1781 ж. Жаңа Гранадада (Колумбия) испан билігіне қарсы бүлік болды. Салықтың өсуі, темекі бағасының қымбаттауы себеп болды. Тәуелсіздікке бастаған көтеріліс.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Жаңа Гранададағы (қазіргі Колумбия) 1781 жылғы көтеріліс – Коммунеростар көтерілісі, 1781 жылдың наурызынан қазан айына дейін Жаңа Гранада вице-корольдігінде (қазіргі Колумбия және Венесуэланың бір бөлігі) испан билігіне қарсы халықтың көтерілісі болды. Көтеріліс британдықтарға қарсы аймақты қорғау үшін қаражат жинау мақсатында салықтардың жоғарылатуына, сондай-ақ XVIII ғасырдың соңындағы Бурбон реформаларының бір бөлігі болған темекі мен арақтың бағасының өсуіне жауап ретінде туды. Бастапқы көтеріліс жергілікті сипатта болды және Сокорро аймағынан тыс жерлерде кеңінен белгілі емес еді, бірақ XIX ғасырдың соңында тарихшы Мануэль Брисено осы ірі көтерілісті тәуелсіздікке жол ашқан алғышарт деп қарады. 1781 жылғы көтеріліске дейін Жаңа Гранада тұрғындары 1740 және 1779 жылдар аралығында патшалық саясатты жүзеге асыруға қарсы наразылық білдірген, кейде оны зорлықпен көрсеткен.
Revolt in New Granada (modern Colombia) from 1781
The Revolt of the Comuneros was a popular uprising in the Viceroyalty of New Granada (now Colombia and parts of Venezuela) against the Spanish authorities from March through October 1781. The revolt was in reaction to the increase in taxation to raise funds for defense of the region against the British, a rise in the price of tobacco and brandy, which were part of the late eighteenth century Bourbon reforms. The initial revolt was local and not well known outside the region of Socorro, but in the late nineteenth century, historian Manuel Briceño saw the massive revolt as a precursor to independence. Prior to the 1781 revolt, residents in New Granada had protested, at times violently, crown policy implementation there between 1740 and 1779.
Көтеріліс
1781 жылдың 16 наурызында Колумбияның солтүстік-шығысындағы Сокорро қаласында дүкен иесі Мануэла Белтран отаршылдардың табысын кемітіп, Испанияның пайдасын арттыратын жаңа салықтарды көтеру және басқа да өзгерістер туралы жарияланған бұйрықтарды жыртып тастады. Жаңа Гранаданың көптеген басқа қалаларында да осындай оқиғалар орын алды, отаршылдар биліктегі үкіметтің жағдайына наразылық білдірді. Жергілікті тұрғындар жинала бастап, "қозғалысты жетекшілік ететін" el común деп аталатын лауазым иелерін сайлады. Көтерілісшілер криол элитасы Хуан Франсиско Бербеоның басшылығымен бірікті. Қоғамның жоғарғы топтарынан шыққандарына қарамастан, көтерілісшілер қарапайым халықтан құралған әртүрлі әлеуметтік топтарды біріктіру және ұйымдастыру идеясын ұсынды; элиталардың қолдауы көтерілісшілердің бірігуіне көмектесті, нәтижесінде Бербео 10 000-нан 20 000-ға дейін көтерілісші әскерін Боготаға, астанаға қарай бастады. Көтерілісшілер Боготадан жіберілген қарсыластарды жеңгеннен кейін, олар астанадан сәл солтүстікке орналасқан қалаға жетті, онда испан шенеуніктері Коммунеролармен кездесуге және көтерілісшілердің талаптары мен шағымдарын қамтитын келісімге қол қоюға келісті. Бірақ көтерілісшілер тарап кеткен соң, испан үкіметінің өкілдері келісімді күшпен жасалғандықтан мойын бұрмады. Испания үкіметіне қосымша күштер келгеннен кейін, олар көтерілісші қалалар мен елді мекендерге салықты күшейтуді күштеп енгізу үшін жіберілді. Көтерілістің басшыларының бірі Хосе Антонио Галан, Хосе Мануэль Ортис Маносальвас сияқты аздаған көтерілісшілермен бірге күресін жалғастырды, бірақ олар тез жеңіліп, өлім жазасына кесілді, ал көтерілістің басқа да басшылары мемлекетке опасыздық жасағаны үшін өмір бойына түрмеге кесілді. Көтерілістің ықпалымен ұқсас көтерілістер туды, олардың нәтижесі де ұқсас болды, Венесуэланың қазіргі аумағындағы Мерида мен Тимотес қалаларында (сол кезде Жаңа Гранаданың вице-корольдігінің құрамында) орын алды. Баринас қаласы Венесуэла Андысының Коммунероларын жеңді (1781), осы фактінің нәтижесінде король Карлос IV 1790 жылы қалаға бүгінгі күні штаттың астанасында сақталған герб пен «өте асыл және өте адал» деген ұранды сыйлады.
