Кіріспе

Катар мемлекетінің әмірі (أمیر دولة قطر) – елдің монархы және мемлекет басшысы. Әмір сондай-ақ Қарулы Күштердің Бас қолбасшысы және Конституцияның кепілі болып табылады. Әмір елдегі ең жоғары лауазымды тұлға, және шетел қатынастарында маңызды рөл атқарады. Әмірлер Аль Тани әулетінің мүшелері, олардың тегі Арабия түбегіндегі ең ірі тайпалардың бірі – Бану Тамим тайпасынан бастау алады. Қазіргі билеуші – Тамим бин Хамад Аль Тани, ол 2013 жылдың 25 маусымында таққа отырды.

Тарихи негіздер

Катардың сегіз билеушісі болды, олардың барлығы әл-Тани отбасының мүшелері. Шейх Мұхаммед бин Тани 1851 жылы елдегі тайпаларды біріктіріп, олардың басшылығына қол жеткізгеннен бастап алғашқы билеуші ретінде танылды. Катар 1871 жылы Осман империясының құрамына кірді, бірақ шейх Мұхаммед оның ішкі істерін бақылауда ұстады. 1893 жылғы наурыз айында Аль-Ваджба шайқасындағы жеңісінен кейін екінші билеуші шейх Жасим бин Мұхаммед әл-Тани Катар мемлекетінің негізін қалаушы ретінде танылды, бірақ ол 1913 жылдың шілдесіне дейін Осман империясының құрамында қалды. Османдықтар 1915 жылдың тамызына дейін Катарда әскери күштерін сақтап тұрды, ал шейх Абдулла бин Жасым әл-Тани 1916 жылдың 3 қарашасында Англо-Катар шартына қол қойды. Шейх Абдулла 1913 жылдан 1949 жылға дейін Катар билеушісі болды және ол екі дүниежүзілік соғыстың (1914–1945 жж.) аралығында билік еткен Нидерланд королевасы Вильгельмина сияқты, осы кезеңде билік құрған санаулы билеушілердің бірі болды. Катардың алғашқы мұнай ұңғымасы 1938 жылдың қазанында бұрғыланды, ал Духаннан мұнай 1940 жылдың қаңтарында табылды. Катар 1971 жылдың 3 қыркүйегінде тәуелсіз мемлекетке айналды және содан бері билеуші әмір (амир) деп аталады.

Мұрагерлік

Катар мемлекетінің 2005 жылы жарияланған тұрақты конституциясы биліктің мұрагерлікпен берілетінін және Хамад бин Халифа Әл Тани ұрпақтарымен шектелетінін көрсетеді. Катардағы мұрагерлік реті Аль Тани әулеті ішіндегі тағайындаулар арқылы айқындалады. Катардың бұрынғы әмірі шейх Хамад бин Халифа Әл Тани (الشيخ حمد بن خليفة آل ثاني) 2003 жылғы 5 тамызда өзінің төртінші ұлы шейх Тамим бин Хамад Әл Таниді (الشيخ تميم بن حمد آل ثاني) мұрагер ретінде тағайындады. Бұл, оның үлкен ұлы шейх Джасим бин Хамад бин Халифа Әл Тани (1996-2003 жылдар аралығында осы лауазымды атқарған) шейх Тамимнің пайдасына таққа құқығынан бас тартқаннан кейін болды.