Луис де Молина: Испан ділбасы және теологтың өмірі мен еңбектері

Кіріспе

Испан діни қызметкері

Луис де Молина (29 қыркүйек 1535 – 12 қазан 1600) – испан иезуит діни қызметкері, теолог және заңгер, Саламанка мектебінің екінші схоластикалық мектебінің жақтасы. Адам еркіндігі мен Құдайдың кеңшілігі туралы пікір таласында ерік бостандығын қатай қорғаған, оның теологиясы Молинизм деп белгілі.

Өмір

1551-1562 жылдары Молина Саламанкада құқық, Алкала-де-Энаресте философия, Коимбрада теологияны оқыды. 1563 жылдан кейін Коимбра университетінде профессор болды, сосын Португалиядағы Эвора университетінде оқытты. Осы қызметтен кейін жиырма жыл өткен соң Мадридтегі моральдық теология кафедрасына шақырылды, ол 1600 жылы қайтыс болды. Басқа еңбектерімен қатар, ол «De liberi arbitrii cum gratiae donis, divina praescientia, praedestinatione et reprobatione concordia» (4 том, Лиссабон, 1588); Томас Аквиннің «Summa Theologiae» еңбегінің бірінші бөліміне түсіндірме (2 том, fol., Cuenca, 1593); және «De jure et justitia» трактатын (6 том, 1593–1609) жазды. Оның даңқы бірінші еңбегіне байланысты. Бұл, кем дегенде, Августин ілімінің алдын ала белгілеуі мен тиімді рақымын Ренессанстың еркін ерік туралы жаңа идеяларымен келістіруге жасалған тытыру болды. Адамның кез келген әрекетті жасауға немесе жасамауға еркі бар екенін ескере отырып, Молина бұл жағдай Құдайдың рақымын қажетсіз де, мүмкін емес те етпейді деп санайды: мүмкін емес емес, себебі Құдай оны шын ниетпен сұрағандарға ешқашан рақым бермейді; және қажетсіз емес, себебі рақым, тиімді болмаса да, құтқарылуға жеткілікті себеп (gratia mere sufficiens, «тек қана жеткілікті рақым»). Молинаның пікірінше, ерік бостандығы туралы ілім тағдырды жоққа шығармайды. Барлығын білетін Құдай, өзінің scientia media («орталық білім», Молинаның ойлап тапқан термині, бірақ бұл идея оның замандасы Фонсекада да кездеседі), немесе болашақ кездейсоқ оқиғаларды білу қабілеті арқылы, біздің өз еркімізді қалай қолданатынымызды және оның ұсынылатын рақымына қалай қарайтынымызды алдын ала біледі, және осы алдын ала білуге негізделген ол өзінің алдын ала белгілеген қаулыларын қабылдай алады. Бұл ілімдер, олар аугустинизм мен томизмнің ерікті ерік пен тиімді рақымның рөлдері туралы дәстүрлі түсінігіне де, Мартин Лютер мен Джон Кальвиннің ілімдеріне де қарсы болды, кейбір жақта, әсіресе Доминикан ордені мен Янсеншілдер тарапынан зор дау тудырды және ақырында Папаның (Клемент VIII) араласуын қажет етті. Бастапқыда (1594) ол Испанияға қатысты екі тарапқа да үндемеуді бұйырды; бірақ ақырында 1598 жылы ол дауды шешу үшін Congregatio de auxiliis Gratiae құрды, ол барған сайын бір тарапқа бейімделді. Көптеген отырыстар өткізгеннен кейін, қауым ештеңе шеше алмады, ал 1607 жылы оның жиналыстарын Пауыл V тоқтатты, ол 1611 жылы de auxiliis мәселесін және тиімді рақым туралы талқылауды тыйым салды, тіпті Аквиналық түсіндірмелердің жариялануын бақылауға тырысты. Сент-Томас Доминикан колледжінің бірнеше регент магистрлері, болашақ Сент-Томас Аквинскийдің понтификалдық университеті (Ангеликум) Молинист дауға қатысты. Доминикан Диего Альварес (шамамен 1550–1635), «De auxiliis divinae gratiae et humani arbitrii viribus» және Томас де Лемос (1540–1629) авторларына Доминикан ордені атынан папа Климент VIII және папа Павел V алдындағы пікірталастарда қатысу міндеті жүктелді. Молинизм кейіннен янсендік дауға қатысты. Молина сондай-ақ экономика және келісім-шарт құқығы туралы еңбек жазған алғашқы иезуит болды. Молинаның заманына дейін экономикалық ой-пікірлер католик моральдық теологиясымен тығыз байланысты болды. Молина экономикалық белсенділікті талдауды күнә туралы теологиялық сұрақтардан ажыратуға ықпал еткен жаңа үрдістің бөлігі болды. Бұл үрдіс 18 ғасырда Адам Смитпен бірге заманауи экономиканың пайда болуына маңызды қадам болды. Экономикаға қатысты еңбектерінде Молина Хуан де Медина мен Мартин де Азпилкуэта Саламанкада ұсынған баға инфляциясы теориясын одан әрі дамытуға көмектесті. Ол былай деп жазды: «Бірдей жағдайларда бір жерде ақша неғұрлым көп болса, заттарды сатып алу немесе ақша емес заттарды сатып алу үшін оның құны одан да төмен болады». Молина «алмаз-су парадоксын» талқылаған алғашқы адамдардың бірі болды. Су алмастан гөрі көп және пайдалы болған жағдайда, алмастың құны оның жоғары әлеуметтік мәртебесі мен жетіспеушілігімен байланысты судың құнынан әлдеқайда жоғары. Бұл парадокс пайда болады, өйткені тауардың құны, классикалық экономикада, оның жетіспеушілігі мен пайдалылығымен анықталады. Көптеген басқа да ұлы ойшылдар алмаз-су парадоксын өнімнің салыстырмалы жетіспеушілігі оның бағасын қалай анықтайтынын сипаттау үшін қолданды. Жалпы алғанда, алмаз-су парадоксы классикалық экономикалық теорияға қарсы шығады және нарықтық бағаны анықтаудағы құндылық пен жетіспеушіліктің субъективті қабылдауларының маңыздылығын көрсетеді. «De jure et Justitia» еңбегінде Молина былай дейді: «Бір інжу-маржанның, тек безендіру үшін ғана қолданылатын құны, бидай, нан немесе жылқының құнынан жоғары, тіпті осы заттардың пайдалылығы жоғары болса да».

