Кіріспе

Қорқыныштан үйде қалу, үйде қалуды қалау – бұл кокунирование. Кокунирование – сыртқа шығудың орнына, қауіптен қорғалғандай үйде қалу. Бұл термин 1981 жылы болашақты болжайтын сарапшы және маркетинг кеңесшісі Фейт Попкорн тарапынан ұсынылған. Ол әлеуметтік ғылымдарда, маркетингте, экономикалық болжамдарда, дінде қолданылады және көптеген сөздіктерде көрсетілгендей, қазіргі ағылшын тілінің бір бөлігіне айналды.

Тарих

Үйге бағытталған мінез-құлықтың күшеюіне дәлел 1984 жылдан бастап Попкорнның деректерінде айқын болды, ал 1985 жылға қарай ол тренд болады деп болжады, уақытша мода емес. 1987 жылы The Washington Post газетінің жазушысы Джордж Уилл «күнделікті өмірдің тудырған жағдайы – ядролық соғыс қаупі, бейшара официанттар – адамдарды «коконингке» итермеледі. Олар өздерінің видеомагнитофондары мен компакт-диск ойнатқыштары, стереоқұлақтықтары бар Barcaloungers-теріне тығылып, қазіргі әлемнен алыс болуға тырысады, оның тұрақсыздығы дәстүрге құштарлықты тудырады» деді. 1987 жылы Los Angeles Times газетінде жарияланған «Коконингтің мәні: бұл – қоршаған ортаның әсерінен алыс, жайлы және керемет ортаға деген құштарлық» деген мақала осы ұғымды қоршаған ортаның қырылуынан қорқумен байланыстырды. Мақалада Попкорн тамақпен айналысатын тоң тағамдарды, Barcalounger сияқты жұмсақ жиһаздарды, инвестициялық қызметтерді және жасөспірім шақты еске түсіретін «аналық тағамдарды» коконинг мінез-құлқының мысалдары ретінде келтірді. Ол коконингтің кемшілігі ретінде әлеуметтік және саяси мәселелерге қатысудың азаюын атады, бірақ қарсы тренд пайда болады деп болжады. 1987 жылы American Heritage Dictionary of the English Language сөздігінің редакторлары осы терминді сөздікке енгізуге қарастырылып жатқан сөз ретінде белгіледі. Кейіннен сөздіктің редакторлары оны қосты: «Дегенмен, мақсаты ұйықтау емес. Сәндік ізденіс те емес. Коконинг – маркетологтардың арман сөзі. Барлығы жұмыс істейді. Барлығы шаршады. Барлығы үйге барып, 48 дюймдік теледидар көруді қалайды. Жаныңызды жеңілдетіңіз, ыңғайлы киімге ораныңыз және үйге жақын өмір сүруге қосылыңыз», делінген мақалада. 1996 жылы Time журналы «Жылдың қорытындысы» мақаласында коконингті маңызды әлеуметтік тренд ретінде атап, оны 1995 жылы Гарвард профессоры Роберт Путнамның «Боулинг жалғыздық» атты мақаласына байланыстырды, онда жеке кездесулердің азаюы сипатталған. 11 қыркүйекке жасалған терактіден кейін Chicago Tribune газеті ««Коконинг» тренді күшейе түседі» деген мақала жариялады, онда теракт коконингті күшейткені айтылды. 2004 жылы Торонто университетінің әлеуметтанушылары жүргізген зерттеуде канадалықтардың достарымен және отбасымен аз араласып, үйде жалғыз уақыт өткізетіні анықталды. Бұл өзгерістер «ажырасу көрсеткіштерінің жоғарылауына, балалары аз отбасыларға, некеге тұрудың кешігуіне және жалғыз өмір сүретін адамдардың көбеюіне» байланысты болды. 2013 жылы USA Today газеті «Коконинг: ол қайта келді және технологияның арқасында бұрынғыдан да үлкен» деген мақаласында коконинг «супер коконингке» айналғанын мәлімдеді: «Сымсыз интернет байланысының және үлкен, жақсырақ теледидарлардың арқасында, бұл теледидарлар пікселдік дәлдіктегі жоғары сапалы бейне береді, коконинг жаңа эволюциялық кезеңге еніп отыр. Тұтынушылар көбірек үйде қалып, кабельдік, спутниктік, интернет немесе дискі арқылы жеткізілетін фильмдерді көріп, үйде тамақтанып, пәтерлерін және үйлерін күнделікті әлеуметтік қысымнан қорғайтын орынға айналдырады». Ирландия Республикасында COVID-19 пандемиясы кезінде «коконинг» термині денсаулық сақтау қызметінің басшылығы және басқа да ресми органдар 70 жастан асқан немесе басқа да тәуекел тобына сақтандыру үшін өзін-өзі оқшаулауға кеңес берген кезде қолданылды. Ұлыбританияда «қорғау» термині жиі қолданылады. Ұлыбритания үкіметі «клиникалық тұрғыдан осал» адамдарға «мүмкіндігінше үйде болуды және сырттағы қарым-қатынасты барынша азайтуды» кеңес берді. Бұл «қорғау» деп аталады».

