Мьянманың Мандалай аймағының тарихы мен географиясы

Кіріспе

Мьянма аймағындағы Мандалай аймағы (бирм. မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး, ; бұрын Мандалай облысы) – Мьянманың әкімшілік бөлінісі. Ол елдің орталық бөлігінде орналасқан, батысында Сагаинг аймағы және Магвей аймағы, шығысында Шан штаты, оңтүстігінде Баго аймағы және Каин штатымен шектеседі. Аймақтың орталығы – Мандалай қаласы. Аймақтың оңтүстігінде елдің астанасы Найпидау орналасқан. Бұл аймақ он бір ауданнан тұрады, олар өз кезегінде 28 қалашыққа және 2320 округке, сондай-ақ ауылдық округтерге бөлінген. Мандалай аймағы Мьянма экономикасы үшін маңызды, ол ұлттық экономиканың 15% құрайды. Оған Мандалай аймағының үкіметі басшылық етеді.

Тарих

Мандалай аймағының тарихы Жоғарғы Мьянманың көп бөлігінің тарихымен ұқсас, бірақ Мьянма тарихының көп бөлігінде саяси билік Мандалай аймағында орналасқан патшалық астаналардан тарады. Елдің қазіргі астанасы Найпидау және Мьянма мемлекетінің көптеген бұрынғы патшалық астаналары – Баган, Ава, Амарапура, Мандалай – осы жерде орналасқан. Біздің заманымыздың 1-ші ғасырында-ақ тибет-бирман тілінде сөйлейтін пю халқы Мандалай аймағын қамтитын Орталық Мьянманың құрғақ аймағына үстемдік еткен алғашқы тарихи халық болды. 9-шы ғасырдың басында пю халқы Юньнаннан келген Нанжао патшалығымен болған бірнеше соғыстарда талқандалды. 9-шы ғасырда Юньнаннан осы аймаққа көшіп келген бирмалықтар 849 жылы өздерінің Паган қаласын құрды. Паган әулеті келесі екі ғасыр бойы Орталық аймаққа, ал 11-шы ғасырдың соңында бүгінгі Мьянманың барлық жеріне үстемдік етті. Бірма тілі мен жазуы Паган патшаларының қолдауымен дамыды. 1287 жылы Паганның моңғолдарға түскеннен кейін, Орталық Мьянманың бір бөлігі бірнеше билеушілердің билігінде болды: моңғолдар (1287 ж. шамамен 1303 ж.), Мынсаинг (1298–1313 ж.), Пинья (1313–1364 ж.) және Сагаинг (1315–1364 ж.). 1364 жылы бирмалық шандар басқарған Ава патшалығы Орталық Мьянманың барлық бөлігін қайта біріктірді. Орталық Мьянма 1527 жылға дейін Аваның, ал 1527–1555 жылдар аралығында Монхин Шандарының бақылауында болды. Осы кезеңде бирма әдебиеті мен мәдениеті қалыптасты. Орталық Мьянма 1555 жылдан 1752 жылға дейін Таунгу патшалығының құрамына кірді. Аймақтың бір бөлігі Пегу (Баго) моңғолдарының билігінде қысқа мерзімге (1752–1753 ж.) болды. Конбаунг әулеті 1885 жылдың желтоқсанына дейін аймақты басқарды, содан кейін үшінші ағылшын-бирма соғысында Жоғарғы Мьянманың барлық бөлігін жоғалтты. Британдық әкімшілік Жоғарғы Мьянмада жеті дивизия құрды: Мандалай, Мейктила, Минбу, Сагаинг және Біріккен Шан мемлекеттері (Солтүстік және Оңтүстік). Мандалай дивизиясының құрамына қазіргі Качин штаты кірді. 1940 жылға қарай Мейктила дивизиясы Мандалай дивизиясымен біріктірілді. Мандалай дивизиясының ішінде Жоғарғы Мьянманың көп бөлігі, 1942 жылдың мамырынан 1945 жылдың наурызына дейін Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде жапондық билік астында болды. 1948 жылдың қаңтарында ел Ұлыбританиядан тәуелсіздік алғаннан кейін Микина және Бамо аудандары Качин штатын құру үшін бөлінді.

