Әл-Сауд Әбдулазиз бин Мұхаммед: Бірінші Сауд Мемлекетінің билеушісі
Abdulaziz bin Muhammad Al Saud
Әбдулазиз ибн Мухаммед Әл Сауд (1720-1803) – Бірінші Сауд мемлекетінің екінші билеушісі. Уахаби ғалымы, Мұхаммед ибн Абдул-Уахабтың шәкірті. Сауд тарихы.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
18 және 19 ғасырдағы Бірінші Сауд Мемлекетінің билеушісі (1720–1803)
18th and 19th century ruler of the First Saudi State (1720–1803)
Абдулазиз бин Мұхаммед Әл Сауд (عبد العزيز بن محمد آل سعود ʿAbd al ʿAzīz bin Muḥammad Āl Suʿūd; 1720–1803) Дирия әмірлігінің екінші билеушісі болды. Ол Мұхаммед бин Саудтың үлкен ұлы еді.
Abdulaziz bin Muhammad Al Saud (عبد العزيز بن محمد آل سعود ʿAbd al ʿAzīz bin Muḥammad Āl Suʿūd; 1720–1803) was the second ruler of the Emirate of Diriyah. He was the eldest son of Muhammad bin Saud
Ерте өмір
Абдулазиз 1720 жылы дүниеге келді, ол Мұхаммед бин Саудтың тұңғыш ұлы еді. Ол Мұхаммед бин Абдул Ваххабтың тәрбиесінде болып, ваххаби ғалымына айналды. Әкесі Абдулазиз қайтыс болғанға дейін, Мұхаммед бин Абдул Ваххабтың тілегі бойынша ол мемлекеттің келесі билеушісі деп жарияланды. 1763 жылы ол Бәни Халид әмірлігіне қарасты аймақтарға шабуыл жасаған әмірліктің әскери жорылын жетекшілік етті. Бұл Неждтен тысқары жердегі әмірліктің алғашқы әскери шабуылы болды. Әкесі әмір атағын алғанмен, Абдулазизге әмір және имам атақтары берілді. Абдулазиздің әкесі Мұхаммед бин Сауд 1747 жылы Эр-Рияд билеушісі Даххам бин Давусқа қарсы шабуылдар бастады. Бірақ, шамамен 25 жылға созылған шайқастардан кейін, Эр-Риядты тек 1773 жылы Абдулазиз басып алып, ол әмірліктің құрамына қосылды. Олардың әскери жетістіктері мен дінге қатаң ұстанымы оларға аймақта зор қолдау әкелді. Абдулазиздің тайпа ақсақалдарымен ашық кеңестер өткізуі, олардың билеушіге тікелей қолжетімділігін қамтамасыз етіп, олардың беделін арттырды. Оның билігі тұсында Мұхаммед бин Абдул Вахаб оның басты кеңесшісі болды және қазынаны қоса алғанда, барлық маңызды мәселелермен айналысты. Алайда, Эр-Риядты басып алғаннан кейін, Абдулазиз бен Мұхаммед мемлекеттік бюджетті өзі бақылауға алды, себебі кірістер күрт өсті. 1790 жылға қарай Абдулазиздің әскерлері Оңтүстік Ирактағы Евфрат өзені маңындағы аймақтарға шабуылдарын бастады. Бұл аймақ Наждтан шыққан Шаммар тайпасының қонысы болды және олар 1791 жылы екі рет жеңіліске ұшырады. Сондай-ақ, 1795 жылы шииттер көп шоғырланған Хасаға шабуыл жасады. Абдулазиздің 1792 жылы Бану Халид билігінде болған Хасаға жасаған шабуылдары басталды, онда жергілікті халық, әсіресе ер адамдар қырғынға ұшырады. Олар сондай-ақ, діни емеушілік кітаптарын және айналар мен терезе жақтаулары сияқты жаңашылдық үй жиһаздарын жойды және жергілікті халықтың байлығын тонады. Зөбайр және аймақтағы басқа да елді мекендер де ұқсас зорлық-зомбылыққа тап болды. Осылайша, ваххабилердің ықпалы Катар мен Бахрейнге де тарады.
Abdulaziz was born in 1720 and was the eldest son of Muhammad bin Saud. He was educated by Muhammad bin Abdul Wahhab and became a Wahhabi scholar. Long before the death of his father Abdulaziz was announced the next ruler of the state at the request of Muhammad bin Abdul Wahhab. In 1763 he led a military campaign of the Emirate attacking the regions under the rule of the Bani Khalid Emirate. It was the first military attack of the Emirate outside the Nejd. Although his father was titled as Emir, Abdulaziz was given the titles of both Emir and Imam. Abdulaziz's father, Muhammad bin Saud, initiated attacks against the ruler of Riyadh, Dahham bin Dawwas, in 1747. However, following the battles for nearly 25 years only in 1773 Riyadh was captured by Abdulaziz and became part of the Emirate. Their military success and orthodox approach to religion won them great support in the area. Their standing was also boosted by Abdulaziz's practice of holding open meetings where tribal elders could meet with him, allowing access to their ruler. During his reign Muhammad bin Abdul Wahhab was his major advisor and dealt with all major activities, including treasury. However, following the capture of Riyadh Abdulaziz bin Muhammad himself began to control the budget of the state due to the significant increase in revenues. As early as 1790 Abdulaziz's forces started their attacks in the region near the Euphrates in southern Iraq. The region was the settlement of the Shammar tribe, originally from Najd, and they were defeated two times in 1791. and Hasa in 1795 where Shiites were dominant. Abdulaziz's attacks against Hasa which had been under the rule of Banu Khalid began in 1792. and the people, particularly men, living there were slaughtered. They also demolished the heterodox texts and innovative household equipment such as mirrors and window frames and robbed the wealth of the local people. Zubayr and other settlements in the region witnessed similar violence, too. Therefore, the Wahhabi influence also extended to Qatar and Bahrain.
