Кіріспе

АСЕАН-ның қоршаған ортаны қорғау туралы келісімі - 2002 жылы Оңтүстік-Шығыс Азия елдері қауымдастығының мүше мемлекеттері Оңтүстік-Шығыс Азиядағы көпіршік ластануын азайту үшін қол қойған заңды түрде міндетті экологиялық келісім. Келісімде жер және/немесе орман өрттерінен туындайтын трансшекаралық тұманды ластануды ұлттық күш-жігер мен халықаралық ынтымақтастық арқылы азайту керектігі мойындалады. 2014 жылдың қыркүйегінде АСЕАН-ның барлық он елінің бәрі бұл келісімді ратификациялады.

Тарих

Бұл келісім 1990 жылдардың соңында Оңтүстік-Шығыс Азияда орын алған экологиялық дағдарысқа қарсы жасалған. Дағдарыстың басты себебі - Индонезияның Суматра аралында жерлерді ашық жерде өртеп, ауыл шаруашылығы мақсатында тазарту. Жерсеріктік суреттерде Калимантан/Борнео, Суматра, Малай түбегі және тағы басқа жерлерде өртенген жерлер бар екені расталды, шамамен 45 000 шаршы шақырым орман мен жер өртенді. Малайзия, Сингапур және белгілі бір дәрежеде Таиланд пен Бруней қатты зардап шекті. Бұл тұман АСЕАН елдерінің кейбіреулерінде жыл сайын болып тұрады. Қауіпті көлеңкелі тұман маусымнан қыркүйекке дейінгі құрғақ мезгілге сәйкес келеді, бұл маусымда оңтүстік-батыстағы муссон соғады. Оңтүстік-батыстағы муссондық желдер көлеңкелерді Индонезияның Суматра аралынан Малайя түбегі мен Сингапурға қарай жылжытады, кейде бірнеше аптаға созылатын қалың көлеңке пайда болады.

Келіссөздер тарихы

Келісім 2002 жылы құрылған, бірақ 1990 жылы АСЕАН-ның қоршаған орта министрлері арасында жасалған келісімге негізделген, онда шекарадан тыс ластануды болдырмау және азайту практикасын үйлестіруге бағытталған күш-жігерді шақырған. Келісім сондай-ақ 1995 жылғы АСЕАН-ның шекарадан тыс ластану бойынша ынтымақтастық жоспарына және 1997 жылғы өңірлік көпіршік іс-қимыл жоспарына негізделген.

Іс-шаралар

Келісімде тұрақты даму аясында ұлттық күш-жігерді біріктіру және өңірлік және халықаралық ынтымақтастықты күшейту арқылы көпіршікті азайтуға шақырылады. Бұл мониторинг және алдын алу бойынша іс-шаралар арқылы жүзеге асырылады.

Жетістіктер

2013 жылдың қазан айында АСЕАН елдері 100 000 АҚШ доллары шығындалған бірлескен тұманды бақылау жүйесін мақұлдады. Сонымен қатар Сингапур Индонезияның фермерлерімен тікелей жұмыс істеуді ұсынды. Бұл тұрақты үрдістерді ынталандыру және "көктем мәселесін түп тамырынан шешу" арқылы проблеманы азайту үшін. Сингапур бұған дейін Индонезияның Джамби провинциясындағы фермерлермен осылай жұмыс істеген.

Кемшіліктер

Индонезия, бұл мәселенің негізгі көпіршік өндіруші бөлігі ретінде Индонезия үкіметінің проблеманы бақылау және өзгерістер енгізу қабілеті туралы алаңдаушылықтар сақталады. Келісім 2004 және 2010 жылдар аралығында және 2013, 2014 және 2015 жылдары жыл сайынғы тұманның қайталануын болдырмады. Жақында Индонезия әлемдегі үшінші ірі парниктік газ шығаратын ел болып танылды, оның 75% -ы орманды жоюдан туындайды.

Әдебиеттегі және саясаттағы негізгі пікірталастар

"Бұл келісімнің" анық-қанығын білмейтіндігі және оны орындау механизмдері мен дауларды шешудің күшті құралдары жоқ екендігі айтылады. Алайда АСЕАН бұл мәселеде ынтымақтастықты тереңдету үшін өзінің институционалдық мәдениетінен ауытқыуға тырысты. Бұл заңды түрде міндетті келісім, бұған АСЕАН бұрын-соңды қарсы болған. Келісімге АСЕАН-ның ұлттық егемендікті қатаң қорғайтын аймақтық қатынасы жақсы әсер етпейді. Нәтижесінде мемлекеттер өңірлік емес, өз мүдделерін ойлап әрекет етуге мәжбүр болады. Сонымен қатар, негізгі экономикалық субъектілер мен саяси элиталар арасындағы тығыз қарым-қатынас статус-квоны сақтауды білдірді. 2014 жылы Сингапур трансшекаралық көктайғақ ластану туралы заң қабылдады.