Кіріспе

Британдық сахналық актер (1849–1905)

Герберт Артур Чемберлейн Блайт (21 қыркүйек 1849 ж., кәсіби сахналық аты Морис Бэрримор) – Үндістанда туған британдық сахналық актер. Ол Бэрримор актерлік отбасының бабасы және Джон, Лайонел мен Этельдің әкесі.

Ерте өмір

Герберт Артур Чемберлейн Блайт Үндістанның Амритсар қаласында дүниеге келді. Ол Британдық Шығыс Үндістан компаниясының геодезисі Уильям Эдвард Блайт пен оның әйелі Шарлотта Матильда Чемберлейн де Танкервиллдің ұлы еді. Жеті баланың ең кішісі Герберттің Уилл есімді ағасы және Эмили мен Эвелин есімді екі әпкесі болды. Үш бауыры нәресте кезінде қайтыс болды. Матильда қиын жүктіліктен кейін 1849 жылдың 21 қыркүйегінде Гербертті дүниеге келтіргеннен кейін көп ұзамай қайтыс болды. Герберт балалық шағында анасының қарындасы Амелия Блайт пен кейіннен басқа туыстары тәрбиеледі. Амелия тумысынан Чемберлейн, ал Герберттің әкесінің інісіне үйленгендіктен Блайт атымен танылды. Герберт білім алу үшін Англияға, Харроу мектебіне жіберілді және Оксфорд университетінде заң оқыды, онда 1868 жылы сыныптың футбол командасының капитаны болды. Герберт бокс спортына да қызығушылық танытты. Осы кезде Куинсбери маркизінің ережелері қалыптасқан, бірақ қолғапсыз жекпе-жектерге де жиі кездесетін. 1872 жылдың 21 наурызында Герберт Англияның орта салмақтағы бокс чемпионатында жеңіске жетті. Кейінгі жылдары Герберттің достары сол заманғы спортшылар, әсіресе боксшылар мен күресшілер, мысалы Уильям Малдун, Джон Л. Салливан, Джеймс Дж. Корбет және жас актер Хобарт Босворт болды. Герберт әкесі оның адвокат болып жұмыс істеуін қалаған, бірақ Герберт актерлер тобымен араласып, бұл аға Блайтті қынжырға келтірді. Соған орай, 1872 жылы Герберт өзінің алғашқы театрлық фотосуретіне Оливер Саронидің, әйгілі Наполеон Саронидің ағасының түсірілімін берді. Әкесін ұлының мұндай "әдепсіз" мамандықпен айналысуының "ұяттан" сақтау үшін ол Морис Бэрримор сахналық есімін қабылдады (ол "Блайт" есімін заңды түрде өзгерткен болуы мүмкін немесе жоқ), бұл оның әріптес актері Чарльз Ванденхоффпен болған әңгімесінен шабыттанды, онда 19 ғасырдың басындағы ағылшын актері Уильям Бэрримор (1759–1830) туралы әңгіме қозғалды. Ол өзінің есімін ағылшынша емес, французша (môr ĒS) айтылуын қалады. Ал достары оны жай ғана "Барри" деп атады.

Карьерасы және Джорджина Дрюмен некеде

1874 жылдың 29 желтоқсанында Барримор Америка Құрама Штаттарына эмиграция жасап, SS America кемесімен Бостонға жетіп, Огюстин Дейли труппасына қосылды және «Under the Gaslight» спектаклінде дебют жасады. Ол 1875 жылдың желтоқсанында Бродвейде Эмили Ригльмен бірге «Pique» спектаклінде дебют жасады; актер құрамында «Джорджи» деп танымал жас актриса Джорджиана Дрю де болды. Морис пен Джорджиананы оның інісі Джон Дрю кіші бұрын таныстырған, ол Америкаға алғаш келгенде Мориспен дос болған. Кейін Джон Дрю кіші мен Джорджиана Барриморды Филадельфияға әкеліп, оны анасы, әйгілі Джон Дрю ханыммен таныстырды, ол бір себеппен жас жігітке аса қызығушылық танытпады. Ұзаққа соқпаған уақытта Барримор мен Джорджи 1876 жылдың 31 желтоқсанында үйленді және үш балалары болды: Лайонел (1878 жылы туған), Этель (1879 жылы туған) және Джон (1882 жылы туған). Ата-аналары гастрольде жүрген кезде балалар Филадельфияда Джорджиананың анасымен бірге тұрды. Барримор өмірі бойы жануарларды жақсы көрді және 1890 жылдары экзотикалық жануарлар коллекциясын сақтау үшін Стейтен аралында ферма сатып алды. Джорджиана 1893 жылдың 2 шілдесінде туберкулезден қайтыс болды, Морис үш жасөспірім баламен жесір қалды. 1896 жылдың жазында Лайонел мен Джонды фермада малшыға қалдырып кетті. Джорджи қайтыс болғаннан бір жыл өткен соң Барримор Етелдің наразылығына қарамастан Мами Флойдқа үйленді.