The history of Mandalay Region is the same as that of much of Upper Myanmar except that for much of Burmese history, the political power emanated out of royal capitals located in Mandalay Region. The country's present capital, Naypyidaw, and most former royal capitals of the Burmese nation—Bagan, Ava, Amarapura, Mandalay—are all located here. The Tibeto Burman speaking Pyu were the first historical people to dominate the Dry Zone in central Myanmar that includes Mandalay Region as early as the 1st century AD. By the early 9th century, the Pyu were decimated in a series of wars with the Nanzhao kingdom from Yunnan. The Burmans, who had been migrating into the region from Yunnan in the 9th century, founded a city of their own, Pagan, in 849. The Pagan dynasty gradually came to dominate the central zone over the next two centuries, and by the late 11th century, all of present day Myanmar. The Burmese language and script came to prominence with royal patronage of Pagan kings. After the fall of Pagan to the Mongols in 1287, parts of central Myanmar came to be controlled by a series of rulers: the Mongols (1287 c.1303), Myinsaing (1298–1313), Pinya (1313–1364), and Sagaing (1315–1364). In 1364, Ava kingdom led by Burmanized Shan kings reunified all of central Myanmar. Central Myanmar was under Ava's control until 1527, and under the Shans of Monhyin (1527–1555). Burmese literature and culture came into its own during this era. Central Myanmar was part of the Taungoo kingdom from 1555 to 1752. Parts of the region fell briefly to the Mons of Pegu (Bago) (1752–1753). Konbaung dynasty ruled the region until December 1885 when it lost all of Upper Myanmar in the Third Anglo Burmese War. The British administration organized seven divisions in Upper Myanmar: Mandalay, Meiktila, Minbu, Sagaing, and the Federated Shan States (North and South). Mandalay Division included what is now Kachin State. Circa 1940, Meiktila Division was merged with Mandalay Division. Much of Upper Myanmar, including Mandalay Division, was under the Japanese rule during World War II between May 1942 and March 1945. When the country gained independence from the United Kingdom in January 1948, the Myikyina and Bhamo districts were carved out to form Kachin State.

Әкімшілік бөлімшелер

2010 жылға дейін Мандалай облысы 8 ауданнан тұрды. Кейін Пинмана ауданы президенттің тікелей басқаруындағы Одақ территориясы ретінде құрылды. Сөйтіп, Мандалай облысы қазір 28 қалаға бөлінген он бір ауданнан тұрады.

Атқарушы

Хунта билігі тұсында аймақтық бейбітшілік және даму комитеті Мандалай облысының басқару органы болып табылды. 2011 жылы жаңа үкімет нысаны енгізілді, соның нәтижесінде Мандалай облысының үкіметі аймақтың басты басқару органына айналды. Үкіметті Бас министр басқарады. Үкімет кеңсесі Аунгмиайтазан ауданында орналасқан.

Заң шығарушы орган

2011 жылы жаңа жүйеде мемлекеттік және аймақтық Хлуттавтар енгізілді. Әр штат пен аймақтың сайланған азаматтық мүшелер мен сайланбаған қарулы күштер өкілдерінен құралған штаттық немесе аймақтық Хлуттавы бар. Әр штаттың немесе аймақтың Хлуттавындағы орын саны аудандардың санына (әр аудан сайлау округінде екі депутаттан) және этникалық өкілдерге байланысты. Мандалай аймағы Хлуттавында 57 сайланған мүше (оның ішінде бір этникалық істер министрі) және 19 әскери өкіл бар.

Сот жүйесі

Мандалай облысының жоғары сотының қарауында Мандалай, Пиньо Лвин, Кяуксе, Мейттила, Мьиньян, Ньяунг Оо, Яметдин және Дакина (Одақ аумағы үшін) сегіз аудандық сот бар. Оның ішінде Одақ аумағының қалалары мен қалашықтарын қамтитын 35 қалалық және аудандық соттар, сондай-ақ 5 арнайы сот бар.