Кіріспе

БҰҰ Демократиялық қоры (БҰДҚ) 2005 жылы БҰҰ Бас хатшысы Кофи А. Аннан әлемдегі демократияландыруға қолдау көрсету мақсатында Біріккен Ұлттар Ұйымының Бас сенім қоры ретінде құрылды. Ол 2005 жылғы Дүниежүзілік саммит қорытынды құжатында (A/RES/60/1, 136-137-тармақтар) Бас Ассамблея тарапынан қолдауға ие болды және БҰҰ Бас хатшысымен құрылды. БҰДҚ азаматтық қоғамның даусын күшейтуге, адам құқықтарын ілгерілетуге және демократиялық процестерге барлық топтардың қатысуын ынталандыруға бағытталған жобаларды қолдайды. БҰДҚ қаражатының көп бөлігі демократияға өту және оны бекіту кезеңдеріндегі жергілікті азаматтық қоғам ұйымдарына бөлінеді. Осылайша, БҰДҚ демократиялық басқаруды нығайту үшін БҰҰ-ның басқа, дәстүрлі жұмысына – Үкіметтермен жұмыс істеуіне – толықтыратын жаңа және бірегей рөл атқарады. БҰДҚ тек Үкіметтерден түсетін ерікті жарналардың есебінен қаржыландырылады; 2015 жылы ол 170 миллион долларға жуық қаржы жинады және Африка, Азия және Латын Америкасының көптеген орташа және төмен кірісті елдері, соның ішінде 40-тан астам мемлекет донорлар қатарында саналады.

Миссия

UNDEF азаматтық қоғамның дауысын күшейтетін, адам құқықтарын қолдайтын және демократиялық процестерге барлық топтардың қатысуын ынталандыратын жобаларды қаржылай қолдайды. UNDEF қаражатының көп бөлігі демократияны дамырудың және бекітудің кезеңдерінде жергілікті азаматтық қоғам ұйымдарына бөлінеді. Осы арқылы UNDEF БҰҰ-ның дәстүрлі жұмысын толықтырады – яғни, үкіметтермен жұмыс істеу арқылы – әлемде демократиялық басқаруды нығайтуда жаңа және ерекше рөл атқарады. БҰҰ Бас хатшысы Пан Ги Мун UNDEF-тің бағыты "демократияның кез келген жердегі негізгі шындығын мойындайды: ол, ең соңында, күшті, белсенді және дауыстап сөйлейтін азаматтық қоғамның өнімі. Міне осындай азаматтық қоғам жауапты азаматтықты қалыптастырады және үкіметтің демократиялық нысандарын жұмыс істетеді" деді.

Қаржыландыру

UNDEF үкіметтерден түсетін ерікті жарналардың есебінен толыққанды қызмет етеді; 2010 жылы 39 елден, оның ішінде Африка, Азия және Латын Америкасының дәстүрлі емес донор елдерінен жиналған жарналардың жалпы сомасы 110 миллион АҚШ долларынан асты. UNDEF-ке түсетін жарналар ресми даму жәрдемі ретінде қарастырылады, және бірнеше донорлар көп жылдық міндеттемелерді қабылдауды таңдайды. АҚШ ең ірі донор болып табылады.

Басқару

БҰҰ Хатшылығының ішінде орналасқан Бас хатшының сенім қоры ретінде UNDEF БҰҰ Бас хатшысының тікелей бағынысында болады. Бас хатшыға UNDEF консультативтік кеңесі басшылық етеді, оның құрамына 2010 жылға дейін UNDEF-тің ең ірі жеті донор елдері – АҚШ, Үндістан, Жапония, Катар, Германия, Австралия және Испания; демократияға берілгендігін дәлелдеген әртүрлі аймақтардан таңдалған алты мемлекет; азаматтық қоғам ұйымдарының екі өкілі; және кеңес төрағасы бар үш адам кіреді. 2007 жылдан бері кеңес төрағасы Колумбия университетінің профессоры Майкл Дойл, ол бұрынғы Бас хатшы Кофи Аннанның саясатты жоспарлау жөніндегі орынбасары болған. Барлық мүшелер екі жылдық мерзімге тағайындалады. БҰҰ Хатшылығында UNDEF бағдарламалық консультативтік тобы БҰҰ-ның ведомствоаралық механизмі ретінде жұмыс істейді және жобаларды іріктеу бойынша ұсынымдарды қоса алғанда, сарапшылық кеңес береді. Оның құрамына Саяси істер департаменті, Бейбітшілік операциялары департаменті, Адам құқықтары жөніндегі жоғарғы комиссардың кеңсесі, Бейбітшілікті нығайтуды қолдау кеңсесі, БҰҰ даму бағдарламасы, БҰҰ әйелдерді дамыту қоры және БҰҰ Есірткі және қылмысқа қарсы күрес басқармасы кіреді. Қаржылық шығындарды азайту мақсатында UNDEF кеңсесін төрт маманнан тұратын шағын команда басқарады, оның жетекшісі 2007 жылдан бері Австралия азаматы Роланд Рич, бұрынғы дипломат және Австралия Ұлттық университетінің Демократиялық институттар орталығының директоры.

Демократия және Біріккен Ұлттар Ұйымы

БҰҰ үшін демократия мен демократиялық құндылықтардың маңыздылығы алғаш рет Біріккен Ұлттар Ұйымының Хартасында, сондай-ақ Адам құқықтарының жалпыға ортақ декларациясында айқындалды. Бұл өз кезегінде түрлі құжаттарда – декларациялар, конвенциялар, келісімдерде, ең әсіресе Азаматтық және саяси құқықтар туралы келісімде көрініс тапты, ол сайлау, сөз бостандығы, бірлестік және жиналыс құқығы және басқа да маңызды демократиялық құқықтар саласында Мүше мемлекеттерге міндетті талаптар қояды. 1990 жылдары, әлемнің әртүрлі аймақтарында маңызды өзгерістер орын алған кезеңде, демократия көптеген халықаралық конференциялардың тақырыбына айналды, ал БҰҰ-ның Бас Ассамблеясы сияқты маңызды органдары демократияны нығайту жолдары туралы пікір білдірді. Бұл процеске БҰҰ жүйесінің демократияландыру процестерін қолдау жөніндегі операциялық қызметін күшейту ілесіп отырды. Атап айтқанда, 2000 жылы Біріккен Ұлттар Ұйымының Даму бағдарламасы (БҰҰДП) демократиялық басқаруды өзінің даму ынтымақтастығы бағдарламасының орталық мәселесі етіп қойды, осы саладағы ішкі біліктілігін арттырды және негізгі ресурстарының маңызды бөлігін осы бағытқа жұмсады. Сонымен қатар, 1992 жылы Саяси істер жөніндегі департамент құрамында Сайлауға көмек көрсету бөлімі құрылды. Халықаралық бейбітшілік пен қауіпсіздік, тұрақты адам дамуы және демократияландыру арасындағы байланыс 2000 жылғы Мыңжылдық саммитінде Біріккен Ұлттар Ұйымының Мыңжылдық декларациясын бірауыздан қабылдау арқылы халықаралық қауымдастық тарапынан қайтадан мойындалды.