Кіріспе
Бірінші Балқан соғысы шайқасы Пента Пигадия шайқасы немесе Беспинар шайқасы (Μάχη των Πέντε Πηγαδιών; Beşpınar Muharebesi), 1912 жылдың 22-30 қазанында (ескі стиль бойынша) болды. Бұл шайқас Бірінші Балқан соғысы барысында генерал-лейтенант Константинос Сапунцакис басқарған грек әскерлері мен генерал Эсад-паша басқарған Осман әскерлері арасында өтті. Шайқас Осман әскерінің Аногидегі грек бекіністеріне шабуыл жасауымен басталды. Алғашқы қар жауынның салдарынан Осман әскері ірі шабуылға шыға алмады, ал грек әскері келесі күндері болған қақтығыстарда алты күн бойы өз ұстанымдарын сақтап тұрды.
The Battle of Pente Pigadia or Battle of Beshpinar (Μάχη των Πέντε Πηγαδιών; Beşpınar Muharebesi), took place on 22–30 October (O. S.), 1912. It was fought between Greek forces under Lieutenant General Konstantinos Sapountzakis and Ottoman forces under General Esad Pasha during the First Balkan War. The battle began when the Ottomans attacked Greek positions at Anogi. Early snowfall prevented the Ottomans from launching a big offensive, while the Greeks managed to hold their ground for six days in the ensuing series of skirmishes.
Өмірбаян
Грекияның Тәуелсіздік соғысы аяқталғаннан кейін, Грекияның сыртқы саясатында «Ұлы идея» (Мегали Идея) идеологиясы үстемдік құрды. «Ұлы идеяның» басты мақсаты – дәстүрлі түрде гректер қоныстанған барлық аймақтарды тәуелсіз грек мемлекетінің құрамына қосу болатын. 1897 жылғы грек-түрік соғысының апатты жеңілісі грек армиясының ұйымдастырылуындағы, жаттығуларындағы және жабдықталуындағы елеулі кемшіліктерді көрсетті. 1905 жылдың желтоқсанында тағайындалған Георгиос Теотокис соғыстан кейінгі Грекияның алғашқы премьер-министрі болды және ол әскерді күшейтуге баса назар аударды. Ол Ұлттық қорғаныс қорын құрып, оған үлкен көлемде оқ-дәрі сатып алуға қаражат бөлді. Сонымен қатар, елдің әскери-теңіз күштері мен армиясы үшін жаңа штат кестесі енгізілді, соңғысы көптеген артиллериялық батареялармен күшейтілді. Теотокистің 1909 жылдың қаңтарында отставкаға кетуі және оның ізбасарының қарулы күштерге немқұрайлы қарауы жеті айдан кейін Гуди төңкерісіне әкелді. Билікті өз қолдарына алудың орнына, төңкерушілер крит саясаткері Элефтериос Венизелосты елді басқаруға шақырды. Венизелос Теотокистің жолын жалғастырып, әскерилерді қайта қаруландырып, жаттықтырып, кең ауқымды бекініс және инфрақұрылымдық жұмыстар жүргізіп, жаңа қару-жарақ сатып алып, резервтегілерді оқуға қайта шақырды. Бұл күш-жігердің шыңы 1911 жылы британдық теңіз миссиясы мен француздық әскери миссиясын шақыру болды. Британдық миссияны контр-адмирал Лайонел Грант Туфнелл басқарды, ол артиллериялық жаттығулар мен флоттық маневрлерге ерекше мән берді, ал оның көмекшілері Уайтхед торпедосы үшін жаңа фитильді енгізді. Бригад генерал Жозеф Поль Эйдук басқарған француз миссиясы тәртіпті жақсартуға және жоғары шенді офицерлерді ірі құрамалардағы операцияларға оқытуға баса назар аударды. Грекия әскери академиясы Сен-Сирдегі әскери мектептің (École spéciale militaire de Saint Cyr) үлгісімен құрылып, артиллерия және инженерлік дайындықтан жаяу әскер мен атты әскерге бағытталды. Серб-болгар одағы туралы хабардар болғаннан кейін, Венизелос Софиядағы елшісіне 1912 жылдың 14 сәуірінде грек-болгар қорғаныс келісімін дайындауды бұйырды. Бұл Грекияның Осман империясына қарсы болашақ соғысқа қатыспауы Македонияның гректер көпшілік тұратын аймақтарын басып алуға мүмкіндік бермейтінінен туындады. Келісімге 1912 жылдың 15 шілдесінде қол қойылды, екі ел қорғаныс соғысы жағдайында бір-біріне көмектесуге және Осман империясы басып алған Македониядағы христиан халқының құқықтарын қорғауға келісті, осылайша Сербия, Черногория және Болгариядан құралған Балқан одағына қосылды. Балқанда жаңа соғыс болатын қорқынышпен Осман империясы 14 қыркүйекте қарулы күштерін жұмылдырып, Фракияға әскер бөлімдерін жібере бастады; Балқан одағы да оған жауап берді. 30 қыркүйекте Одақ Осман империясына христиан халқының құқықтарына қатысты талаптар тізімін ұсынды. Осман империясы талаптарды қабылдамады, София, Белград және Афинадағы елшілерін шақырды және 4 қазан күні Одақтың келіссөзшілерін елден қуды. Одақ Осман империясына қарсы соғыс жариялады, ал Черногория 25 қыркүйекте әскери операцияларды бастады.
