Кіріспе

Антонио Вивальдидің скрипкалық 12 концерті L'estro armonico (Гармониялық шабыт), Op. 3 – итальян композиторы Антонио Вивальдидің 1711 жылы Амстердамда алғаш жарияланған скрипкалық аспаптарға арналған 12 концерттен тұратын жинағы. Вивальдидің он екі триолық сонатасы, Op. 1, және он екі скрипкалық сонатасы, Op. 2, тек сонаталарды ғана қамтыды, сондықтан L'estro armonico – оның баспаға шыққан концерттерінің алғашқы жинағы болды. Бұл сонымен қатар, Вивальдидің итальяндық емес, шетелдік баспагер Этьен Рогерді таңдауының алғашқы реті еді. Әр концерттің сегіз бөлігі басылып шығарылды: төрт скрипка, екі виола, виолончель және континуо. Континуо бөлігі виолон мен клавесинге арналған бас партиясы түрінде жазылды. Концерттер concerto a 7 форматына жатады, яғни әр концертте жеті жеке дауыс бар. Үш концерттен тұратын әр топта, біріншісі төрт скрипкаға, екіншісі екі скрипкаға, ал үшіншісі жеке скрипкаға арналған концерт болып табылады. Виолончель төрт және екі скрипкаға арналған бірнеше концертте жеке партиялармен орындалады, сондықтан кейбір концерттер дәстүрлі римдік concerto grosso форматына сәйкес келеді, онда екі скрипка мен виолончельден құралған концертино, сазды оркестрге қарсы қойылады. L'estro armonico концерттік бөлімдерде оркестрлік унисонды қолдануды алғаш рет енгізді. Вивальди L'estro armonico үшін арнайы бірнеше концерттер жазды, ал жинақтың қалған концерттері бұрынғы уақытта жазылған. Вивальдиді зерттеуші Майкл Талбот бұл жинақты "он сегізінші ғасырдың барлық кезеңінде пайда болған ең ықпалды аспаптық музыка жинағы" деп сипаттады.

Тарих

L'estro armonico (гармониялық шабыт) Антонио Вивальдидің Op. 3 шығармасы 1711 жылы Амстердамда Фердинанд де Медичиге, Тоскананың Ұлы князіне арналып, "Фердинанд III" деген атаумен жарық көрді. Вивальдидің Op. 1 және 2 жинақтарында тек сонаталар ғана болғандықтан, L'estro armonico оның баспаға шыққан концерттерінің алғашқы жинағы болды. Бұл Вивальдидің итальяндық емес, шетелдік баспагер Этьен Рогерді таңдаған алғашқы реті болды. Вивальди L'estro armonico үшін арнайы бірнеше концерттер жазды, ал жинақтың қалған концерттері бұрынғы уақытта жазылған.

Құрылымы

L'estro armonico – бұл ішекті аспаптарға арналған 12 концерттен тұратын жиынтық. 1711 жылғы алғашқы басылымда әр концерт сегіз дауыспен жарық көрді:

