Кіріспе

Коллор жоспары (Plano Collor) – 1990-1992 жылдар аралығында Фернандо Коллор де Мело президенттігі кезінде Бразилияда жүзеге асырылған экономикалық реформалар мен инфляцияны тұрақтандыру жоспарларының жиынтығы. Бұл жоспар ресми түрде «Жаңа Бразилия жоспары» (португалша: Plano Brasil Novo) деп аталды, бірақ ол Коллордың өзімен тығыз байланысты болды және «Плано Коллор» оның де-факто атауы болды. Коллор жоспары салық және сауданы либералдауды инфляцияны тұрақтандырудың радикалды шараларымен біріктірді. Негізгі инфляцияны тұрақтандыру өнеркәсіптік және сыртқы сауда реформасы бағдарламасы – «Өнеркәсіптік және сыртқы сауда саясаты» (португалша: Política Industrial e de Comércio Exterior), жақсырақ PICE ретінде танымал, және «Ұлттық жекешелендіру бағдарламасы» (португалша: Programa Nacional de Desestatização), жақсырақ PND ретінде танымал жекешелендіру бағдарламасымен үйлестірілді. Жоспардың экономикалық теориясын бұрын Зелия Кардосо де Мелло, Антонио Кандир, Альваро Зини және Фабио Джамбаги экономистері ұсынған болатын. Жоспар 1990 жылдың 16 наурызында, Коллордың іс-шараларға қатысуынан кейін бір күн өткен соң жарияланды.

* Қолданыстағы валюта Cruzado Novo-ны Cruzeiro-ға тең құнмен алмастыру (Cr$1.00 = NCz$1.00),
* Жеке активтердің 80%-ын 18 айға тоқтату (тоқтатылған кездегі баға деңгейімен және 6% пайыздық үстеме ақы алу),
* Барлық қаржылық операцияларға қатысты өте жоғары салық салу,
* Салықтарды индекстеу,
* Көптеген салықтық жеңілдіктерді жою,
* Мемлекеттік коммуналдық қызметтердің бағасын арттыру,
* Айналмалы валюта бағамын қабылдау,
* Экономиканы шетелдік бәсекеге кезең-кезеңмен ашу,
* Жалақы мен бағаларды уақытша тоқтату,
* Бірнеше мемлекеттік мекемені тарату, 300 000-нан астам мемлекеттік қызметкерді қысқарту жоспарланды,
* Жекешелендіруді ынталандыру және экономикалық реттеуді жеңілдету.

Инфляцияны тұрақтандыру жоспарлары

Коллордың биліктегі екі жылы ішінде инфляцияны тұрақтандыру мақсатында үш жеке жоспар іске асырылды. Алғашқы екеуі, I және II Коллор жоспарлары, қаржы министрі Зелия Кардосо де Мелло басшылығымен жүзеге асырылды. 1991 жылдың мамырында Зелияның орнына Марсилио Маркес Морейра келді, ол сол аттас жоспарды, яғни Марсилио жоспарын (португал тілінде: Plano Marcílio) іске қосты.

I-ші Көллер жоспары

Бразилия бірнеше жыл бойы жоғары инфляциядан зардап шекті: 1989 жылы, Коллор билікке келгенге дейін, орташа айлық инфляция 28,94% құрады. Коллор жоспары инфляцияны мемлекеттік міндеттемелерді (мысалы, ішкі қарызды) «тоқтату» арқылы тұрақтандыруға бағытталды. Осы мақсатта, ол қайта монетизация жылдамдығына әсер ету үшін салықтар, валюта бағамы, ақша ағыны, несие және пайыздық ставкалар сияқты экономикалық құралдардың кең спектрін қолдана алатын еді. Үкімет ақша ағынын арттыруға себеп болған бірнеше «тесіктер» ашты: тоңдыруға дейін шығарылған салықтар мен басқа да мемлекеттік қарыздарды ескі Cruzado валютасымен төлеуге болады, бұл жеке сектор толыққанды пайдаланған «ликвидтік тесік» құрады.

II Коллор жоспары

Екінші Collor жоспары 1991 жылдың қаңтарында іске асырылды. Марсилионың жоспары бұрынғыларына қарағанда кезең-кезеңімен жүзеге асырылды, жоғары пайыздық ставкалар мен шектеулі бюджеттік саясатты қолдана отырып. Президент Фернандо Коллор де Мелло 1992 жылдың 28 қыркүйегінде, одан төрт күн бұрын, ықпал ету арқылы сыбайлас жемқорлық жасады деген айыппен конгресс тарапынан қызметтен алынды, бұл оның үкіметінің гиперінфляцияны тоқтату әрекеттерінің соңына белгі салды. Марсилио жоспары аяқталғаннан бастап келесі "аталған" жоспар, Plano Real, басталғанға дейін инфляция өсуін жалғастырды, 1994 жылдың маусым айында 48%-ға жетті. 1990-1992 жылдар аралығында барлығы 4 миллиард АҚШ долларына бағаланған 18 компания жекешелендірілді, олардың көп бөлігі болат, тыңайтқыш және мұнай-химия өнеркәсіптерінде болды. ПНД сонымен қатар, олардың әлеуетті теріс әлеуметтік салдары күшейтілген бәсекелестік арқылы азайтылатыны күтілген бірнеше мемлекеттік монополияларды да жойды. Аталған PICE саясатының нәтижесінде бәсекелестіктің күшеюі олигополиялардың пайда болу ықтималдығын төмендетуі мүмкін деп есептелді.