Кіріспе
Грекия Епир және Фессалия армияларын тиісінше Епир және Фессалия шекараларына жіберді. Епир армиясы 20 000 сарбаз бен 30 артиллериялық құралдан тұрды және генерал-лейтенант Константинос Сапунцакис басқарды. Епирде гректерге қарсы генерал Эсад-пашаның 35 000 сарбаздық Янья корпусы мен 102 артиллериялық құрал болды, олардың көп бөлігі Янья бекінілген аймағында шоғырландырылған. Епир армиясы тек шектеулі шабуылдық операциялар жүргізуге тиіс болды, негізінен Фессалия армиясының батыс жағын қорғауға бағытталған. Ол Янья маңындағы Османдық қорғанысын бұзуға тым әлсіз болды. Янья бекінілген аймағына екі ірі бекініс – Бизани мен Кастрица кірді, олар оңтүстікке қарайтын басты жолдарды күзетті, сондай-ақ қаланың төңірегінде бес кішкентай бекініс шығыс және солтүстік-батыс бағыттарын қамтиды. Яньяның оңтүстігіндегі жер қалаға келетін барлық жолдарды Бизаниден бақылауға мүмкіндік бергендіктен, өте қолайлы қорғаныс жағдайына ие болды. Османдықтар өз қорғанысын тұрақты бекіністермен күшейтті, олар неміс генералы Рудигер фон дер Гольцтің жетекшілігімен салынған. Оларда бетонды артиллериялық орналасқан жерлер, бункерлер, траншеялар, сым тораптар, іздеу шамдары және пулеметтік ұялар болды. Епир армиясы 6 қазан күні түскі уақытта Арта көпірінен Османдық территориясына өтіп, күнінің соңына қарай Грибово биіктіктерін басып алды. 9 қазанда Османдықтар қарсы шабуылға көшіп, Грибово шайқасын бастарды. 10-11 қазан түнде гректер Артаға қарай шегінді. Келесі күні грек армиясы қайтадан шабуылға шықты, Османдықтардың позициялары тасталып, Филиппиаданы басып алды. 19 қазанда Епир армиясы Грекия теңіз күштерінің Иондық эскадрильясымен бірлесіп Превезаға шабуыл жасады және 21 қазанда қаланы басып алды. Превезаның құлауынан кейін Эсад-паша штабын Пенте-Пигадиядағы (Бешпинар) ескі венециялық қамалда орналастырды. Ол оны жөндеуге және нығайтуға бұйрық берді, себебі ол Яньяға апаратын екі маңызды жолдың бірін бақылап тұрды, сонымен қатар жергілікті чамдық албандарды қарулы жасаққа жинады. 22 қазанда 3-ші Евзон батальоны мен 1-ші таулық батарея Аногейо ауданындағы Гоура биіктігінде бекінді. 10-шы Евзон батальондары Скливани ауылының оңтүстік-шығысында (Кипос биіктігінде) және Пигадия ауылының жанындағы Лакка биіктігінде орналасты.
Шайқас
22 қазанда сағат 10:30-да Османдық артиллерия грек позицияларын бомбалауды бастады, ал бес батальоннан тұратын Османдық күш Аногейо маңындағы батыс грек фланкіне жайғасты. Османдық шабуылдарының сериясынан кейін, шамамен түске қарай қарқынды шайқастар болды. Түстен кейін жаулық әрекеттер тоқтатылды, аумақтық өзгерістер болмады, грек әскерінен төрт адам қаза тауып, екеуі жараланды. 23 қазанда сағат 10:00-да Аэторахи бағытынан келген Османдық батальоны Бриасковоның 1495 биіктігіне күтпеген шабуыл жасап, Эпир армиясының тылына енуді көздеді. 10-шы Евзон батальонының 1-ші және 3-ші роталары, сондай-ақ 3-ші Евзон батальонының 2-ші ротасы өз позицияларын ұстап тұрды. Олар сәтті қарсы шабуыл ұйымдастырып, Османдықтарды өлгендері мен жараланғандарын қалдырып кетуге мәжбүр етті. Османдықтардың Аногейоға жасаған шабуылдары да тойтарылды, ал шығыс грек фланкіндегі Османдықтардың шабуылы аймақтың қиын жер бедеріне байланысты тоқтатылды. Ерте қар жауғандықтан Османдықтар кең ауқымды шабуыл жасауға мүмкіндік алмады, грек әскері 30 қазанға дейін жалғасқан шайқастарда өз позицияларын сақтап тұрды. Шабуылдарын тоқтатқаннан кейін Османдықтар Песта ауылына шегінді. Пенте Пигадия шайқасында грек әскерінен 26 адам қаза тауып, 222 адам жараланды.
Салдары
26 қарашадағы Дрискос шайқасына дейін Янья аймағында едәуір операциялар өткізілген жоқ. Бұл шайқас гректердің Мецово отрядының сандық артықшылығы бар, жақсы жабдықталған Осман күштерінен жеңіліске ұшырағанын білдірді. Македониядағы гректердің әскери науқаны аяқталғаннан кейін Эпир армиясы айтарлықтай күш алды. Бұл арқылы, олар Бизани шайқасынан (19-21 ақпан 1913 ж.) кейін Янья бекінілген аймағын басып алуға қол жеткізді. 1913 жылдың мамыр айына қарай, сандар бойынша кем Осман күштері Лига армияларынан барлық майданда бірнеше ауыр жеңіліс көріп, күйреп қалды. Лига Осман империясының Еуропадағы көп бөлігін басып алды және олардың күштері Константинопольге жылдам жақындады. 30 мамырда екі тарап Лондон шартына қол қойды, ол Лига мүшелеріне Эгей теңізіндегі Энос қаласының батысында және Қара теңіздегі Мидияның солтүстігіндегі барлық Осман жерлерін, сондай-ақ Критті беруді қарастырды. Албанияның және Осман империясының Эгей теңізіндегі аралдарының тағдыры Ұлы державалардың шешімімен анықталуға тиіс болды.