Кіріспе

Директорлар мен лауазымды тұлғалардың жауапкершілігін сақтандыру (кейде директорлардың және лауазымды тұлғалардың жауапкершілігін сақтандыру деп те жазады; көбінесе D&O деп аталады) – компания директорлары мен лауазымды тұлғаларына, немесе ұйымның өзіне, директорлар мен лауазымды тұлғалар ретіндегі қызметтері кезінде жасалған қателіктер үшін сотқа берілген жағдайда туындаған шығындарды өтеу (төлеу) немесе қорғаныс шығындарын көтеру үшін төленетін жауапкершілікті сақтандыру. Мұндай сақтандыру қылмыстық және реттеушілік тергеулер немесе сот процестерінен туындайтын қорғаныс шығындарына да қатысты болуы мүмкін; шын мәнінде, директорлар мен лауазымды тұлғаларға қарсы азаматтық және қылмыстық іс-қимылдар бір уақытта қозғалады. Дегенмен, қасақана жасалған заңсыз әрекеттер әдетте D&O саясатымен қамтылмайды. Бұл корпорацияның өзінің жауапкершілігін, сондай-ақ корпорацияның директорлары мен лауазымды тұлғаларының жеке жауапкершілігін қамтитын кең ауқымды басқару жауапкершілігін сақтандырумен тығыз байланысты.

Өмірбаян

Сақтандыру корпоративтік басқарумен, корпоративтік құқықпен және акционерлерге немесе басқа да иеленушілерге (бенефициарларға) қатысты сенімгерлік міндеттермен тығыз байланысты. АҚШ-тың бизнес-шешімдер қағидасына сәйкес, директорлар мен басшылық қызметкерлерге өздерінің қызметтерінде кең өкілеттік беріледі. АҚШ-та корпоративтік құқық көбінесе штаттық деңгейде болады; корпорациялар жиі Делавэр штатында тіркеледі (болжам бойынша американдық корпорациялардың 97% өздерінің туған штатында немесе Делавэрде тіркелген), оның дамыған корпоративтік заңнамасы мен салық жеңілдіктері себеп. Акциялары биржада саудаланатын компаниялар көбірек федералдық талаптарға жатады, әсіресе 1933 жылғы Құнды қағаздар туралы заң мен 1934 жылғы Құнды қағаздар биржасы туралы заңға байланысты.

Кәсіпорындардың жауапкершілігін өтеу

АҚШ-та, бірлестік жарғыларында компаниядағы қызметтеріне байланысты туындаған залаптар үшін лауазымды тұлғаларды зиянсыздандыру ережесі жиі кездеседі. Сақтандыру көбінесе осы корпоративтік өтемақыға қосымша болып табылады немесе корпорацияға өтемақы төлеуге мүмкіндік береді. Кейбір штаттарда корпорациялар директорлар мен лауазымды тұлғаларды қызметке тарту үшін өтемақы төлеуге міндетті болуы мүмкін, ал көп жағдайда корпорациялар өз лауазымды тұлғаларын өтемақымен қамтамасыз ету құқығына ие. Дегенмен, кейбір жағдайларда корпорацияға мұндай директорды немесе лауазымды тұлғаны өтемақымен қамтамасыз етуге тікелей тыйым салынуы мүмкін. Корпорация өтемақы төлемеген жағдайлардағы міндеттемелер D&O сақтандыруының кейбір түрлерімен (әсіресе А бөлігіндегі кең пішіндегі DIC полистерімен) қамтылуы мүмкін.

Қысқаша тарихы

Сақтандыруды алғаш рет 1930 жылдары Ллойд ұсынды, бірақ 1960 жылдарға дейін сатылған көлемі "көп емес" болды. Корпорациялар 1940-1950 жылдары корпоративтік өтемақыны қарастыруға мүмкіндік алды, ал 1960 жылдардағы "бірігу қызуы" қымбат сот таластарына әкеп соқты. 1980 жылдары АҚШ "D&O дағдарысын" және жалпы жауапкершілік дағдарысын бастан өткерді, нәтижесінде сақтандыру полисінің құны өсті, қолжетімділігі төмендеді және көптеген қосымша шектеулер енгізілді. 1960 жылдары бағалы қағаздар заңнамасындағы өзгерістерге байланысты сақтандыру басты назарда директорлар мен лауазымды тұлғалардың "жеке қаржылық қорғанысына" (корпоративтік емес, жеке мүлікті қорғауға) бағытталды, бірақ қазіргі кезде жеке және корпоративтік өтемақылар екеуі де қарастырылады. Бұл шешім жеке сақтандырылғандар арасындағы шығындарды бөлудің "үлестіру мәселесін" шешті, себебі әдетте корпорация сақтандырылмаған, ал жеке тұлғалар сақтандырылған.