Орындау, тарату және қабылдау

Довер басылымының алғы сөзінде Вивальдиді зерттеуші Элеонора Селфридж Филд L'estro armonico-ның орындалу және жариялану тарихы туралы мәлімет береді. Әдетте Ospedale della Pietà-да орындалу үшін жазылған 12 концерттен тұратын жинақ, әрқайсысында 1, 2 және 4 концертант жеке скрипкаларға арналған концерттерді қамтитын үш топқа бөлінген. Әрбір екі скрипкалық концертте концертант виолончель де болған, оның рөлі тұрақты емес, кейде солист ретінде, кейде екі скрипкашыға жауап ретінде ойнайтын. Pietà-да концерттердің орындалуы оқушыларға солист ретіндегі шеберліктерін жетілдіруге және басқаларына ансамбльде ойнауды үйренуге мүмкіндік берген. Жинақтың арнаушысы Фердинандо де Медичи Флоренциядан Венецияға жиі келіп, Pietà-ға қолдау көрсеткен. 1711 жылғы сәуірде Гаспаринидің ораториясы қойылғаннан кейін, жергілікті газетте «көрермендер қатары бұрынғыдан да көп болды және түрлі аспаптардың керемет үйлесімділігінен қатты ынтызар болды» деп жазылған. Селфридж Филд концертте L'estro armonico концерттерінің орындалуының жоғары ықтималды екенін айтты. Жарияланғаннан кейін жинақтағы концерттер Италияда шіркеу және камералық музыка ретінде, үй ішінде де, ашық ауада да кеңінен орындалды. Театрлар мен опера үйлерінде оларды, кейде Вивальди солист ретінде, 10 адамнан тұратын шағын топтар орындады. 1720 және 1730 жылдардағы ашық ауадағы концерттерде жүзге жуық орындаушы болуы мүмкін. Діни мекемеде туғанына қарамастан, басылған ноталар бүкіл Еуропаға кеңінен тарады, 1711 мен 1743 жылдар аралығында Этьен Роджердің Амстердам басылымы 20 рет қайта басылды. Сатулар Вивальдидің 1725 жылғы танымал жинағы «Төрт маусымнан» сәл жоғары болды. Лондонда Гендельдің баспашысы Джон Уолш он екі концертті 1715 және 1717 жылдары екі бөлімде жариялады, содан кейін оларды бір томда шығарды, ал кейінірек жеке концерттер басқа жинақтарға енгізілді. Лондонда оның нұсқасы 1720 жылдары басқа баспаханалармен пираттық түрде көшірілді, ал Парижде 1730 жылдардың соңынан 1750 жылдардың басына дейін бес немесе одан да көп рет қайта басылды. Әндер көбінесе жеке концерттер түріндегі қолжазба көшірмелер арқылы таралды, ең танымал Op. 3, No. 5, оның 15 данасы мен транскрипциясы сақталған. Ол концерттердің XVIII ғасырда Ұлыбритания мен Ирландияда орындалуы мен қабылдануын замандас деректерге сүйене отырып егжей-тегжейлі сипаттайды. Жиыннан ең танымал концерт Op. 3, No. 5, RV 519, көбінесе «Вивальдидің бесіншісі» деп аталды. Сонымен қатар, жиыннан тағы екі концерт, Op. 3, No. 3 және 12 де көп орындалды. 1780 жылғы Лондон каталогында әр үш концерттің сололық бөлігі концертіне алты пенспен сатылды, ал 1790 жылғы басқа каталогта бас партиясы қосылған сололық бөлік концертіне бір шиллингке сатылды. Англияда Вивальдиді насихаттаған итальяндық скрипкашылар аз болды. Франческо Джеминиани жағдайында бұл оның ұстазы Кореллиге адалдығымен және өзінің композиторлық амбицияларымен байланысты болды. Оның шәкірті Чарльз Ависон Вивальдидің концерттерін «үйлесім мен шығармашылықта кемшіліктері бар» деп сынағанда, Джеминианидің көзқарасын білдіргені сөзсіз, бұл Il cimento dell'armonia e dell'inventione-ге сілтеме еді. Алайда Лондонда Франческо Джеминианидің тағы бір шәкірті, скрипкашы Мэтью Дюбур бесінші концертті көп орындағаны белгілі (кем дегенде 1720 жылдан бастап) және оны оқушыларын оқыту үшін пайдаланған, бұл туралы олардың бірі Фрэнсис Флеминг өзінің өмірбаяндық романында айтқан: Тимоти Гиннадрейктің өмірі мен ерекше оқиғалары. Ирландиялық скрипкашы Джон Клег, Джеминиани мен Дюбурмен бірге оқыған балалық дарын, Вивальдидің концерттерін де жақтағандығы белгілі, бірақ ешқандай жазбаларда L'estro armonico туралы нақты айтылмаған. «Вивальдидің бесіншісі» қаншалықты кеңінен мәдениетке енгенін көрсету үшін Талбот 1743 жылғы музыкалық ойын-сауық туралы айтады, онда бағдарламада «арқан биі, құлап, секіріп, тепе-теңдікке» қатысты «Ашулы шаруа», «Ағаш аяқ киімдегі мүйіз» және жаңа «Моррис билері» бар билер жарнамаланған. 1760 жылғы эссесінде Оливер Голдсмит атақты соқыр ирландиялық гармуншы Турлу О'Каролан туралы келесі анекдотты жазды: Скрипкашының аты аталмаған, бірақ комментаторлар Джеминиани, Дюбур немесе Клегг деп ұсынды; Талбот атап өткендей, Вивальдиге деген жаман қарым-қатынасы белгілі болғандықтан, Джеминиани болуы мүмкін емес. Үшінші және бесінші концерттердің арфаға арналған транскрипциялары тағы бір атақты соқыр арфашыл, уэльс Джон Пэрридің жинақтарында сақталған; олар Аберистуитхтегі Уэльстің Ұлттық кітапханасында сақталған. 1797 жылғы «Британ энциклопедиясында» бесінші концерттің Бенджамин Франклиннің атақты ойлап тапқан шыны аспабында да орындалғаны айтылған. «Гармоника немесе Армоника» деген жазбада 35 шыныдан тұратын гармоника сипатталған, оның ойлап тапқан Дублин дәрігері Эдвард Каллен былай жазады: XVIII ғасырда пернетақталық аспаптарға көптеген әрлеулер жасалған, бұл туралы келесі бөлімде айтылған. Op. 3, No. 3 транскрипциясының бірі глокеншпильге арналған әрлеу ретінде қарастырылған. Концерттердегі бөлімдердің тақырыптары басқа композиторлармен вокалдық шығармалар үшін алынған: Op. 3, No. 11-дің соңғы бөлімінен басталатын тақырыптар Бахтың 1714 жылғы кантатасы Ich hatte viel Bekümmernis, BWV 21-дің алғашқы хорлық бөлімі үшін алынған, ал бесінші концерттің алғашқы бөлімінің мотиві Гендельдің 1750 жылғы Theodora ораториясының Tho' the honours ариясында қолданылған. Ең маңызды қарыз 1773 жылы Covent Garden Theatre-да алғаш рет қойылған The Golden Pippin бурлеттасында болды, онда Джон Авраам Фишер әртүрлі композиторлардың музыкасын қосты. Бесінші концерттің алғашқы бөлімі қойылымның соңғы саны үшін, Янус, Юнона, Паллас, Венера, Парис және Дракон сияқты басты кейіпкерлерге арналған секстет үшін қолданылды. Op. 3, No. 6, RV 356, Сузуки скрипкалық әдісіндегі маңызды шығарма, онда оқушылар алғаш рет жоғары позицияда ойнаумен танысады.