Атыс

1879 жылғы 19 наурызда Техас штатының Маршалл қаласында Барримор мен оның әріптесі Бен Портерді Джим Карри есімді әйгілі қарақшы және зорба атып жаралады. Барримор мен Портер бұрын Карримен карта ойнап, одан ақша ұтып алған еді. Сол күні кешке Барримор, Портер және актриса Эллен Камминс «Ақ үй» салонында тамақ ішіп отырғанда, мас Карри оларды қорлай бастап, төбелес шығаруға итермеледі. Барримор Карриді жұдырықпен жекпе-жекке шақырды. Карри оны кеудесінен, содан кейін Портерді қарнынан атты. Компанияда болған Джон Дрю, кіші, қыжыршылықтың барлығын естіп, есік алдына келді, бірақ Карри оны атпады, мүмкін оның оқтары бітіп қалған шығар. Портер қаза тапты, ал дәрігерлер Барримордың өмірін сақтап қалу үшін түні бойы оған операция жасады. Георги, Этельге жүкті болғанда, күйеуінің жанында болу үшін Техасқа ұзақ сапар жасады. Барримор толыққанды жазылып, кейін заңдық рәсімдерге қатысу үшін Маршаллға оралды. Карридің ағасы Эндрю Карри 1878 жылдан 1890 жылға дейін Луизиана штатының Шревпорт қаласының мэрі болды, кейін Луизиана штатының заң шығарушы органының мүшесі болып сайланды және, көрінетін болса, кінәсіз үкім шығару үшін өзінің ықпалын пайдаланды (10 минуттық кеңес соңында). Осы кезеңде ол әйелі Джорджианамен және балалары Лайонел, Этель және Джонмен (соответственно 6, 5 және 2 жаста) Англияға, Америкаға көшіп келгеннен бері көрмеген туыстарына бару үшін сапар жасады. (Ол өзінің тәтесі Амелиядан мұра алған еді, ол оны тәрбиелеуге көмектескен отбасының бір мүшесі болған.) Сапар барысында Барримор ұлы француз актрисасы Сара Бернхардтпен танысты. Ол пьесасына авторлық құқық алмай, оған қолжазбаның көшірмесін берді. 1886 жылы Бернхардттың досы Викториен Сарду «La Tosca» пьесасын жазды, ол кейін опера ретінде үлкен даңққа ие болды. Барримор Бернхардт оның пьесасын Сардуға бергенін және «La Tosca» оны плагиаттағанын мәлімдеді, сондай-ақ Фанни Давенпорттың қосымша қойылымдарын тоқтатуға бұйрық беруді сұрады. Сотта оқылған куәліктерде Бернхардт бұл пьесаны ешқашан көрмегенін және оның туралы ештеңе білмейтінін айтты, ал Сарду пьесаның дайындық материалдары оның үстелінде он бес жыл бойы жатқандығын мәлімдеді. Шындығында, «La Tosca» сияқты, кейіпкердің күйеуінің өмірін сақтап қалу үшін жасаған жаман келісімі, Тоска мен Барон Скарпияның жағдайына ұқсас. Сарду куәлігінде атап өткендей, бұл сюжеттік тәсіл кең таралған және Шекспирдің «Масса үшін өлшем» пьесасында қолданылған.