Кербеланың қамыты
1802 жылы Абдулазиз бин Мұхаммедтің мұрагері және ұлы Сауд бастаған әскерлері Ирактағы Кербала мен Нажафқа шабуыл жасады. Басқа шабуылдардан өзгеше, Сауд әскерлерінің мақсаты аймақты билеу немесе бақылау емес еді. Олар қасиетті орындағы алтын, әшекей тастар мен сирек кездесетін минералдарды тонап алды. Кербаланың барлық жағын тонап, Хусейн мазарының да қадір-қасиетін түсірді, сол күні ерекше қатыгездікпен бес мыңнан астам тұрғынды өлтірді.
In 1802 Abdulaziz bin Muhammad's forces led by his heir and son Saud attacked Karbala and Najaf in Iraq. Unlike other attacks the goal of Saudi forces was not to rule or control the region. They also stole the gold, jewels, and rare minerals in the shrine. They pillaged the whole of it [Karbala], and plundered the Tomb of Hussein slaying in the course of the day, with circumstances of peculiar cruelty, above five thousand of the inhabitants
Жеке өмір және өлім
Абдулазиз Мұхаммед ибн Абдул Ваххабтың қызымен және Уайна билеушісі Усман ибн Муамардың қызымен үйленді. Оның төрт ұлы болды: Сауд, Абдул Рахман, Абдулла және Омар. Абдулазиз әкесіне қарағанда уахабилік іске әлдеқайда берілген және агрессивті болды. Меккеге қол жеткізгеннен кейін көп ұзамай Абдулазиз Дирияға оралды, онда ол 1803 жылғы қарашада Тураиф мешітінде Аср намазын оқып жатқанда парсы кісісі, дарвиш болған ол, өлтірді. Қастандық жасаушының мақсаты – оның ұлдары Кербела шабуылында қаза тапқандықтан, оған кек алу еді. Абдулазиз ибн Мұхаммедті Әли дінінің мұсылмани Ибаджи Осман өлтірді. Ол Әлидің қабірін пәксіздендіргендіктен, сол пайғамбардың ізбасарларының ашуын қоздырды. Ибаджи Осман Әлидің күлін қайтаруға шешім қабылдады. Ол Арабия шөлін дөңгелекте кесіп өтіп, Абдулазиз намаз оқып жатқанда оның шатырына кірді де, кеудесіне қанжарды сігіп, «Бұл Әлидің қабірі үшін, сенің пәксіздендіруің үшін кек алсын!» деп айғайлады. Абдулазиздің інісі дауысты естіп, шатырға жүгіріп кірді, онда ол ағасының денесі қанға малшық жатқанын, ал қастандықшы намаз оқып, тыныш күйінде өлтімді күтіп отырғанын көрді. Ол оған шабуыл жасады, бірақ екеуінің де күштісі болған Ибаджи Осман тұрып, ағасының қанымен ластанған сол қанжармен шабуылшысын өлтірді. Сәлден кейін сарбаздар кіріп, қастандықшыны қылыштармен тікелей кесіп өлтірді. Абдулазиздің орнын оның үлкен ұлы Сауд басып алды.
Abdulaziz married to the daughter of Muhammad bin Abdul Wahhab and the daughter of Uthman bin Mu'ammar, the ruler of Uyayna. He had four sons: Saud, Abdul Rahman, Abdullah and Umar. Abdulaziz was much more adhered to the Wahhabi cause and more aggressive than his father. Shortly after his capture of Mecca Abdulaziz returned to Diriyah where he was assassinated by a Persian man who was a darwish when Abdulaziz was leading Asr Salat in the mosque of Turaif in November 1803. The motive of the assassin was to take revenge against him due to the killing of his sons in the Karbala attack. Abdulaziz ibn Muhammad was assassinated by Ibadgi Osman, a Mussulman of the sect of Ali. He had profaned the tomb of Ali, and thus excited the fury of the disciples of that prophet. Ibadgi Osman resolved to avenge the ashes of Ali. He crossed the desert of Arabia on a dromedary, entered the tent of Abdulaziz while he was at prayers, and plunged a cangiar into his breast crying, "Let this avenge the tomb of Ali, for thy profanations." The brother of Abdulaziz, hearing the noise, ran into the tent, where he found his brother bathed in his blood, and the assassin, who squatted himself down, saying his prayers, and calmly awaiting death. He attacked him; but Ibadgi Osman, who was the strongest of the two, got up and killed his assailant with the same cangiar which was still stained with the blood of his brother. The soldiers then entered, and cut the assassin in pieces with their sabers. Abdulaziz was succeeded by his eldest son, Saud.