From 1551 to 1562, Molina studied law in Salamanca, philosophy in Alcalá de Henares, and theology in Coimbra. After 1563, he became a professor at the University of Coimbra, and afterward taught at the University of Évora, Portugal. From this post he was called, at the end of twenty years, to the chair of moral theology in Madrid, where he died in 1600. Besides other works, he wrote De liberi arbitrii cum gratiae donis, divina praescientia, praedestinatione et reprobatione concordia (4 vols., Lisbon, 1588); a commentary on the first part of the Summa Theologiae of Thomas Aquinas (2 vols., fol., Cuenca, 1593); and a treatise De jure et justitia (6 vols., 1593–1609). It is to the first of these that his fame is principally due. It was an attempt to reconcile, in words at least, the Augustinian doctrines of predestination and efficacious grace with the new ideals of the Renaissance concerning free will. Assuming that man is free to perform or not to perform any act whatever, Molina maintains that this circumstance renders the grace of God neither unnecessary nor impossible: not impossible, for God never fails to bestow grace upon those who ask it with sincerity; and not unnecessary, for grace, although not an efficient, is still a sufficient cause of salvation (gratia mere sufficiens, "merely sufficient grace"). Nor, in Molina's view, does his doctrine of free will exclude predestination. The omniscient God, by means of His scientia media ("middle knowledge", a phrase of Molina's invention, though the idea is also to be found in his older contemporary Fonseca), or power of knowing future contingent events, foresees how we shall employ our own free will and treat his proffered grace, and upon this foreknowledge he can found his predestinating decrees. These doctrines, which opposed both traditional understanding of Augustinism and Thomism concerning the respective roles of free will and efficacious grace, and the teachings of Martin Luther and John Calvin, excited violent controversy in some quarters, especially on the part of the Dominican Order and of the Jansenists, and at last rendered it necessary for the Pope (Clement VIII) to intervene. At first (1594) he simply enjoined silence on both parties so far as Spain was concerned; but ultimately, in 1598, he appointed the Congregatio de auxiliis Gratiae for the settlement of the dispute, which became more and more a party one. After holding very numerous sessions, the congregation was able to decide nothing, and in 1607 its meetings were suspended by Paul V, who in 1611 prohibited all further discussion of the question de auxiliis and of discussions about efficacious grace, and studious efforts were made to control the publication even of commentaries on Aquinas. Several regent Masters of the Dominican College of St. Thomas, the future Pontifical University of Saint Thomas Aquinas (Angelicum), were involved in the Molinist controversy. The Dominicans Diego Álvarez (c. 1550–1635), author of the De auxiliis divinae gratiae et humani arbitrii viribus, and Tomás de Lemos (1540–1629) were given the responsibility of representing the Dominican Order in debates before Pope Clement VIII and Pope Paul V.

The Molinist subsequently passed into the Jansenist controversy. Molina was also the first Jesuit to write at length on economics and contract law. Prior to Molina's time, economic thought was closely tied to Catholic moral theology. Molina was part of an emerging trend which contributed to the separation of analysis of economic activity from theological questions of sin. This trend was a significant step towards the emergence of modern economics with Adam Smith in the 18th century. In his writings on economics, Molina helped further develop a theory of price inflation proposed by Juan de Medina and Martín de Azpilcueta in Salamanca, writing that "[i]n equal circumstances, the more abundant money is in one place, so much less is its value to buy things or to acquire things that are not money." Molina was among the first people to use discuss the “diamond water paradox”. Where water is of more abundant and useful than a diamond, the value of the diamond is far greater than the value of water due to its association with a higher social status and scarcity. This paradox arises because the value of a good, in classical economics, is determined by its scarcity and its utility. Many other great thinkers have used the diamond water paradox to describe how the relative scarcity of a product can determine its price. Overall, the diamond water paradox challenges classical economic theory and highlights the importance of subjective perceptions of value and scarcity in determining market prices. In his De jure et Justitia Molina says, “the just price of a pearl, which can be used only to decorate, is higher than the just price of grain, bread, or horses, even if the utility of these things is superior.”

Шығармалары

De liberi arbitrii cum gratiae donis, divina praescientia, praedestinatione et reprobatione concordia, 4 том, Лиссабон, 1588; 2-ші басылым. Антверпен, 1595 жыл. De jure et justitia, 6 том, 1593–1609 жылдар.