Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Кариб тілі
Cariban language
Жіктеу
Панаре тілі – Кариб тілдері отбасының мүшесі, алайда отбасы ішіндегі кіші топтары туралы пікірлер әртүрлі. Классификациялауға жасалған алғашқы әрекеттер лингвистер тарапынан көбінесе қабылданбады. Кариб отбасының барлық ұсынылған мүшелерінің бірыңғай жіктемесін 1994 жылы Терренс Кауфман жасады. Бұл жіктеме лингвистердің арасында бүгінге дейін кеңінен қолданылады, Панаре тілін туыс тілдері жоқ Оңтүстік Амазония тармағының құрамына жатқызады. Дегенмен, Спайк Гилдеа бұл жіктемені Дурбин мен Лукотканың бұрынғы жіктемелерінде қолданылған, кейіннен жаңсылған деректерге сүйенгендігі үшін сынға алды. 2012 жылы Гилдеа өзінің жіктемесін ұсынды, онда Панаре тілі Венесуэла Кариб тармағының мүшесі, ал одан әрі төменгі деңгейдегі Пемонг-Панаре тармағының бөлігі ретінде қарастырылады. Бұл жіктеме Лайл Кэмпбелл, Дорис және Томас Пейн сияқты лингвистер тарапынан жақсы қабылданды, бірақ оның салыстырмалы түрде жас болуына байланысты Кауфман жіктемесін толыққанды алмастыра қойған жоқ.
Panare is a member of the Cariban language family, though its sub grouping within the family is a matter of contention. The first decades of attempted classifications were largely rejected by linguists, a uniform classification of all proposed members of the Cariban family was introduced by Terrence Kaufman (1994). This grouping, still widely used by linguists, classifies Panare as a member of the Southern Amazonian branch, with no cousin languages. However, Spike Gildea has criticized this grouping as relying on faulty data used for earlier classifications by Durbin and Loukotka that have been since rejected. In 2012, Gildea put forth his own classification, which groups Panare as a member of the Venezuelan Carib branch, and in turn, part of the low level Pemóng Panare branch. This classification has been considered an improvement by linguists such as Lyle Campbell and Doris & Thomas Payne, but it has yet to replace the Kaufman grouping, largely due to its relative youth.
Синтаксисі
Панаре тілінің сөйлем құрылымы қатаң сөз тәртібін емес, икемділікті ұстанады. Көптеген зерттеулерде ол объекті бастапқы тіл ретінде жіктеледі. Дегенмен, субъект-объект-етістік және субъект-етістік-объект тіркестері де жиі кездеседі. Мұндай "объектіге басымдық тану" Амазонияда кең таралған, онда сөйлем құрылымы сөз тәртібіне қарағанда, сөйлемнің түрі арқылы көбірек анықталады. Осының салдарынан, панаре және оның көршілес тілдері сөйлем құраушыларының бір-біріне қатысын анықтау үшін жағдай белгілерін жиі қолданады. Панаре тіліндегі болашақ, тілек және белгісіз аспекті сөйлемдер лингвистикалық тұрғыдан сирек кездесетін номинатив-абсолютивті сәйкестікті көрсетеді. Мысалы төменде келтірілген. Панаре тіліндегі номинатив-абсолютивті сөйлемдерде номинатив және абсолютив келесідей ажыратылады. Белгісіз номинатив (про) есімдігі (егер ашық түрде қолданылса) әрқашан предикаттың (жоғарыдағы мысалда kën) артынан келеді, ал көмекші етістікте (жоғарыдағы мысалда këj) номинативтік келісім болады. Ал абсолютивті аргументтер етістік префикстері (жоғарыдағы мысалда y) немесе абсолютивті есім сөздер тіркестері (жоғарыда көрсетілмеген) арқылы белгіленеді, олар абсолютивті тұлға префикстерімен бірге қолданылады.
Panare sentence structure does not follow a strict word order, but a flexible one. In most studies, it is classified as an object initial language. However, subject object verb and subject verb object are known to appear frequently as well. This kind of "object initial tendency" is quite common in Amazonia, where sentence structure is often more consistently arranged through clause construction type than word order. As a result, Panare and its neighboring languages often use case markings as a way of ordering how constituents of a sentence affect each other. Future, desiderative, and nonspecific aspect clauses in Panare instantiate the cross linguistically rare nominative–absolutive alignment. An example is given below. In Panare nominative–absolutive clauses, the nominative and absolutive are distinguished as follows. The unmarked nominative (pro)noun (if it occurs explicitly) always follows the predicate (kën in the example above), with nominative agreement in the auxiliary if there is one (këj in the example above). In contrast, the absolutive arguments are indexed by means of verbal prefixes (y in the example above) or by absolutive nouns phrases (not shown above), which are in a complimentary distribution with the absolutive person prefixes.
Тарату
Панаре тілін сөйлейтіндер (өз тілінде э'непа, яғни "адамдар" деп аталады) Венесуэланың Боливар штатында, Ориноко өзенінің Кучиверо алқабының батысында өмір сүреді. ХХІ ғасырға дейін панарлардың басқа халықтармен байланысы шектеулі болды (негізінен саяхатшылар мен антропологтармен). Бірақ, венесуэлалықтармен байланыс күшейгеніне байланысты испан тілінде еркін сөйлейтіндердің саны арта түсті.
The speakers of Panare (called E'ñepa (lit. "people") in their own language) live in Bolívar, Venezuela, west of the Cuchivero basin of the Orinoco River. Up until the 21st century, the Panare had few contacts with non indigenous peoples (the few being explorers and anthropologists). However, increasing interactions with Venezuelans has led to widespread bilingualism with Spanish.