On March 16, 1781, in Socorro in northeastern Colombia, grocer Manuela Beltrán tore down posted edicts about new tax increases and other changes that would have reduced the profits of the colonists and enlarged the benefits of Spain. Many other towns in New Granada began to have the same occurrences with colonists livid about the conditions of the ruling government. Local residents began to assemble and elect a body of officials known as el común, or a central committee "to lead the movement." The rebels unified under the leadership of Juan Francisco Berbeo, a Criollo elite. Despite coming from the upper classes of society, the rebels introduced the idea of unifying and organising the diverse social classes comprising common people; the endorsement of the elites improved the rebels' efforts to unify, where Berbeo consolidated 10,000 to 20,000 rebel troops to march on Bogotá, the capital. Once the rebels defeated the rival soldiers sent from Bogotá, they reached a town slightly north of it, where Spanish officials agreed to meet with the Comuneros and sign an agreement stating the conditions and complaints of the rebels. However, once the rebels disbanded, the Spanish government officials signed a document that discarded the agreement on the basis that it was forced upon them. Once reinforcements for the Spanish government arrived, they were sent to rebellious cities and towns to enforce the implementation of the increased taxes. José Antonio Galán, one of the leaders of the revolt, continued on with a small number of rebels, including Jose Manuel Ortiz Manosalvas, but they were quickly defeated and executed, while other leaders of the rebellion were sentenced to life in prison for treason. The influence of the revolt led to similar uprisings, with a similar outcome, as far north as Mérida and Timotes, now in Venezuela but at the time under jurisdiction of the Viceroyalty of New Granada. The city of Barinas defeated the Comuneros of the Venezuelan Andes (1781), a fact that led to King Carlos IV granting it in 1790 the coat of arms that today retains the state capital, along with the motto "very noble and very loyal".
Оның себептерін түсіндіру
1781 жылғы көтеріліске көптеген себептер ықпал етті. Олардың кейбіреулері 1717 жылы Жаңа Гранададағы вице-корольдікке тікелей байланысты болды. Тарихшылар арасында басты фактордың қандай болғаны туралы пікірталас жүріп жатыр, бірақ экономикалық және саяси реформалар қажеттілігі, сондай-ақ өзін-өзі басқару идеясы себепкер болғаны анық. Қазір Бурбон реформалары деп аталатын колониялардың экономикасы мен үкіметіндегі бірқатар реформалар да осыған себеп болды деп есептеледі. Жаңа дүниенің халқы мен экономикасы Испаниядан басып өте бастағанда, Испания колонияларды тиімдірек етудің жолдарын іздеуге кірісті. Испания үкіметі колонияларға берілетін үлкен пайданы азайту үшін салықтан қашуды жоюға тырысты, сондай-ақ елге үлкен қолдау көрсету және табысты арттыру мақсатында жаңа заңдар мен салықтар енгізді. Испания сауда компанияларын құрды, ауыл шаруашылығы және өнеркәсіптік "патшалық монополияларға" рұқсат берді және колониялардың өндірістік мүмкіндіктерін төмендету үшін оларға импортты көбейтті. Осы экономикалық және әлеуметтік реформалар отарлаушылардың егін өндіруге деген шектеулерін күшейтіп, олардың экономикасын өзгертіп жіберді. Ғалымдар талқылаған тағы бір фактор – испан үкіметінің колонияларға күштеп жүргізген маңызды саяси реформалары. Испания колониялардан экономикалық пайда табу үшін олардың үкіметін қатаң бақылауда ұстауы қажет болды. Бұл саяси өзгерістер де Бурбон реформаларының бір бөлігі еді. Брайан Хамнетт сияқты кейбір тарихшылар Жаңа Гранаданың "абсолютизм мен жазба конституция" арасындағы ғасырлар бойғы күресі отарлаушыларды қозғады деп санайды. Ол Испанияның империалистік саясаты мен колонияларға тәуелділігі колониялардың "орталықтандырылмауына" (децентрализациясына) себеп болды деп есептейді. Джон Ледди Феланның Коммунеро көтерілісі туралы кітабына жазған шолуында Хамнетт көтеріліс тәуелсіздік қозғалысы, саяси бостандық және өзін-өзі басқару мақсатымен емес, тек реформаларды кері қайтару үмітімен басталғанын айтады.
Many causes contributed to the revolt of 1781. Some were long standing, related to the viceroyalty in New Granada in 1717. There is a debate among historians over what the main factor was, but what is clear is that the need for economic and political reform and the idea of self government were contributors. A series of reforms to the economy and government of the colonies, now called the Bourbon Reforms, are believed to be a factor. As the population and economy of the New World began to outgrow that of Spain, Spain began to look for ways to make the colonies more profitable. The Spanish government sought to eliminate tax evasion to reduce benefits to the colonies, and created new laws and taxes to establish greater support and a larger revenue for the home country. Spain also created trading companies, allowed for agricultural and industrial "royal monopolies" and encouraged a greater amount of imports to the colonies to decrease the manufacturing capability of the colonies. These economic and social reforms increased the limitations for colonists to produce crops and changed their economy. Another factor considered by scholars is the major political reforms that the Spanish government forced on the colonies. In order for Spain to benefit economically from the colonies, it needed stricter control over their government. These political changes were also part of the Bourbon Reforms. Some historians such as Brian Hamnett believe that it was the age long battle between "absolutism versus the unwritten constitution" of New Granada that spurred on the colonists. He believes that the imperialism of the Spanish home country and its dependence upon the colonies contributed to the need of the colonies' "decentralization." In a review of John Leddy Phelan's book on the Comunero revolt, Hamnett states that the revolt was started, not with the goal of an independence movement, political freedom and self government, but only with the hope of reversing the reforms.
Сыртқы көздер
Бурдон реформалары. Әлем тарихы: қазіргі заман. ABC CLIO, n. d. 2010 жылғы 29 қаңтарда қарастырылды. "Comunero Revolt". Дүниежүзілік тарих: Қазіргі дәуір. ABC CLIO, n. d. 2010 жылғы 29 қаңтарда қарастырылды.
“Bourdon Reforms.” World History: The Modern Era. ABC CLIO, n. d. Accessed 29 January 2010. “Comunero Revolt.” World History: The Modern Era. ABC CLIO, n. d. Accessed 29 January 2010.