Соңғы жылдар

1896 жылы Бэрримор водевильде басты рөлде ойнаған алғашқы ірі Бродвей жұлдызы болды – сол кезде бұл өте батыл қадам еді. Мансабында Морис Барримор Хелена Моджеска, миссис Фиске, миссис Лесли Картер, Ольга Нетерсоль, Лилиан Рассел және Лили Лэнгтри сияқты сол заманғы көптеген әйгілі әйел актерлермен бірге ойнады. 1895 жылғы Бродвейдегі театр маусымында ол миссис Лесли Картермен бірге «Мэриленд жүрегі» спектаклінде ойнады. 1899 жылғы маусымда ол миссис Фискемен бірге «Бекки Шарп» пьесасында Роудон Кроули рөлін сомдады. Бұл пьеса Уильям Теккерейдің «Ванти-Фейр» романының кейіпкеріне негізделген. «Бекки Шарп» Бэрримордың Бродвейдегі соңғы табысы болды. 1900 жылы Бэрримор АҚШ бойынша «Қуаттылардың шайқасы» атты пьесамен гастрольдік сапармен шықты, онда жас Холбрук Блинн де қатысты. Бұл пьеса труппасында бес жасар актриса Бланш Свит те болды, ол өсіп үнсіз кино актрисасы болды және Лайонельдің алғашқы «Биограф» фильмінде ойнады. «Қуаттылардың шайқасы» труппасы Кентукки штатының Луисвилл қаласында тоқтағанда Бэрримор соңғы рет суретке түсті. Осы кезеңде ол өзінің он шақты жастағы ұлы Джонмен бірге уақыт өткізді, екеуі Нью-Джерси штатының Форт-Ли қаласында бірге тұрды. Лионель мен Этель театр труппаларында өнер көрсетіп, мансаптарын бастаған еді.

Психикалық күйзеліс және өлім

1901 жылғы 28 наурызда Бэрримор Нью-Йорктегі Lion Palace театрында өнер көрсетіп жатқанда, ол кенеттен монологын тоқтатып, "жұртқа қарсы құрметсіз сөздер айтты" деп сипатталған және "көзінен жас ағып, өте эмоционалды сөздерге" барып, көрермендерді таң қалдырды. Кейін, ұлы Джонның сот арқылы алған шешімімен Бэрримор Беллвью ауруханасына жатқызылды. 1905 жылғы 25 наурызда оның қайтысы туралы хабарлаған "Нью-Йорк Таймс" газеті, "1901 жылы Харлем театрында вадевильде ойнап жатқанда, ол кенеттен сөздерін ұмытып, ашуланып сөйлеген" деп еске алды. Ертесі күні ол қатігездік көрсетіп, ұлы Джон оны жаңа пьесада түсемін деген сылтаумен Беллвью психиатриялық бөліміне алып кетті. Беллвьюде және кейін Амитивилде оған созылмалы сифилис диагнозы қойылды, ол кезде бұл ауруның емделуі мүмкін емес еді. Беллвьюде жатқан кезде ол қызы Этельді таңғы басып өлтіруге жақын болды. Этель сахнадағы ерте жетістіктері арқылы әкесінің емделуіне төледі. Бұрын бокспен айналысқандықтан, Бэрримор күшін сақтап қалды; Беллвью қызметкерлерінің бірімен болған төбелес кезінде ол оны басынан ұстап, бұрышқа лақтырып жіберді. 1905 жылы Бэрримордың ұлы Лионель оны Амитивилде зиярат еткенде Сан-Франциско туралы әңгіме қозғалды. Морис Лионельді "қатыгез өтірікші" деп атап, Сан-Францисконың өрт пен жер сілкінісінен қирағанын мәлімдеді. Лионель өзінің автобиографиясында әкесінің 1906 жылғы үлкен жер сілкінісін бір жыл бұрын болжағанын жазды. Бэрримор Амитивилде ұйықтағанда қайтыс болды, ал Этель, еңшесі Джон Дрюден рұқсат алғаннан кейін, оны Филадельфиядағы Гленвуд зиратындағы отбасылық жерге жерледі. Кейіннен зират жабылғанда, оның мәйіті Филадельфиядағы Маунт-Вернон зиратына көшірілді, онда оның бірінші әйелі мен оның туыстары жерленген. Бэрриморды жақсы есте сақтады, ал оның өлімі туралы елдің газеттерінде кеңінен хабарланды. Ол үш баласының актерлік отбасылық кәсіпке қадам басқанын көруге жете алды.

Еске алу

Майкл Дж. Фарранд 2000 жылы оның өміріне құрмет ретінде "Америкаға патшалық әкелген адам" атты естелік поэмасын жазды, бұл Джеймс Котсилибас Дэвистің "Ұлы заман, жақсы күндер: Морис Бэрримордың саяхаты" (Doubleday, 1977) толық өмірбаянына негізделген.