Бала тәрбиесі және асырап алу

Психикалық денсаулық саласының мамандары, заңгерлер және педагогтар үшін 2014 жылы жарық көрген клиникалық кітапта ата-аналардың кокунинг (немесе "шектеуші араласу") стратегиясы – кішкентай балаларды теледидар мен кинодан келетін, қарсылық тудыратын материалдардан айқын түрде шектеу ретінде сипатталған. Осы тәжірибені үлкен жасөспірімдерге қолданғанда, ата-аналардың балаларымен байланысы нашарлағаны, оларға көбірек наразылық білдірілгені және ұзақ мерзімді бақылауды сақтауда сәттіліктері төмендегені анықталды. "Америкалық отбасының әлеуметтік тарихы: энциклопедия" еңбегінде бала асырап алған ата-аналар кокунингті "жаңадан асырап алынған баланы тәрбиелеу үшін қауіпсіз және сенімді орта жасаудың стратегиялық тәсілі" ретінде қолданып, кеңінен таратқандары айтылады.

Цифрлық коконусты

1994 жылы PC Magazine журналында жарияланған мақалада «виртуалды кокон» термині адамның жеке кеңістігін зерттеу және оны жобалау үшін арналған виртуалды шындық өнімдерін сипаттау үшін қолданылған. Оңтүстік Кореяда 2006 жылы «цифрлық коконға» қызығушылық артып келе жатқанын байқаған сарапшылар, сымсыз құрылғылардың арқасында кейбір адамдар көшпелі өмір салтын қабылдаса, ал енді біреулері олармен «үйдің ішінде тығылып» қалуды жөн көретінін айтты. Интернетке байланысты үйден дерлік шықпайтын адамдар «цифрлық зомбилер» деп аталады. 2014 жылы Euromonitor International стратегиялық нарық зерттеу компаниясының есебінде «Мобильді интернеттен пайдаланудың өсуінің негізгі салдары – ғасырдың басында кең таралған үйге орталықтанған өмір салтынан бас тартып, тұтынушылардың кез келген уақытта және кез келген жерде өздерінің жеке цифрлық әлеміне енуіне негізделген мобильді немесе жеке коконға қадам шиғару болып табылады» делінген. «Теле-кокон» термині 2005 жылы Ичиё Хабучи тарапынан адам мен компьютердің тығыз байланысын сипаттау үшін жасалған, атап айтқанда, «бір адамның физикалық қарым-қатынасқа түспей-ақ екінші адаммен байланысуы» мағынасында қолданылады. 2014 жылы жапон жастарына қатысты академиялық зерттеу «теле-кокон гипотезасын» қолдады, ол мобильді телефондағы «хабар алмасудың адамдардың өзара байланысын азайтатынын, себебі ол жақын байланыстарды күшейтеді, бірақ таныс емес, әлсіз байланыстармен байланысты азайтады» деген пікірді қамтиды. Зерттеу көрсеткендей, көптеген дереккөздерден алынған мәліметтер жастардың хабар алмасуы көбінесе «жақын және біртекті достардың арасында қарқынды хабар алмасуды» қамтиды. Бұл әлеуметтік төзімділік пен сенімді төмендетуі мүмкін.

Попкорн туралы есеп

1991 жылы жарық көрген «The Popcorn Report» кітабында Попкорн кокусты «сырттағы жағдай тым қиын және қорқынышты болған кезде ішке қашуға ұмтылу» деп сипаттайды. Өзіңізді қорғау үшін, жаман, болжаусыз әлемнің ықпалында болмау үшін – одан ұсақ-түйек тірліктерден бастап, шуылға дейін, қылмыс, дағдарыс және ЖИТС сияқты жағдайлардан сақтану. Кокустың мәні – оқшаулану және қашықта болу, тыныштық пен қорғау, жайлылық пен бақылау, бір түге артық қамқорлық жасау сияқты нәрселер. 1991 жылғы кітабында Попкорн, ол бұл үрдісті анықтағаннан кейін, оны келесідегі бейнежазба құрылғыларының сатылымының өсуі, мейрамханалардағы сатылымның төмендеуі және дайын тағамдардың сатылымының айтарлықтай өсуі, «үйде қалу» тақырыбындағы журналдардың пайда болуы, қоңырауларды сүзу және туу көрсеткіштерінің артуымен расталғанын айтады. Уильям А. Шерден 1999 жылғы «The Fortune Sellers: The Big Business of Buying and Selling Predictions» кітабында Попкорнның кокустың мәніне қатысты пікірлеріне күмәнмен қарап, ол бірнеше мәселеде жаңылысқан деген қорытындыға келеді. 2003 жылы «Қоғамдық энциклопедия: ауылдан виртуалды әлемге дейін» еңбегінде Дэвид Левинсон мен Карен Кристенсен авторлары интернеттің дамуымен кокустың күшейгенін атап өтеді, себебі адамдар достарымен байланысын үзбей, тамақтанып, жұмыс істеп немесе жаңа фильмдерді көріп, бірнеше апта бойы үйде қала алады. Авторлар үй развлегінің өсуін кокустың маңызды факторы ретінде көрсетеді, адамдар ойдан шығарылған кейіпкерлердің көптеген тобын «орнына қойылған қоғам» ретінде қарастырады. Олар адамдардың үйде көбірек ойын-сауыққа бейімделгенін байқамаса да, 11 қыркүйек оқиғасынан кейін адамдар аз саяхаттап, үйлеріне жақын тұрып, отбасыларымен көбірек уақыт өткізгенін айтады. 2010 жылы шыққан «Қыздарға арналған бір жылдық шабыт кітабы» атты өзін-өзі дамыту кітабы кокусты діни сапардың бір түрі ретінде қолдайды.