Талаптар

Талаптардың түрлері компанияның түріне байланысты. Корпорация директорлары мен лауазымды тұлғалары заңды міндеттерін бұза отырып корпорацияға зиян келтірсе, жеке және кәсіби активтерін араластырса немесе мүдделер қақтығысын жарияламаса, жауапкершілікке тартылуы мүмкін. Мемлекеттік заңдар директорлар мен лауазымды тұлғаларды жауапкершіліктен қорғай алады (әсіресе директорларға қатысты мемлекеттік заңдағы ақтау ережелері). Тіпті басшылардың адал ниетпен жасаған қателіктері де талаптар тудыруы мүмкін. Талаптардың түрлері корпорацияның түріне байланысты. Ашық компаниялар үшін талаптар көбінесе қаржылық қиындықтардан кейін акционерлердің сотқа жүгінуінен туындайды. 2011 жылғы Towers Watson зерттеуі бойынша, соңғы 10 жылда акционерлердің сотқа жүгінген талаптарына ашық саудаға шығарылған компаниялардың респонденттерінің 69% ұшыраған, ал жеке компаниялардың респонденттерінің 21% ұшыраған. Басқа талаптар акционерлердің туынды шараларынан, кредиторлардан (әсіресе төлем қабілетсіздік аймағына кіргеннен кейін), клиенттерден, реттеуші органдардан (әкімшілік және қылмыстық іс қозғауды қоса алғанда) және бәсекелестерден (антимонополиялық немесе әділетсіз сауда практикасы туралы айыптаулар бойынша) туындауы мүмкін. Қоғамдық емес ұйымдар үшін талаптар көбінесе еңбек құқығына қатысты, ал реттеушілік немесе басқа да сенімгерлік талаптар сирек кездеседі. 451 басшының пікірін зерттеу көрсеткендей, сот процестеріне орташа есеппен 308 475 доллар жұмсалады. Директорлардың абайсыздық салдарынан туындаған құқық бұзушылықтарға байланысты акционер емес тұлғаларға қатысты жеке жауапкершілік мәселесі көбінесе назардан тыс қалады.

Сатып алу және қолдану

D&O сақтандыруды әдетте компания өзі сатып алады, тіпті ол директорлар мен лауазымды адамдардың ғана пайдасына болса да. Мұның көптеген себептері бар, бірақ көбінесе компанияға директорларды тартуға және оларды ұстап тұруға көмектеседі. Егер елдің заңнамасы компанияға сақтандыруды сатып алуға тыйым салса, директорлар мен компания арасында сақтандыру сыйлықақысын бөлісу жиі кездеседі, бұл директорлар сыйлықақының бір бөлігін төлегенін көрсету мақсатында жасалады. Корпорация жеке директорлар мен лауазымды тұлғаларды қорғау үшін елдің нақты жауапкершілік заңнамасын оралымсыз бұзса, табыс салығы бойынша жауапкершілікке қатысты мәселелер туындауы мүмкін. Егер компания маңызды ақпаратты жарияламаса немесе қасақана түрде жалған ақпарат ұсынса, сақтандыру компаниясы жалған мәлімдеме жасалғаны үшін төлемнен бас тартуы мүмкін. Сақтандыру шартының талаптарындағы "бөлініп кету шарты" бір сақтандырылған тұлғаның бұрыс әрекетінің басқа сақтандырылған тұлғалардың сақтандыруына әсер етуін болдырмау арқылы осыған қарсы қорғауды қамтамасыз етуге бағытталған; алайда, кейбір құқықтық юрисдикцияларда ол тиімсіз болуы мүмкін.

