардың бір-бірімен байланысы нақты емес. Ворау қолжазбасы әдетте ең көнесі және ең сенімдісі деп есептеледі; Страсбург қолжазбасы кеңейтілген редакция болып саналады. Базель қолжазбасы, әрине, кейінірек жазылған және қалған екі қолжазбадан құндылығы төмен.

Басылымдар

"Александр жыры" неміс тіліне аударған Хайнрих Вайсманн (2 томдық, Франкфурт, 1850 ж.); ең жақсы басылымы – Карл Кинцельдің "Germanistische Handbibliothek", ed. Zacher, VI (Халле, 1884). Ворау қолжазбасын Жозеф Димер "Deutsche Gedichte des 11. und 12. Jahrhunderts" (Вена, 1849), Страсбург қолжазбасын Ханс Фердинанд Массман "Deutsche Gedichte des 11. und 12. Jahrhunderts" (Кведлинбург, 1837), ал Базель қолжазбасын Рихард Мария Вернер (Штутгарт, 1882) "Штутгарттағы әдеби қоғамның кітапханасы", CLIV басылымында жариялады. Пол Герман Эдуард Пайпер таңдамаларын "Die Spielmannsdichtung", II, 2-де, ал "Kürschners Deutsche National Litteratur", II, 116–82 беттерде редакциялады. Рихард Эдуард Отманның қазіргі заманғы неміс тіліне аудармасы "Hendels Bibliothek der Gesamtlitteratur" (Халле, 1898) басылымында жарық көрді.