Жазбалар

CD атауы Жазу лейбелі Жазу мерзімі
Antonio Vivaldi: Concertos Discover 1994
Antonio Vivaldi: L'Estro Armonico, 12 Concerti Op. 3 Philips 1963
Антонио Вивальди: L'Estro Armonico, 12 Concerti Op. 3 Vanguard 1957
Антонио Вивальди: Meisterwerke Zum Kennenlernen Art of Classics 1991
Классикалық Топ 1000 Classic Mania
Concerti Virtuosi Analekta
Караян Дирижерлік таспасы: Вивальди & Бах Deutsche Grammophon
L'Estro Armonico Digital Concerto 1990
Классикалық музыка шеберлері: Вивальди Delta Music
Дабл бас және Струнный квартет үшін Gallo 1998
Әлемнің ең ұлы композиторлары: Вивальди (Жинақ Музыкалық қорап) Madacy Entertainment 2008
Әлемнің ең ұлы композиторлары: Вивальди (Жинақ) Madacy Entertainment 2008
Вивальди: Concerti Rivo Alto 1996
Вивальди: Concerto a Quattro Violini; L'Estro Armonico Zig Zag Territoires 2007
Вивальди: Concertos Opp. 3, 4, 8 & 9 (жинақ) Decca 2006
Вивальди: Concertos (жинақ) Archiv Produktion 1987
Вивальди: Concertos FSM Adagio
Вивальди: L'Estro Armonico Concertos, Op. 3 Nos. 1–12 Brilliant Classics
Вивальди: L'Estro Armonico, Op. 3, Vol. 1 (Hybrid SACD) Arts 2002
Вивальди: L'estro armonico, Op. 3/1–6 Arte Nova 1995
Вивальди: L'Estro Armonico, Op. 3, Nos.1, 2, 4, 7, 8, 10, 11 Naxos 1991
Вивальди: L'estro Armonico, Op. 3, Vol. 1: Concertos No. 1–6 (DVD Audio) Arts 2003
Вивальди: L'Estro Armonico, Op. 3, Vol. 1 Arts 2002
Вивальди: L'Estro Armonico: Concertos Nos. 1–7 Point Classics 1994
Вивальди: L'Estro Armonico Bongiovanni 1997
Вивальди: L'Estro Armonico Chandos 2002
Вивальди: L'estro Armonico Disky 2000
Вивальди: L'estro Armonico London 1994
Вивальди: L'Estro Armonico London 1998
Вивальди: Төрт маусым (жинақ) Naxos 1993
Вивальди: Шедеврлер (жинақ) Brilliant Classics
Вивальди: L'estro armonico, Op. 3 Channel Classics 2015