Қылмыстық әрекеттерді алып тастау

Қасақана жасалған заңсыз әрекеттер немесе заңсыз табыстар әдетте директорлар мен шенеуніктердің жауапкершілігін сақтандыру (D&O) полисімен қамтылмайды; қамту полисте анықталған "қателік әрекеттерге" ғана таралады, оларға ұйым атынан әрекет ету кезінде жасалған белгілі бір әрекеттер, атқарудан жаңылғандар, дұрыс емес мәлімдемелер кіруі мүмкін. Алысқа тартулар және қоғамдық саясат тұрғысынан қарағанда, қылмыстық алаяқтық қамтылмайды.

Басқа да алып тастаулар

Директорлар мен бұрынғы директорлар компанияны сотқа тартуға құқылы, әсіресе олардың ішкі білімі мен ұйымдағы үлкен мүдделері болғандықтан. Дегенмен, көптеген директорлар мен басшылардың жауапкершілік сақтандыру полистері ("D&O полисі") "сақтандырылғанға қарсы сақтандырылған" деген ережеден тұрады, бұл кейбір жағдайларда төлем жасауға кедерілгі болуы мүмкін. Бұл ереже сақтандыру компаниясы директорды сотқа тартса және сақтандыру төлемақысын алса, мұндай келісімдерге жол бермеу үшін жасалған. Алайда, бұл ереженің қолданысын шектеуге болады, яғни оны нақты жағдайларда қолданбауға болады, мысалы, туынды сот процестері, банкроттық басқарушылардың талаптары және құпия ақпаратты жариялаушылардың шағымдарында. Smith v. Van Gorkom (1985) ісінде Делавэр Жоғарғы Соты директорлар кеңесінің өте ауыр немқұрайлылық танытқанын және осыған байланысты жауапкершілікке тартылуға тиіс екенін анықтады. Бұл шешім Делавэрдегі заңнамаға өзгеріс енгізіп, корпорацияларға жарғыларын өзгертуге мүмкіндік берді, осылайша директорлардың қамқорлық міндеттерін бұзуына байланысты жеке жауапкершілігін жоюға болады. Осы заңның нұсқасы барлық штаттарда қабылданды және көптеген ірі корпорациялар мұндай "босату шарттарына" ие.

Эмпирикалық зерттеулер

Бір эмпирикалық зерттеу директорлар мен офицерлердің жауапкершілік сақтандыруының (D&O) көбеюі, бірігулер мен сатып алулардан акционерлерге тиесілі пайданың азаюымен байланысты екенін көрсетті.

Бақылау рөлі

Сақтандыру компаниялары кінәлі басқарудан туындаған шығындарды соңынан көтеретіндіктен, теориялық тұрғыдан алғанда, олар басқарудың жақсы тәжірибелерін енгізіп, моральдық тәуекелді азайтуға мүмкіндік алады. Дегенмен, эмпирикалық зерттеулер сақтандыру компанияларының басқаруды тиімді бақылауын көрсетпеді.

Беркшир Хатауэй

Беркшир Хатауэй, Уоррен Баффет басқаратын холдинг компаниясы, көптеген басқа ұқсас компаниялардың айырмашылығындай, директорлары үшін D&O сақтандыруын сатып алмайды. Уоррен Баффет директорлар өз қателіктерінің салдарына басқа акционерлермен бірдей жауап беруі керек деп есептейді. Дегенмен, бұл мәлімдеме Беркшир Хатауэйдің холдингтік құрылымын, Баффетпен жасалған қосымша өтемақы туралы келісімдерді ескермейді, сондай-ақ жекелеген операциялық компаниялар мұндай сақтандыруды сатып алуы мүмкін.

Нарықтың көлемі және сатушылар

АҚШ-та 2013-2014 жылдар аралығында тікелей сақтандыру сыйлықақыларының жалпы сомасы шамамен 2,9 миллиард долларды құрады, Fitch Ratings сарапшыларының мәліметінше, Axa XL 15% нарық үлесімен нарық көшбасшысы атанды. Директорлар мен қызметкерлердің жауапкершілігін сақтандыру саласындағы жетекші компаниялар: Axa XL, AIG, Chubb Limited, Tokio Marine HCC, The Travelers Companies, CNA Financial, Berkshire Hathaway және Sompo Group, Sompo Japan Nipponkoa Insurance арқылы, сондай-ақ тағы да көп компаниялар бар. Ұлыбританияда шарттардың көп бөлігі полис иелері үшін делдалдар арқылы жасалады.